Voorpublicatie Gezag De wetenschap van macht, gezag en leiderschap

De evolutie van leiderschap

De evolutie van leiderschap

Gepubliceerd: 11 december 2012 10:41
Update: 25 april 2013 12:38

Mandela offerde alles op voor een zaak die hij rechtvaardig vond. Waar komt dit soort onbaatzuchtigheid vandaan? Is het een soort verborgen ijdelheid of is er iets bijzonders aan de hand met dit type mensen. In het managementboek Gezag leggen Mark van Vugt en Max Wildschut uit hoe de wetenschap van macht, gezag en leiderschap werkt en hoe je anderen inspireert om je te volgen. Lees de exclusieve voorpublicatie van Gezag op DeOndernemer.nl.     

Zowel Gandhi als Mandela hebben als leiders een hoge prijs betaald voor hun strijd. Mandela heeft bijna drie decennia in de gevangenis doorgebracht, tijd waarin hij geen geld kon verdienen of kindjes kon maken om zijn genen te verspreiden. In plaats van zo opstandig te zijn, had hij ook het evolutionaire spelletje kunnen meespelen om, net als zijn vader, met vier vrouwen te eindigen. Biologisch gezien zou dat laatste echt een betere zet zijn geweest.

Mandela offerde echter alles op voor een zaak die hij rechtvaardig vond. Waar komt dit soort onbaatzuchtigheid vandaan? Is het een soort verborgen ijdelheid (prestigemotief) of is er iets bijzonders aan de hand met dit type mensen, bijvoorbeeld een abnormale persoonlijkheid gekenmerkt door extreme onbaatzuchtigheid. Waarom zou je jezelf opofferen voor mensen die niet eens je familie zijn? Onbaatzuchtigheid, ofwel de wetenschappelijke term, altruïsme, is lange tijd een mysterie geweest voor psychologen en biologen, totdat ze erachter kwamen dat ze volledig op de verkeerde manier naar het probleem keken.

De genen dienen
Stokstaartjes zijn kleine, katachtige dieren die vooral in zuidelijk Afrika voorkomen. Wanneer de beestjes in een groep zijn, zijn er altijd stokstaartjes die op wacht gaan staan. Door rechtop te gaan staan kunnen de wachters roofdieren van een grotere afstand aan zien komen en de andere waarschuwen. Maar door rechtop te gaan staan maken ze zichzelf ook een makkelijke prooi. Waarom zou een dier zulk gedrag vertonen? 



Stokstaartje
Als de evolutie gaat over het overleven en voortplanten van het individu (survival of the fittest) doet dit dier het slecht. Het brengt zijn leven in gevaar en daarmee zijn kansen om zich voort te planten. Er zijn echter talloze voorbeelden van dit type altruïstisch gedrag bij dieren. Aapjes die het op een gillen zetten op het moment dat ze een roofdier zien verhogen ook de kans dat ze door het roofdier gepakt worden. Dit is gedrag dat ten koste gaat van het individu en lijkt dus biologisch niet slim. Evolutie gaat echter niet over het individu, maar over genen. Het stokstaartje dat rechtop gaat staan, deelt veel genen met de stokstaartjes in zijn groep en zijn lot is aan dat van de groep verbonden. Hij heeft mogelijk broertjes, zusjes, neefjes, nichtjes en nageslacht in de groep. Evolutie is een goede boekhouder en weet dat als je twee broertjes of vier neefjes kunt redden, dit vanuit genetisch oogpunt nog steeds winst is mocht je het leven laten. Onbaatzuchtigheid dient niet het individu, maar de genen. Een aapje dat het op een gillen zet of een stokstaartje dat rechtop staat handelt weliswaar niet in zijn eigen belang, maar wel in het belang van de groep en de genen die het met zijn groep deelt. 



Mensen hebben altijd in kleine groepjes geleefd met waarschijnlijk een hoge graad van genetische verbondenheid. Het is dus niet onwaarschijnlijk dat onbaatzuchtigheid en dienend leiderschap bij mensen dezelfde instinctieve basis heeft als onbaatzuchtigheid bij andere dieren. Een leider die als eerste een open plek oversteekt (de scout), voorop gaat in de strijd (de krijger) of zich tussen vechtende rivalen werpt (de arbiter), neemt zelf een groot risico. Maar net als bij het stokstaartje betaalt dit risico zich vanuit genetisch oogpunt ruim terug. 

Moeder Teresa
Als studenten hadden we ooit de discussie of iemand als moeder Teresa oprecht was in haar onbaatzuchtigheid, of dat zij het deed voor de bewondering en prestige die ze kreeg. Het is onmogelijk hier een antwoord op te geven omdat ook het prestige en gezag dat je krijgt door onbaatzuchtigheid evolutionair belangrijk is. Maar vanuit een biologisch oogpunt kan onbaatzuchtigheid wel degelijk oprecht zijn. Wat mensen echter vreemde dieren maakt is dat ze zich ook opofferen voor niet-familieleden, zoals we soms zien bij kamikazepiloten en zelfmoordterroristen. 

