Door: Tisha Eetgerink
Gepubliceerd: dinsdag 7 februari 2012 23:31
Update: woensdag 8 februari 2012 00:20
De film met Michael Fassbender is nu al de meest besproken film van het jaar. Maar is die seksverslaving werkelijk alles waar het om draait?
Als blues een film was, dan heette ’ie Shame. Het verhaal van een harde werker, die zijn pijn in een vorm tracht te gieten die hem de realiteit doet vergeten. Brandon (briljante Michael Fassbender) is een snelle dertiger in New York. Hij lijkt alles te hebben: een goede baan, een flat in hartje Manhattan en een coole platencollectie, maar wat de buitenwereld grotendeels ontgaat zijn zijn diepe zelfhaat en onvermogen om echte connecties aan te gaan. Om de waarheid te ontvluchten stort hij zich op zijn seksverslaving vol porno, vlugge avontuurtjes en dwangmatige masturbeersessies. Als zijn labiele zusje Cissy (Carey Mulligan) onverwacht komt logeren en smeekt om liefde, stort zijn anonieme, veilige wereld waar hij niet zichzelf hoeft te zijn, compleet in.
De film van de Britse regisseur Steve McQueen (nee, niet die held uit de racefilms) ging vorige week in Nederland in première op het International Film Festival Rotterdam en draait vanaf morgen in de bioscoop. Net als op andere festivals, zoals in Venetië en Toronto, was het de film waar het meest over werd gepraat in Rotterdam. Het oude adagium sex sells gaat nog altijd op. In het festivalcircuit tenminste, want de Oscar-jury liet Shame opvallend genoeg helemaal links liggen bij de nominaties. Trio’s met prostituees, orale seks in homoclubs en full frontal nudity, waarschijnlijk was het te veel. Grappig genoeg, of misschien tot lichte teleurstelling van sommigen na alle ophef, gáát Shame helemaal niet over seks. De seks, zeker wel aanwezig en expliciet gefilmd ook, is slechts een symptoom van iets anders.
McQueen vermurwt zijn publiek eerst om vervolgens een emotionele boodschap te lozen. Al in de openingsscène zien we Fassbender in zijn blote piemel door het beeld lopen op weg van bed naar douche (niet vreemd als je erover nadenkt: welke man slaapt er nog in pyjama? Maar gewend zijn we het niet in de bioscoop). Als hij zich vervolgens aftrekt op de wc, daar op zijn werk vrolijk mee doorgaat en niet alleen zijn laptop thuis maar ook zijn werkpc vol-stouwt met porno, snap je de commotie die deze film wereldwijd veroorzaakt. Maar McQueen, bekend om zijn grondige onderzoek, sprak met experts en seksverslaafden en concludeerde dat er veel meer achter deze op het oog zo anonieme en oppervlakkige behoefte aan seks schuilgaat. Misbruik en jeugdtrauma’s lagen er vaak aan ten grondslag. Dat moest dus ook in de film, zij het niet uitgesproken maar slechts aangestipt en daarmee veel sterker: ‘We zijn geen slechte mensen, we komen alleen van een slechte plek,’ zegt Brandons zus huilend op zijn voicemail.
Empathie
Het punt waarop afkeuring omslaat in empathie, is als Cissy optreedt in een nachtclub. Haar versie van Sinatra’s beroemde New York, New York is niet alleen indringend omdat het niet-ingekort is (zijn we niet meer gewend, en het voelt wat oncomfortabel) maar ook omdat het een zeldzaam directe communicatie is met haar broer, die nu niet de gelegenheid krijgt haar weg te duwen – dat doet hij namelijk zodra iets te dichtbij komt.
McQueen had geen beter lied kunnen kiezen wat zo goed de doorstane ellende van zijn hoofdpersonen duidelijk maakt en tegelijk hun hunkering naar liefde illustreert. Als kijker voel je vanaf deze scène ineens de intense leegheid. Die is verdraaid pijnlijk. Liefde willen we allemaal maar niet iedereen is ertoe in staat, zoals Brandon en Cissy. Wat volgt is een verschrikkelijk pad vol zelfdestructie, soms lastig om naar te kijken. Schijnt dat er al bezoekers zijn flauwgevallen. Shame is een heftige film die begint met seksverslaving maar eindigt in een veel dieper en ongrijpbaarder drama van deze tijd: eenzaamheid.