Door: Remco Tomesen 
Gepubliceerd: dinsdag 11 januari 2011 21:49
Update: dinsdag 11 januari 2011 21:48
Wat is de bewering?
‘Internationaal onderzoek wijst uit dat Nederland het allerzwaarst straft van Europa’.
Wie zegt dat?
Nationale Ombudsman Alex Brenninkmeijer.
Waar zei hij dat?
In een interview met de Volkskrant.
Hoe zat het ook alweer?
Brenninkmeijer zegt in het interview dat de roep om zware straffen een uiting is van de verruwing in de Nederlandse samenleving. ‘In Nederland kun je je gang gaan omdat er slap wordt gestraft, is de gedachte.’ Er wordt volgens hem ‘maar wat geroepen’. De Nationale Ombudsman: ‘Zogenaamde wijsheden (zoals die van de slappe straffen, red.) worden voor waar aangenomen. Ze zijn aantoonbaar niet waar, maar ze bepalen wel de politieke agenda.’
Wat is waar?
Het wetenschappelijk onderzoeks- en documentatiecentrum van het ministerie van Justitie, het WODC, vergeleek de zwaarte van straffen in Europese landen. Het WODC baseert zich op meerdere internationale onderzoeken en statistieken. Brenninkmeijer zegt tot zijn uitspraken te zijn gekomen, deels door dit onderzoek uit 2009.
Uit de vergelijking (die beschikbare cijfers uit 2006 gebruikt) komt naar voren dat Nederland niet het allerzwaarst straft in Europa. In de meeste landen in Oost- en Midden- Europa wordt volgens de vergelijking veel zwaarder gestraft. Van de landen in West- en Zuid-Europa is Nederland iets minder streng dan Italië, Portugal en Oostenrijk.
Wel is het zo dat Nederland volgens het WODC flink wat strenger straft dan nabije landen: in Duitsland, Engeland, Frankrijk, België en de Scandinavische landen is het strafklimaat milder.
Het WODC berekent de strengheid van de straffen (‘het strafklimaat’) door het aantal gevangenen op een bepaald moment te delen door het aantal veroordeelden. Hoe hoger het getal dat hier uitkomt, hoe strenger het strafklimaat. Een hoog getal betekent dat veroordeelden relatief vaak een gevangenisstraf krijgen, in tegenstelling tot mildere straffen als taakstraffen of boetes. Ook zegt de hoogte iets over de lengte van gevangenisstraffen: hoe langer de straffen, hoe meer gevangenen er zijn op een bepaald moment (bij korte straffen zijn gevangenissen gemiddeld minder vol).
Uit andere internationale publicaties komt een nog genuanceerder beeld naar voren: Nederland is zelfs van de ons ‘omringende ‘ landen niet altijd de strengste, afhankelijk van de criteria; zo zaten in 2007 gevangenen in Nederland gemiddeld minder lang in de cel (vier maanden) dan in onder meer Frankrijk en Engeland (rond de acht maanden). Wel blijkt dat de kans om een kortere gevangenisstraf te krijgen in Nederland groter te zijn dan in omringende landen. Dat hoge aantal korte straffen is opvallend in Nederland.
Het eindoordeel
De bewering is grotendeels onwaar.
Reactie Alex Brenninkmeijer
‘Bij zulke lijstjes is er altijd discussie. We staan voor kortere straffen misschien bovenaan, en niet bij langere straffen. De uitspraak is in het vuur van een betoog gedaan, en inderdaad wat kort door de bocht. Ik heb er vooral een signaal mee willen afgeven. Iedereen roept altijd dat er veel te licht gestraft wordt in Nederland, terwijl wij in de hoogste regionen zitten, als je kijkt naar de ons omringende landen’.
Mooimakerij, fabeltjes, halve waarheden, Pinokkio prikt ze door. Reacties en suggesties naar
pinokkio@depers.nl