Door: Micha Kat
Gepubliceerd: maandag 24 september 2007 21:53
Update: maandag 24 september 2007 23:00
Langs de Ablai Khan-avenue in hartje Almaty staan vrouwen met in hun handen een bordje met daarop ‘kwartiera’: kamers te huur. Voor een uur, een dag of een hele week, maar de meeste huurders beperken de periode tot de tijd die ze nodig denken te hebben met hun liefje dat ze opgepikt hebben in het Panfilov-park, direct achter de avenue. In Almaty (vroeger Alma Ata) stroomt de seksualiteit net zo krachtig door de straten als het overdadige autoverkeer dat deze stad tot een hel maakt van smog en geluid.
Ik wil voor mijn (voorlopig) laatste dagen in de voormalige hoofdstad van Kazachstan ook zo’n kamer huren en schiet twee dames aan waarvan er eentje een mobiele telefoon tussen haar enorme borsten heeft geklemd. We stappen in een taxi en bezichtigen haar appartement. Voor minder dan 80 dollar per nacht kun je met deze dames geen zaken doen: de prijzen in Almaty zijn het afgelopen jaar zowat verdubbeld,. Een kopje koffie met een stukje taart in het centrum kost inmiddels ‘gewoon’ tien euro. Volgens recent onderzoek van Mercer staat Almaty inmiddels op de 30e plaats van de lijst van duurste steden ter wereld, vlakbij Amsterdam, Helsinki en Sydney.
| In Almaty is seksualiteit overal krachtig aanwezig.
Something is happening in Kazachstan, zoveel is wel duidelijk. Want niet alleen zijn de auto’s en de sensualiteit overal present, dat geldt zo mogelijk nog meer voor de poenerigheid waar ze zelfs in de hoofdstedelijke PC Hooftstraat van achterover zullen slaan. ‘Het lijkt hier wel Parijs’, riep een Nederlandse toerist verbaasd uit. ‘Ik had het veel primitiever verwacht!’ Etalages vol met de mode van Kenzo, Hugo Boss en Versace, enorme winkelcentra met namen als Mega en Silk Way en hypermarkten naar Frans model bepalen het straatbeeld in het centrum van Almaty. En op de marmeren vloeren klinkt steeds het vrolijke getik van de hakken van de jonge vrouwen, die gelden als de mooiste van Centraal-Azië. Iedereen begint erover: ‘Dit is toch niet normaal?’ Het is vooral de manier van kleden en bewegen die de westerse mannen het hoofd op hol brengt, gecombineerd met de compleet ongegeneerde wijze waarop de vrouwen hun aantrekkingskracht ‘vieren’.
Volgens een bekende economische theorie bestaat er een direct verband tussen de toestand van de economie c.q. de beurskoersen en de lengte van de rokken van vrouwen: hoe hoger de split, hoe hoger de beurs. De economie van de nieuwe oliestaat Kazachstan, zo valt wetenschappelijk vast te stellen, is booming. Ik word het uiteindelijk niet eens met de rondborstige landlady en keer terug naar de Ablai Khan en het park. Tijd voor een maaltijd in het Koreaanse restaurant naast de ‘Bijenkorf’ van de stad, de Tzum.
De avond wordt voortgezet in de ‘Ierse pub’ Mad Murphy’s, een van de favoriete hangouts voor de expatscene en speciaal geliefd bij de Nederlanders, wellicht omdat de tent van Heineken is en de man van de eigenaar lange tijd bij Heineken heeft gewerkt. Er wordt Amstel geschonken en Tien Shan, het lokale merk van Heineken. De huidige ‘man van Heineken’ in Kazachstan is er vaak aan te treffen met zijn mooie Russische vrouw, alsmede tal van andere Nederlanders.
