Door: Jan-Hein Strop 
Gepubliceerd: zondag 12 februari 2012 22:11
Update: maandag 13 februari 2012 22:56
Omdat de euro tien jaar bestaat, worden vandaag feestelijk 3,5 miljoen ‘herdenkingsmunten’ gelanceerd. Veertien verbazingwekkende feiten over een verbazingwekkende munt.
1 De invoering van de euro was een ongekend succes. Rimpelloos gingen de deelnemende landen over op de nieuwe munt, na tien jaar voorbereiding, die Nederland zo’n tien miljard gulden kostte. Dat hebben we volgens de centrale bank in de jaren erna ruimschoots terugverdiend. Het doel van een sterke munt en een lage inflatie is ook zonder meer gehaald.
2 Idee van de Europese Monetaire Unie was dat de euro voor eeuwig is. Op nadrukkelijk verzoek van de Duitsers stond er geen artikel in het Verdrag van Maastricht dat een vrijwillige of gedwongen uittreding uit de muntunie regelde. Met de mogelijkheid dat de financiële markten de monetaire unie onder druk konden zetten of zelfs tot opsplitsing konden dwingen, wordt in het Verdrag geen rekening gehouden.
3 Er is nooit veel discussie geweest over de vraag of het wel verstandig is om in landen met totaal verschillende sociaal-economische, fiscale en politieke tradities één munt in te voeren. Economen en beleidsmakers met kritische stemmen werden in Brussel zorgvuldig op een zijspoor gezet. De propaganda rondom de euro was allesoverheersend.
4 Koningin Beatrix heeft zich een echte Europeaan getoond door een memorabele geste. In Maastricht zei ze tijdens een lunch dat haar afbeelding niet op de nieuwe munt hoeft te staan. Tien jaar later staat de koningin met haar profiel toch op de Nederlandse euromunten.
5 In de maanden voorafgaand aan de introductie van de euro draaiden de gelddrukpersen overuren. Drukkerijen, waaronder Koninklijke Joh. Enschedé te Haarlem, moesten 1 miljard bankbiljetten per maand maken, wat neerkomt op 33 miljoen per dag, 1.400.000 per uur, 23.000 per minuut of zo’n 400 per seconde.
6 De eerste plek ter wereld waar op 1 januari 2002 met de euro betaald kon worden, was het Franse eiland Réunion in de Indische Oceaan. De eerste aankoop betrof een kilo lychees. Pas drie uur later was Europa aan de beurt.
7 Belangrijke drijfveer achter de munt was de vurige, Franse wens om de monetaire macht van Duitsland te breken – de D-Mark was namelijk supersterk en de Bundesbank oppermachtig. Dit is zo ongeveer de grootste ironie van de muntunie: Duitsland is door de eurocrisis machtiger dan ooit en in staat Frankrijk te dicteren wat er gebeurt.
8 Het plan voor de euro is – schrik niet – gebaseerd op de klassieke marxistische gedachte dat de economische onderbouw bepalend is voor de politieke bovenbouw. De man achter het grote plan, Jacques Delors, was een socialist en hij hing de oude socialistische overtuiging aan dat de politiek het geld volgt. Van de theorie is vooralsnog niets waar gebleken: invoering van de euro leidde niet tot een politieke unie.
9 Als het aan Nederland had gelegen was er vanaf de start al een politieke unie geweest met inlevering van soevereiniteit. De regering lanceerde daarvoor verregaande voorstellen op 30 september 1991. Maar op deze ‘Zwarte Maandag’ veegden alle landen behalve België de plannen van tafel, een van de grootste diplomatieke mislukkingen van Nederland binnen Europa ooit. Voormalig minister van Buitenlandse Zaken Hans van den Broek denkt dat de Duitse afwijzing de prijs was van Franse instemming met de wens van Duitsland om Kroatië te erkennen als natie.
10 Voor de ontwerpfouten in de monetaire unie is gewaarschuwd. En wel door de Amerikaanse econoom Barry Eichengreen die in 1992 een profetisch artikel schreef, ‘Should the Maastricht Treaty be saved?’ Helaas zijn we dat artikel pas vorig jaar gaan lezen. Andere onheilsprofeet die pas recentelijk furore maakt, is Bernard Connolly wiens voorspellingen in zijn in 1995 gepubliceerde boek The Rotten Heart of Europe grotendeels zijn uitgekomen.
11 Het zal u niet verbazen maar Italië voldeed in 1999 niet aan de toetredingscriteria voor de euro – de eerste flagrante overtreding van het verdrag. Drie jaar later konden politici de toelating van Griekenland niet meer tegenhouden, terwijl dat land ook helemaal niet voldeed aan de criteria.
12 Nederland was in eerste instantie tegen toetreding van Italië, maar kreeg geen steun van Duitsland dat Frankrijk niet voor het hoofd wilde stoten.
13 Griekenland heeft een lange geschiedenis van financieel wanbeleid. Al in 1985 kreeg het land een grote lening van de Europese Gemeenschap, op voorwaarde van het doorvoeren van hervormingen. U raadt het al: Griekenland verzaakte en kon vervolgens niet terugbetalen. De lening werd kwijtgescholden.
14 Om de euro overeind te houden hebben eurolanden Griekenland eerst direct 110 miljard euro geleend, daarna een tijdelijk noodfonds opgetuigd waar 440 miljard in zit en nu een permanent noodfonds in voorbereiding van 500 miljard. Dat is samen 1050 miljard euro. De Europese Centrale Bank heeft voor nog eens 219 miljard aan staatsobligaties opgekocht en leent tegen een zeer lage rente 500 miljard euro uit aan Europese banken om de crisis te bezweren.