Door: Dirk Koppes 
Gepubliceerd: maandag 13 februari 2012 21:56
Update: maandag 13 februari 2012 22:11
Het beroemdste Holocaust-slachtoffer overleeft en wordt door twee orthodox-joodse spijtoptanten onder vuur genomen.
Ik heb een nieuw huis gekocht. De verhuizing verliep nogal chaotisch en als ik er na maanden eindelijk aan toekom mijn berging beneden op te ruimen, hoor ik opeens vreemd gestommel. Muizen? Breezerseks van pakhuispubers?
Daar duikt vanachter de Gamma-verhuisdozen de krullenkop op van de Newyorkse schrijver Shalom Auslander. ‘Shalom’, wat doe je in mijn berging?’ ‘Ik wilde weten’, vraagt hij, ‘als het weer zou gebeuren, zou je mij dan verbergen?’Kan ik als literatuurrecensent tijdens WOIII een auteur aan zijn lot overlaten? Auslander geeft me zijn boek.’Een komedie over genocide. Lees het.’ Ik begin aan zijn Hope: a tragedy.
Het is de eerste roman van Auslander, die opgroeide in een orthodox-joods geslacht in New York en zijn religie gedag zegde in zijn pijnlijk hilarische memoires Klaaglied van een voorhuid. Nu richt hij zijn pijlen op de Holocaust. Daarvoor gebruikt hij de hoofdpersoon Solomon Kugel, die in zijn oneindige optimisme een huis in het anonieme Stocktown koopt, een stadje in de Midwest. Hij wil een nieuw leven starten met vrouw Bree en zoon. Helaas komt zijn stervende moeder ook mee. Mama is opgegroeid in Brooklyn, maar beeldt zich in dat ze een Auschwitz-overlevende is. Haar schemerlamp is gemaakt van de huid van oom Saul, vertelt ze Kugel. ‘Maar er staat Made in China onder’, werpt hij tegen. ‘Dacht je dat ze er Made in Buchenwald op zouden zetten?’
Borscht en matzes
Kugels problemen beginnen pas echt als hij op zolder een oud vrouwtje aantreft. Furieus zit het kromgetrokken dametje op een laptop te tikken. Ze beweert Anne Frank te zijn, die WOII heeft overleefd en zich al zestig jaar verborgen houdt.
Een levende Anne Frank. Pakt Shalom Auslander hiermee het ultieme Shoah-taboe aan? Philip Roth ging hem voor in The Ghost Writer,waarin een veel jongere en sexy Anne opduikt. De dagboekschrijfster van Auslander is minder aantrekkelijk: halfblind, stinkend, matzes en ?borscht etend, pissend in de aircobuizen. Ze probeert een vervolg op haar bestseller te schrijven. ‘32 miljoen verkochte exemplaren, niet makkelijk om daarover heen te gaan’.
Ondanks Annes verleden willen Solomon Kugel en zijn vrouw haar lozen. Probleem is dat Solomons moeder haar collega-Holocaust-slachtoffer niet kwijt wil. ‘Heb je dokter Mengeles nummer niet?’ roept ze als hij de politie wil bellen.
Auslander is niet bang om delicate kwesties in pittige oneliners aan te pakken. Moeten we trauma’s op de schaal van Anne Frank ervaren om als goede mensen, als echte mensen te gelden? Hoe gaan we met andermans leed om als we het zelf zo goed hebben? Waarom mogen we de Shoah niet vergeten? Anne Frank zegt er zelf over: ‘Ik ben de lijdende. Ik ben het dode meisje. Ik ben Miss Holocaust, 1945. De prijs is een kroon van doornen en eeuwig slachtofferschap. Jezus was een jood, maar ik ben de joodse Jezus.’
Misschien dat alleen een jood die zijn orthodoxe familie achter zich heeft gelaten zo hard tegen de Shoah aan kan trappen en tegelijk zo grappig uit de hoek kan komen. Auslander kan altijd nog als stand-up comedian aan de slag. Jammer is alleen dat als bij zoveel komische verhalen het plot stokt nadat de auteur de situatie met Anne heeft neergezet.
Stoned in de voorraadkast
Nathan Englander houdt het een stuk korter. Slechts 29 bladzijden voor het titelverhaal van zijn bundel What we talk about when we talk about Anne Frank. Ook Englander is opgegroeid in een orthodox-joods milieu in New York waarmee hij gebroken heeft, en net als Auslander heeft er geen moeite mee de erfenis van Anne Frank naar eigen hand te zetten. Ze is geen 80-jarige heks op een zolder, maar ze is de inzet van een luguber spel van twee echtparen. Het een leidt een seculier bestaan in Florida, het andere leeft strikt kosjer met tien dochters in Jeruzalem. Het weerzien van de mannen, die schoolvrienden zijn, begint nogal stijf, tot wodka en de verborgen voorraad marihuana van de zoon des huizes verlichting brengen. Uiteindelijk belanden ze high in de voorraadkast, waar ze zich afvragen welke neo-Miep Gies ze zouden vragen hen tijdens WOIII te verbergen. Wat zou jij doen als je nu Anne Frank zou zijn?
Englander geeft er een geniale draai aan, door de echtparen dit ook aan elkaar te laten vragen. Stel dat ik niet-joods zou zijn, zou je bij mij schuilen? Of het Israëlische huwelijk dit Anne-spelletje zal overleven, laat ?Englander in het midden. Ook de andere verhalen in deze bundel laten ruimte voor eigen inzichten van de lezer. Ook bij Auslander vind je brute absurdistische voorvallen, gecombineerd met hartverscheurende mislukte relaties.
Twee meesters van de tragikomedie zijn Auslander en Englander, die mij als lezer vele beschaamde schaterlachen hebben ontlokt. Ze mogen allebei in mijn berging schuilen. Ik zorg voor matzes en espresso.