Ik tref er een Nederlandse journalist die speciaal vanuit Moskou is overgekomen voor de parlementsverkiezingen, maar die worden in Mad Murphy’s door niemand serieus genomen. Ook buiten Mad Murphy’s trouwens niet: de opkomst is erg laag (hoe laag precies blijft geheim) en de uitkomst is van tevoren zorgvuldig vastgesteld. Reeds op de vooravond van de verkiezingen ontstak president Nazarbajev een groot vuurwerk in hoofdstad Astana om te vieren dat de ‘oppositie’ (tussen aanhalingstekens want stelt niets voor) ook de laatste zetel heeft moeten inleveren. Maar geen politiek in de kroeg. Wel kankeren op het ‘compleet verziekte’ Nederland, waar ‘idioten als Balkenende’ het voor het zeggen hebben.
Nee, dan Nazarbajev, die weet tenminste wat hij wil! Nederland zou ook zo’n leider verdienen! Kijk om je heen! Kazachstan rules! In 2030, zo heeft Nazarbajev zijn volk beloofd, is Kazachstan het rijkste land van Azië, een boodschap die alom aanwezig is op billboards in de straten: KAZACHSTAN 2030!
| Op borden langs de weg wordt president Nazerbajev verheerlijkt als een koning.
De zoveelste ronde Tien Shan wordt uitgeserveerd en een band begint evergreens te spelen. Aan de bar zoeken Kazachse vrouwen contact met westerse mannen. Ik raak in gesprek met een Engelse diplomaat die met zijn Kazachse vrouw (‘I met her in this pub!’) recent van Almaty is verkast naar Lagos in Nigeria. ‘Wat ik daar allemaal meemaak…. We zijn hier nu met vakantie, om even stoom af te blazen en de batterij weer op te laden.’ Een dronken Duitse architect speelt samen met een Kazachse vrouw het spel ‘wie kan het langst een brandende sigarettenpeuk op zijn arm laten liggen?’ Na enige uren gaan we door naar Soho, een danstent waar de vrouwen nog mooier en nog opdringeriger zijn.
Kazachstan is de laatste maanden steeds meer in het nieuws. Over Borat en zijn satire heeft niemand het meer. Langzaam maar zeker begint de wereld door te krijgen dat Kazachstan een van de ‘sleutellanden’ is in de strijd om de mondiale voorraden olie en gas.
Begin oktober bezoekt minister Van der Hoeven van Economische Zaken het land ter gelegenheid van een groots opgezet matchmaking event voor het Nederlandse bedrijfsleven en de olie- en gasindustrie. Naast Heineken is KLM/Air France al jaren zeer actief in Kazachstan (vijf directe vluchten per week en die zitten mudjevol), ABN Amro (grote financieringen) en het ingenieursbureau Witteveen en Bos, dat recent te Almaty het derde kantoor in het land opende. En Shell natuurlijk, dat een belangrijk aandeel heeft (18 procent) in de exploitatie van het grootste olieveld ter wereld buiten het Midden-Oosten: het Kashagan-veld bij de Kaspische zee. Maar voor Shell dreigt het mis te gaan, net als eerder het geval was in Rusland. De overheid is ook hier een campagne begonnen om de westerse oliebedrijven het land uit te schoppen. Voorbeeld was de succesvolle ‘coup’ van Poetin cs. tegen Shell en andere bedrijven op Sachalin.
Volgens Kazachstan overtreedt ook het Kashagan-consortium (dat onder leiding staat van het Italiaanse ENI) allerlei ‘milieuregels’ en andere ‘lokale wetten’, zoals Shell eerder gedaan zou hebben in Rusland. Begin september eiste Kazachstan zelfs ‘tientallen miljarden dollars’ schadevergoeding van het consortium wegens ‘kostenoverschrijdingen en onnodige vertragingen’ en kondigde plannen aan ENI te vervangen door een lokale partij. Het is inmiddels een beproefd procedé om de begeerde olievelden ‘af te pakken’ van de partijen waarmee men eerder contracten afsloot.
