Door: Kluwer
Een ondernemer heeft verschillende financieringsmogelijkheden, vaak min of meer afhankelijk van de fase in de levenscyclus van de onderneming. In de eerste fase van het bestaan moet een onderneming haar plaats in de markt nog veroveren. Een vaste afnemerskring ontbreekt, dus beschikt ze nog niet over constante inkomensstromen.
Daarentegen zullen de uitgaven in deze fase hoger zijn. Dat kan leiden tot een uitholling van het startkapitaal. Vervolgens krijgt de afnemerskring van de onderneming vastere vorm. De onderneming investeert meer in voorraden en debiteuren, zodat de risico's voor de financiers enigszins afnemen. Toch bevinden zich in de onderneming doorgaans nog weinig zekerheden.
De bank zal in een dergelijke situatie proberen haar risico's te beperken wat kan leiden tot inperking van de kredietruimte terwijl de onderneming op dat moment juist behoefte heeft aan extra financiële middelen. In veel gevallen zal de informele investerteerder de reddende business angel zijn. De ondernemersmentaliteit van de investeerder kan in deze fasen van fluctuerende cash-flows een belangrijk voordeel betekenen. Indien de onderneming te maken krijgt met financiële tegenslagen kunnen additionele investeringen nodig zijn.
Vreemd vermogen
Verschaffers van risicomijdend vermogen zullen in deze beginfase voorzichtig zijn met het verstrekken van een financiering als het eigen vermogen nog niet op het gewenste peil is. Een stimuleringslening kan dan het startkapitaal versterken. Daarmee wordt de eigenvermogenspositie versterkt, waardoor financiering volgens de bancaire normen in beeld komt. Indien de ondernemer onvoldoende zekerheid kan bieden vormt risicodragend vreemd vermogen in de vorm van bijvoorbeeld het borgstellingskrediet een mogelijke oplossing.
Eigen vermogen
Met name voor startende ondernemingen die pas over een aantal jaren winstgevend zullen zijn, kan eigen vermogen de voorkeur genieten. Dat betekent dat de onderneming in een vennootschap moet worden ingebracht. In dat geval kan in de situatie van een krappe liquiditeitspositie de dividenduitkering worden uitgesteld. Alleen preferente aandelen geven dan jaarlijks een vast percentage aan dividend met voorrang op de gewone aandelen. Cumulatief preferente aandelen geven tevens bij voorrang recht op achterstallige dividenden die in voorgaande jaren niet zijn uitgekeerd.
Consolidatie en aanzet tot groei
In de consolidatiefase komt de onderneming in stabieler vaarwater en een betere marktpositie. Als gevolg van winststijgingen is de vennootschap in staat haar eigen vermogen te versterken via winstinhouding. De solvabiliteit en de leencapaciteit kunnen hierdoor verbeteren. In de daaropvolgende aanzet tot groei zullen door de stijgende afzet voornamelijk uitbreidingsinvesteringen plaatsvinden waardoor langlopend vreemd vermogen nodig is. De vennootschap zal onder andere investeren in productontwikkeling en marktvergroting.
Ondanks de verbeterde marktpositie kunnen banken in deze fase nog terughoudend zijn met het verstrekken van een financiering omdat het nog een financiering met een hoog risicoprofiel betreft. Participatiemaatschappijen zien in deze fase winstkansen en zullen juist wel geneigd zijn risicodragend vermogen ter beschikking te stellen.
Hefboomeffect
De eigendoms- en zeggenschapsverhoudingen in de vennootschap gaan hier een belangrijke rol spelen bij de keuze voor het aan te trekken vermogen. Door het hefboomeffect komt de winst via waardestijging van de aandelen of dividenduitkeringen vooral ten goede aan de aandeelhouder. Dus als de winstverwachtingen goed zijn, zal de aandeelhouder een voorkeur hebben voor financiering met vreemd vermogen.
Inmenging in ondernemingsbeleid
De participatiemaatschappij zal invloed (middels stemrecht op de aandelen of via aanstelling van een commissaris) willen uitoefenen op het ondernemingsbeleid om daar waar nodig de ondernemer bij te sturen.De ondernemer zal zich de vraag moeten stellen of hij behoefte heeft aan actieve ondersteuning of zeggenschap van een 'derde' in de ondernemingsuitoefening. Daar waar de ondernemer nog over geringe ondernemerservaring of kennis van de branche beschikt, kan de informal investor een belangrijke toegevoegde waarde leveren.
De ondernemer die in het geheel geen inmenging in het ondernemingsbeleid wenst, zal dan meer gebaat zijn met een achtergestelde lening.
In dit verband kan hij ook denken aan een converteerbare obligatielening. Voor de ondernemer heeft dit als voordeel dat hij meer beslissingsvrijheid heeft aangezien aan deze lening geen zeggenschap is verbonden voor de investeerder. En als de waarde van de aandelen stijgt tot boven de conversiekoers kan de investeerder zijn lening converteren in aandelen. Hierdoor profiteert hij mee van een waardestijging van de vennootschap. Daarnaast biedt dit voor de investeerder, indien door conversie een meerderheidsbelang ontstaat, de mogelijkheid de ondernemer indien nodig bij te sturen.
Groei en volwassenheid
In de fase van sterke groei zullen voornamelijk uitbreidingsinvesteringen plaatsvinden om de productie te vergroten en alle beschikbare middelen zullen worden aangewend voor de groei. De financiële flexibiliteit van de onderneming zal hierdoor verminderen. Door winstinhouding kan het eigen vermogen van de onderneming worden versterkt en zal de onderneming beter in staat zijn bancaire leningen aan te trekken.
In de fase van volwassenheid verschuift het accent van de investeringen naar vervangingsinvesteringen. De cashflow van de onderneming wordt positief waardoor de financiële flexibiliteit verbetert. Door winstinhouding kan de solvabiliteit van de onderneming verder verbeteren. Voor beide fasen geldt dat in principe alle vermogensverschaffers hier actief zijn.