Door: Henk Willem Smits 
Gepubliceerd: vrijdag 3 februari 2012 09:49
Update: vrijdag 3 februari 2012 09:53
Het naar Nederland sluizen van winsten door multinationals valt steeds slechter in Portugal, India en Brazilië.Even leek er een oproer tegen Nederland te ontstaan in Portugal. Reden: Sociedade Francisco Manuel Dos Santos, het moederbedrijf van supermarktketen Pingo Doce, is verhuisd naar Amsterdam. Althans, op papier. Dit met als doel de belastingdruk te verlagen. 17 van de 20 grootste Portugese bedrijven gingen Pingo Doce al voor. Dit komt door een belastingverdrag tussen Nederland en Portugal dat in 2002 is gesloten. 80 procent van de Portugese investeringen vindt sindsdien plaats in Nederland. Maar u treft hier geen Portugese supermarkten, het enige doel is belastingontwijking.
Verontwaardigde Portugezen, gepijnigd door de eurocrisis, riepen via Facebook op tot een kopersstaking bij de 350 filialen tellende keten. Maar die sorteerde geen effect. De supermarkt is goedkoop en veel klanten realiseren zich dat de caissières er ook niks aan kunnen doen. De Portugese premier is een onderzoek begonnen naar de verhuizing. ‘Maar dit soort dingen worden goed uitgedacht door grote accountantskantoren als PwC en zijn waarschijnlijk dus gewoon legaal’, vertelt Rob van der Bent, een Nederlandse fiscalist in Lissabon.
Nee, zei VodafoneNiet alleen in Portugal wordt met gefronste wenkbrauwen naar Nederland gekeken, ook in India is er woede. Een groot lokaal telecombedrijf, Hutchison Essar, is overgenomen door het Britse Vodafone. Maar de Indiase fiscus zag daar niets van terug.
Vodafone werd voor de rechter gedaagd: of het nog even bijna 2 miljard wil aftikken. Nee, zei Vodafone. Want de overname is zogenaamd gedaan door een Nederlandse vennootschap die Vodafone voor de gelegenheid heeft opgezet. En India heeft zelf een belastingakkoord met Nederland gesloten dat dit toestaat. (Het opzetten van overname-bv’s komt veel voor in Nederland.)
Nederland nam, toen het dispuut tussen de Britse telecomreus en de fiscus in Delhi in december 2010 startte, het actief op voor Vodafone door een klacht in te dienen bij het Indiase ministerie van Financiën. De Indiase rechtbank moest de Britse belgigant uiteindelijk knarsetandend gelijk geven, verdrag is verdrag.
Fiscaal doodsvonnisWaarom tekenen landen als Portugal en India dit soort verdragen die uitpakken als fiscale doodsvonnissen? ‘Het land verwacht dat door een gunstig verdrag meer investeringen vanuit Nederland worden gedaan’, zegt Tweede Kamerlid Bruno Braakhuis (GroenLinks). ‘Die verwachtingen komen vaak niet uit. De tweede reden is dat andere landen niet altijd weten dat Nederland een knooppunt van verdragen is. Ze denken één-op-één zaken te doen met Nederland. Ook kennen veel niet-Europese landen andere vormen van belastingheffing, waardoor ze niet alle implicaties van een verdrag overzien.’
Geen land ter wereld heeft zoveel belastingverdragen weten te sluiten als Nederland. Daarnaast hebben wij zeer lage belastingtarieven. Daarom is ons land uitgegroeid tot de nummer één bestemming voor multinationals om hun brievenbusmaatschappijen neer te zetten.
BelastingparadijsEén land weet zich daar tot nu toe enigszins aan te onttrekken: Brazilië. Dat heeft de Nederlandse holdingstructuur op een zwarte lijst gezet. Bedrijven die deze gebruiken, moeten extra belasting betalen. Reden voor Den Haag stampvoetende diplomaten naar hoofdstad Brasilia te sturen, zoals het eerder president Obama kapittelde toen die Nederland een belastingparadijs noemde.
De Braziliaanse regels voorkomen de praktijk waar multinationals elders gretig gebruik van maken: transfer pricing, oftewel het in rekening brengen van zaken binnen dochterondernemingen van hetzelfde bedrijf. Hierover zijn afspraken gemaakt binnen de OESO, de club van de 34 meest welvarende landen, die multinationals eigenlijk in de kaart spelen. Brazilië lapt die OESO-regels aan de laars.
Transfer pricing is de truc die onder andere Google, Ikea en Johny Walker toepassen om belasting te ontwijken via Nederland. Ze doen dat door het in rekening brengen van licentiekosten op intellectuele eigendommen als merknaam of software. Die licentiekosten moeten worden betaald aan een dochter in Nederland of een ander belastingparadijs, en zijn zo hoog dat in het land waar het geld echt verdiend wordt bijna geen winst overblijft.
Niks te heffenBrazilië voorkomt door transfer pricing aan banden te leggen ook ‘mispricing’, een methode waar veel grondstofrijke Afrikaanse landen slachtoffer van zijn. De producten worden voor een te lage prijs verkocht aan een dochtervennootschap in Nederland, of er worden vanuit Nederland enorm hoge managementkosten of andere diensten in rekening gebracht bij de Afrikaanse dochter. Hierdoor wordt er weinig of geen winst gemaakt in het Afrikaanse land en valt er voor de fiscus daar niks te heffen.
Heel geheimzinnig wordt hier niet over gedaan, namen van dochterondernemingen in de Kamer van Koophandel verraden de opzet al. Wat te denken van Africa Oil Ethiopia bv, BHP Billiton South Africa Holdings bv, Svenska Petroleum Exploration West Africa bv., ENRC Africa bv (ENRC is een groot Kazachstaans mijnbouwbedrijf), of Puma Energy Africa Holding bv (van het Zwitsers-Nederlandse handelshuis Trafigura).
Officieel mag dat niet van de EU, toestaan dat er een lege huls-bv wordt opgezet. Een vennootschap dient substance te hebben, moet daadwerkelijk economische activiteit in Nederland vertonen en de bestuurders dienen Nederlandse ingezetenen te zijn. ‘Maar dat is makkelijk te omzeilen en wordt amper gecontroleerd’, aldus parlementariër Braakhuis. ‘Dat gaat ten koste van arme Europese landen als Portugal en de derde wereld. De Nederlandse burger heeft er uiteindelijk ook niks aan, want door de lage tarieven levert het zo goed als niks op.’