In ons rechtsdenken kunnen we met dit soort acties moeilijk uit de voeten: wij zijn immers van de school van de pacta sunt servanda (aan verdragen dient men zich te houden), maar in Kazachstan ligt dat heel anders. Daar gaat men uit van een ‘nieuwe realiteit’ die openbreking van bestaande contracten niet alleen rechtvaardigt, maar ook noodzakelijk maakt. Noodzakelijk, bijvoorbeeld, om te kunnen voldoen aan de belofte van de president om het land in 2030 tot het rijkste te maken van Azië. Daar komt nog bij dat Kazachstan onder Nazarbajev zoveel internationaal zelfvertrouwen heeft opgedaan dat er een sfeer heerst van ‘we kunnen alles maken’. Nazarbajev weet zich door dik en dun gesteund door Poetin, met wie hij drie keer per jaar gaat skiën. Dat maakt hem ook de facto onkwetsbaar. Dat ook de VS uit zijn hand eten (Philips Conoco, een groot Texaans oliebedrijf, heeft er ook grote belangen) en de Chinezen (recent werd een grote gasdeal bekend tussen China en Kazachstan) maakt hem zelfs tot een master of the universe.
Een bekende verschijning in de ‘Nederlandse gemeenschap’ van Almaty is Charles van der Leeuw (55), voormalig journalist en thans editorial manager van uitgeverij Caspian Publishing House. Die geeft onder meer een Engelstalige maandkrant uit over de regio, de Caspian Digest. Van der Leeuw werkt en woont bijna vijf jaar in Almaty, daarvoor zat hij tien jaar in Bakoe in Azerbeidjan. ‘Het groeit hier uit zijn voegen. De middenklasse-eethuisjes verdwijnen één voor één. Nazarbajev is een prima manager; aan kwebbelaars als Balkenende hebben we hier niets. Maar in feite heeft Poetin hier de macht. Dat is ook logisch: je kunt tien generaties Rusland niet zomaar loslaten. Als je dat doet, wordt het hier het Wilde Westen.’
Nazarbajev (66) is eigenlijk meer een koning dan een president, zeker nu hij via een grondwetswijziging eindeloos kan worden herbenoemd. En hij is populair. De redenering is dan: hij en zijn familie hebben de zakken al lang gevuld, dus nu kunnen ze zich bezig houden met de toekomst van hun land. ‘Een nieuwe man gaat eerst zijn zakken vullen en dat moeten we hier niet hebben.’ Gedoeld wordt op de aangetoonde corruptie van Nazarbajev, die tientallen miljoenen aan oliesteekpenningen op buitenlandse bankrekeningen heeft gestort. Ook laat hij tegenstanders verdwijnen en alle verkiezingen zijn doorgestoken kaart en de persvrijheid... nee, dit spoor vindt eigenlijk niemand meer echt interessant in Kazachstan. Mensen zijn hier vooral bezig met hun nieuwe auto’s en mobiele telefoons. Zou er ook een politieke theorie bestaan die de lengte van de rokken van de vrouwen koppelt aan de mate van tevredenheid over het bewind? In dat geval is het Kazachse volk, wetenschappelijk aangetoond, erg blij met zijn president en zijn clan, net als de Russen met Poetin. Kom bij Aziaten niet aanzetten met praatjes over persvrijheid en eerlijke verkiezingen!
