Door: Eveline Domevscek / De Pers
Gepubliceerd: maandag 20 februari 2012 09:24
Vergaderen of een presentatie houden – voor velen is het iedere keer weer een ware lijdensweg. ‘Mensen worden even iets dommer.’
'Kasas' heeft last van hartbonken, van zweetplekken. Zeker als ze in een vergadering zit met mensen die 'hoger op de ladder' staan, gutst het zweet langs haar lijf. Laatst werd ze zelfs twee keer overvallen door een angstaanval. Moet ze dan voor elke vergadering aan de bètablokkers? 'Kasas' doet haar relaas op een internetforum. Haar diagnose volgens de andere forumbezoekers: spreekangst. Een heftige variant. Naast veel goedbedoelde adviezen kreeg Kasas vooral opgeluchte reacties van mensen die van exact hetzelfde last bleken te hebben. Van het blokkeren, en het alleen maar kunnen denken aan datgene wat je niet zegt en aan de afgang die je wacht als je wél iets zegt.
Volgens wetenschappers van het Virginia Tech Carilion is dit probleem zo wijdverspreid en dus zo interessant, dat ze op zoek gingen naar een verklaring. De uitkomst? Veel mensen worden in een klein – professioneel – groepje even net wat minder intelligent. Als mensen denken dat anderen in de groep slimmer zijn, verliezen ze hun probleemoplossend vermogen en hun 'expressie van hun IQ'. Kortom: ze worden even wat dommer. Vooral vrouwen en mensen met een bovengemiddeld IQ bleken last van spreekangst te hebben.
Anne Spies, presentatiecoach en eigenaar van het trainingsbureau Spies & Spreken komt spreekangst – ook wel ‘sociale fobie’ – in vrijwel alle beroepsgroepen tegen. ‘Bij artsen, advocaten, hoogleraren. Bij mensen die niet bij Pauw en Witteman durven aan te schuiven.’ Volgens Spies blokkeren velen door hun ‘bijgedachten’. ‘‘Ik ben niet goed voorbereid‘ of ‘mensen zijn toch niet geïnteresseerd.‘ Mensen denken kortom: 'wie ben ìk nou helemaal?‘, zegt Spies. Ook Vic Diederen, universitair docent zakelijk Engels aan de Rijksuniversiteit Groningen en eigenaar van Storm Trainen, ziet dat mensen met spreekangst afgeleid worden door gedachten als ‘ben ik niets vergeten?’ 'Vaak zijn het juist perfectionistische mensen die er last van hebben’, zegt Diederen. ‘En mensen met een laag zelfbeeld.’
Rooie kop
Op dit moment legt Spies de laatste hand aan een trainingstraject voor topvrouwen in academische ziekenhuizen die volgens Spies ‘niets durven te zeggen. Rood zitten te wezen en daardoor veel dommer overkomen dan ze zijn. En dat terwijl zij alles weten over hun eigen onderzoek. Alles. Maar het komt er niet uit.‘
Waarom het vooral vrouwen zijn die op fora klagen over hun spreekangst, durft Spies niet te zeggen. ‘Ik geef ook trainingen aan mannen. Ook zij vinden een boodschap overbrengen vaak heel moeilijk. Mannen hebben wel meer bravoure. Vergelijk het met zeezeilen: een vrouw zoekt eerst alles op voordat ze aan de slag gaat. Een man doet het gewoon. Bovendien zijn vrouwen eerlijker. Zij zeggen: ik durf het niet.‘ Onderzoeker Read Montague van het Virginia Tech-onderzoek durft het verschil wel te verklaren. Volgens hem zijn vrouwen simpelweg gevoeliger voor wat anderen over hen denken. ‘Een evolutionair ding.’
Diederen, die in 2008 met zijn eigen trainingsbureau begon, krijgt ‘net iets meer’ vragen van vrouwen. Bijna alle vragen komen van particulieren. ‘Er rust blijkbaar nog een te groot taboe op spreekangst om dit via de werkgever op te lossen.‘ Zowel mensen met angst voor presenteren als vergaderen kloppen bij hem aan. ‘Op dit moment ben ik bezig met iemand die zijn mond niet open durft te trekken in een vergadering.’ De vergaderangst zit vooral in het plotselinge. ‘Je kunt ineens met een vraag worden geconfronteerd of het woord krijgen. Daarom is ook het vragenrondje bij een presentatie soms zo zenuwslopend. Voor een perfectionist zit daar een enorme drempel.'