Kamikazepiloten
Dit kan het gevolg van een mismatch zijn: ons instinct gaat ervan uit dat onze gemeenschap onze genen bevat terwijl dit in feite niet meer het geval is. Je groep is je groep, en de leden van de groep waren altijd familie van elkaar. Bij kamikazepiloten en zelfmoordterroristen gaat het ook altijd om het verdedigen van de eigen gemeenschap, of dit nu het land is of de geloofsgemeenschap. Leiders die zichzelf volledig geven voor een zaak hebben ook iets altruïstisch. Hun onbaatzuchtigheid kan volledig oprecht zijn, zonder enig dubbel motief. We kunnen alleen gissen naar de motieven van moeder Teresa, maar er is een reële kans dat haar onbaatzuchtigheid oprecht is.

Nice guys finish first!
Leiders die zich inzetten voor de groep kunnen status verkrijgen en dat is een ander belangrijk biologisch motief. Door altruïsme te tonen kan men als leider gezag krijgen. En dat kan zich weer vertalen in reproductief succes. In de literatuur wordt dat ook wel competitief altruïsme genoemd. Mensen concurreren met elkaar om de meest behulpzame en genereuze persoon te zijn. Want als je een goede reputatie hebt als iemand die dienend en coöperatief is wil iedereen wel met je samenwerken. De mensen die zelfzuchtig en egoïstisch zijn, laat men over het algemeen links liggen.

In een onderzoek lieten we mensen in groepen een spel spelen waarbij men geld zelf kon houden of in de groep kon investeren, de altruïstische keuze. Aan het einde wordt de gezamenlijke investering verdeeld, waarbij het geld in de pot met een factor wordt verhoogd. Hoe meer mensen hun geld in de groep investeren, hoe hoger de winst voor iedereen. Maar als je het voor jezelf houdt, maak je natuurlijk extra winst. Je deelt in de pot en je hebt het geld dat je voor jezelf hebt gehouden. We vonden allereerst dat mensen meer geld gaven als ze dat publiekelijk deden in plaats van anoniem. Verder kon het publiek kiezen wie ze een betere groepsleider vonden, en de meest altruïstische mensen werden eerder als leider gekozen en verdienden zo een hogere status. De les: als je leider wilt worden en gezag wilt hebben, dan loont het om een reputatie te hebben als iemand die behulpzaam en dienend is. Daarbij bleek ook dat vrouwen de mannen die zich altruïstischer gedroegen, als sexyer zagen en als betere huwelijkspartners. Onze conclusie: nice guys finish first!



Frisse tegenzin
Eerder beschreven we nog een andere verklaring voor dienend leiderschap. De leider maakt deel uit van de groep, en zijn overleven is mede afhankelijk van het succes van de groep. Als hij de groep succesvoller weet te maken, profiteert hij daar zelf ook van. Gandhi en Mandela worden er uiteindelijk ook beter van als hun kinderen opgroeien in een land dat vrij is van onderdrukking. De leider heeft zo een evolutionair belang om deze rol op zich te nemen wanneer de noodzaak zich aandient. Van verschillende grote leiders is bekend dat ze de rol met grote tegenzin op zich namen, maar omdat zij de meest aangewezen persoon waren, voelden ze zich verplicht naar hun gemeenschap. Een Bijbels voorbeeld van een reluctant leader was Mozes. Hij wilde geen leider zijn maar God zag dat hij er talent voor had en dus voelde hij zich verplicht om de Israëlieten uit Egypte te leiden. In familiebedrijven kom je ook nogal eens leiders tegen die met frisse tegenzin het stokje van hun ouders hebben moeten overnemen.

In onderzoek naar leiderschap bij jager-verzamelaars wordt overal ter wereld eenzelfde voorkeur gevonden voor leiders die bescheiden, behulpzaam en vrijgevig zijn. Elke hint dat de leider het te hoog in zijn bol krijgt of meent zich meer te kunnen permitteren dan de rest, triggert direct een negatieve reactie van de groep. Deze reacties kunnen zo heftig zijn (geweld wordt niet geschuwd) dat menig leider achter- of vooroverbuigt om zo bescheiden mogelijk over te komen. Bescheidenheid is in die zin dan ook niet alleen een karaktertrek, het is vooral ook een signaal naar de groep dat je weet welke positie je inneemt. Misschien zijn 10X-leiders ook niet allemaal zo bescheiden als ze overkomen, maar ze zorgen er in elk geval wel voor zo over te komen. Dit geeft hun meer gezag. 

Bosjesmannen
Dit schreef een antropoloog over leiderschap bij de Bosjesmannen van de !Kung San, een jager-verzamelaarsvolk in het zuiden van Afrika.
None is arrogant, overbearing, boastful, or aloof. In !Kung terms these traits absolutely disqualify a person as a leader and may engender even stronger forms of ostracism. Another trait emphatically not found among traditional camp leaders is a desire for wealth or acquisitiveness. Their accumulation of material goods is never more, and is often much less, than the average accumulation of the other households in their camp.



Geen trucje
Dienend leiderschap zit in ons allemaal, maar het komt er alleen niet altijd even goed uit. De moderne context stimuleert zelfzucht en eigenbelang en dat instinct duwt ons ook hier de verkeerde kant op. Dienend leiderschap is in de basis geen trucje dat je uit een boek kunt leren of een competentie die je met een training kunt oppikken. Je kunt elke beschikbare training in dienend en coachend leidinggeven volgen die er is, maar heb je niet de juiste prioriteiten dan maakt dit weinig uit. In principe is dienend leiderschap een principiële keuze, de keuze om aan het groepsbelang meer prioriteit te geven. Om die keuze te kunnen maken, is het belangrijk te begrijpen wat in de moderne context onze prioriteiten vervormt.

Trefwoord(en): voorpublicatie, vpjanuari2013,



Gezag
Het oude leiderschap op basis van macht werkt niet meer in moderne organisaties. Om het beste uit mensen te halen heeft u als leider gezag nodig. In dit boek wordt uitgelegd hoe dit instinct werkt, waardoor het van slag raakt en hoe hier beter op in te spelen. U leert zo gezag ontwikkelen in de meest onwaarschijnlijke omgeving: moderne organisaties. Meer info hier.

 
  Plaats dit bericht op Twitter Voeg dit bericht toe aan NuJij.nl Voeg dit bericht toe aan linkedin.com Voeg dit bericht toe aan hyves.nl Voeg dit bericht toe aan facebook.com Reageer Stuur dit bericht door per email Stuur door Druk deze pagina af op je printer Print  

 

Meest gelezen deondernemer

  • Schaamteloze passagiers online

    DeOndernemer

    Schaamteloze passagiers online
    18 september 2014, 12:51
    Zakenreisjes zijn meestal een plezierige bezigheid, maar asociale medereizigers kunnen de sfeer van de reis behoorlijk bederven. Passagiers die tijdens de vlucht hun nagels knippen of graag hun shirt uittrekken voor wat ventilatie. PassengerShaming.com nagelt deze reizigers genadeloos aan de schandpaal.

  • iPhone 6 nu al kapot

    DeOndernemer

    iPhone 6 nu al kapot
    Gisteren, 11:28
    Trots showt de jongen in onderstaande video zijn gloednieuwe iPhone 6 aan een verslaggever. Bij het openen van de verpakking slaat het noodlot genadeloos toe. Van pure blijdschap naar intens verdriet in een paar seconden.

  • MKB lijdt onder verzuimregels

    DeOndernemer

    MKB lijdt onder verzuimregels
    18 september 2014, 10:15
    De regels voor de begeleiding van langdurig zieke werknemers zijn veel te ingewikkeld voor kleine werkgevers. Dat blijkt uit onderzoek van GfK onder ruim duizend kleine ondernemingen. Het gebrek aan kennis leidt tot boetes die kunnen oplopen tot een compleet jaarsalaris per zieke werknemer.

Meer nieuws deondernemer

Volgend bericht >

Reageer op dit artikel:  

Reageer Door: QdMemo, 22 aug 2014 09:22
Aweosme - Our aim is to capture elegance in a candid, photojournalistic way and to document - Very Nice Sharing Labor Day 2014 Labor Day Sales 2014.

Reageer Door: cerysalexanderz, 01 apr 2014 17:45
Very good post. I certainly appreciate this website. Continue the good work! cushion cut engagement rings

Reageer Door: gailo2460, 14 jan 2013 17:08
ondermijnt = ondermijnd

Reageer Door: gailo2460, 14 jan 2013 17:04
We leven helaas in een tijd dat mensen met gezag de macht ontberen en mensen met macht dit zich hebben toegeeigend zonder dat het op gezag was gebouwd. Gezag krijg je en macht wordt over het algemeen genomen. Gezag en macht gaan te weinig samen en het is de hoofdreden van waarom juist nu zo opzichtig de macht wordt ondermijnt. Een vervelend punt daarbij is dat in dit macht/gezagvacuum er veel mensen zijn die het allemaal denken te weten en beter te doen. Het leger betweters gebruik makend van het Internet groeit hard. Dat de elite aan de schandpaal wordt gebracht heeft het volkomen aan zichzelf te wijten.

 

Promotie