Bij een koning en een koninklijke familie hoort ook de koninklijke soap en ook dat genoegen biedt Nazarbajev zijn volk. Het gaat dan om de vete tussen de president en zijn schoonzoon Rachat Alijev, die openlijk solliciteerde naar de macht door zich kandidaat te stellen voor de presidentsverkiezingen van 2012. Hij liet daarbij niet na de ‘corruptie’ en de ‘maffiapraktijken’ van zijn schoonvader aan de kaak te stellen, een boodschap die hij nog kon verspreiden via eigen media (kranten, tv-zenders) ook. Prompt werd een ‘complot’ tegen hem beraamd, waarna hij in staat van beschuldiging werd gesteld voor de ontvoering van twee topmensen van een grote bank. Alijev zat op dat moment in Oostenrijk, waar hij ambassadeur was bij de OVSE (Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking Europa), de club die elke verkiezing in Kazachstan steevast veroordeelt als ‘niet conform de democratische standaard’. Hij werd eind mei gearresteerd tijdens een bezoek aan zijn kapper, maar Oostenrijk weigert hem vooralsnog uit te leveren, omdat hij ‘geen eerlijk proces’ zou kunnen verwachten. Dit tot woede van de Kazachen, die hebben aangekondigd de beslissing tot bij de ‘hoogste rechters’ te zullen aanvechten.
Intussen circuleren er al maanden berichten over ‘de op handen zijnde echtscheiding’ van Nazarbajevs dochter Dariga. In de straten van Almaty nemen vele jongeren deze hele soapstory met een korreltje zout. Een student uit de hoogste kringen zegt zelfs dat de hele plot een set-up is van de Nazarbajev-clan om de critici af te leiden van waar het werkelijk om gaat: het kaltstellen van de oppositie buiten de familie en de Nur Otan-partij van de president.
De ‘nieuwe realiteit’ in Kazachstan en de sfeer van ‘wie maakt ons wat’ vinden we in samengebalde vorm terug in de nieuwe (1997) hoofdstad Astana. Het ultieme prestigeproject van koning Nazarbajev, waarvoor kosten noch moeite worden gespaard om het te laten uitgroeien tot de mooiste en modernste stad van Azië. Midden in de steppe, op 3.000 kilometer van de zee, zwemmen thans zelfs haaien rond in het Oceanium. Het grote voorbeeld is Dubai. Waar in het oliestaatje tegenwoordig kan worden geskied onder een grote klimaatkoepel, gaat Nazarbajev een tropisch paradijs neerzetten waar zijn volk onder de palmbomen kan liggen, terwijl buiten de sneeuw bij -40 graden rondsuist. Astana is nog in opbouw. Op vrijdagavond is er in de kroegen dan ook nog weinig te beleven. In Astana zijn twee expat-hangouts: North Wind en Chelsea. Goedkoop is het er niet.
Tatyana Mekhontseva, manager van North Wind: ‘This is a place for business. We maken het expres enorm duur, want dan krijgen we de juiste mensen binnen. Price is the best filter. We hanteren hier ook een closed mouth policy: niemand praat ooit over wie hier komen en er mag niet worden gefotografeerd.’ North Wind wordt bereikt via een monumentale, met rode lopers beklede trap in art nouveau-stijl. De zaal wordt gedomineerd door een enorme rechthoekige bar vol met de duurste cognacs ter wereld en rekken met Chablis en champagne. Achterin is een loungegedeelte categorie ‘zwaar leer’. In de hoeken zitten wat zakenlui te roken en te drinken, maar er is ook een gezin met kleuters. Expats zijn in geen velden of wegen te bekennen. Tatjana: ‘Het is hier eigenlijk te duur voor expats.’ De gelegenheid blijkt eigendom van een wereldwijd Turks conglomeraat dat onder meer ook het Ankara Intercontinental Hotel in Almaty bezit, het ‘Amstel Hotel’ van Kazachstan. De relatie met Turkije is bijna symbiotisch; het zijn met name Turkse bouwbedrijven die Astana uit de grond stampen.
Chelsea, waar alle obers in shirts van de voetbalclub lopen, blijkt al net zo duur. Aan de bar zitten twee Duitsers, maar die willen niet worden gestoord. Nee, gezellig kun je Astana (nog) niet noemen. De avond eindigt in een internetcafé. Dat is om elf uur ‘s avonds trouwens wel stampvol. De taxichauffeur op weg naar het hotel vraagt of ik niet naar beautiful girls gebracht moet worden. Verbaasde toerist: