Door: Julien Althuisius 
Gepubliceerd: donderdag 5 augustus 2010 00:06
Update: donderdag 5 augustus 2010 07:02
Heb je een hoofd vol gedachten? Kom je mysterieus over? Moeite je aandacht erbij te houden en ben je chaotisch? Dan heb je ADD, de nieuwste trend onder quarterlifers.
Dennis (niet zijn echte naam) zat altijd in zijn eigen gedachtenwereld, was moeilijk bereikbaar voor mensen die hem niet kenden en was ‘al heel lang bezig met een zoektocht over hoe ik in elkaar zat, waarom ik dingen deed en stemmingswisselingen had’. Totdat hij op wintersport ging met een groep vrienden. ‘Ik zat in een skilift met een vriend te praten over zijn zoontje die ADD heeft en hij zegt opeens tegen me: ‘Dennis, volgens mij heb jij dat ook.’ Ik zeg: ‘Hans, ik weet het godverdomme wel zeker!’
Dennis meldde zich aan bij PsyQ, een GGZ-organisatie die zich onder meer specialiseert in AD(H)D bij volwassenen en professionele behandeling biedt. Na een intakegesprek werd hij een paar weken later gebeld met de boodschap dat er met een zekere waarschijnlijkheid gezegd kon worden dat hij ADD had en dat het raadzaam was een vervolgtraject in te gaan. Na nog een gesprek met een psychiater kreeg Dennis het medicijn Ritalin voorgeschreven.
Dopamine
ADD is het kleine broertje van ADHD, waarbij de hyperactiviteit zich vooral in je hoofd afspeelt. Dit wordt veroorzaakt door een tekort aan dopamine. De symptomenlijst is lang: een hoofd vol gedachten, gevoelig voor veel prikkels, snel afgeleid, vergeetachtig, chaotisch, meer behoefte aan slaap, etcetera. Het gaat nog wel even door en eenieder kan er vast iets van zichzelf in herkennen. Bij kinderen was AD(H)D al een bekend fenomeen, maar de afgelopen jaren is de stoornis ook erg populair geworden onder volwassenen. Volgens een onderzoek uit 2007 loopt 3,4 procent van de volwassen bevolking rond met de aandachtsstoornis.
PsyQ wordt de laatste jaren overspoeld met aanmeldingen; de wachtlijst voor een intakegesprek is in de vestiging in Den Haag inmiddels opgelopen tot 22 weken.
‘We kunnen het amper aan’, zegt Sandra Kooij, hoofd van Programma en Kenniscentrum ADHD bij volwassenen van PsyQ Haaglanden. Ze maakt geen onderscheid tussen ADD en ADHD. ‘Volwassenen typeren zich graag met ADD, dat vinden ze waarschijnlijk chiquer klinken. Ons maakt het niet uit, de behandelwijze is hetzelfde.’ De golf aan nieuwe ADHD’ers is volgens haar te verklaren doordat pas sinds kort bekend is dat ook volwassenen er last van kunnen hebben.
Modegril
Kooij behandelt haar patiënten met een combinatie van medicatie en coaching. Alleen praten heeft volgens haar geen zin. ‘Er is niets wat dopamine zo goed stimuleert als medicatie.’ Cathelijne Wildervanck van het ADHD-centrum Zuid-Holland is het daar niet helemaal mee eens. Zij vindt dat te veel behandelaren er zomaar een pil ingooien. ‘Wij zoeken uit: waar heeft iemand het nou zo druk mee in z’n hoofd en wat zit daarachter?’ Ze geeft toe dat ADD onder volwassenen de laatste tijd wel erg populair is: ‘Het lijkt soms een beetje een modegril’.
Hype
Is ADD niet de zoveelste hype waar we met zijn allen achteraan rennen? ‘Het probleem is dat als je dat gaat roepen, je een groep patiënten die echt ADD heeft tekortdoet’, zegt Jaap Oosterlaan, hoogleraar klinische psychologie aan de Vrije Universiteit. ‘Aan de andere kant schud je juist een groep mensen wakker waar het gedrag niet duidt op een stoornis, maar een exponent is van normale variatie in menselijk gedrag.’
We mogen dus best een beetje druk, dromerig, gek, apart, extravert of introvert zijn zonder dat we meteen een etiket opgeplakt krijgen. Oosterlaan vindt dat DSM 4, de bijbel van de psychiatrie, de lat te laag legt voor een diagnose: ‘Er lopen veel mensen rond die onterecht zijn gediagnosticeerd.’
Paul Verhaeghe is hoogleraar psychologie aan de universiteit van Gent en auteur van het boek Het einde van de psychotherapie. Zijn oordeel is duidelijk: ‘het is een hype’. AD(H)D is volgens hem niet een stoornis, maar een beschrijving van een aantal kenmerken. ‘Als je zegt: ik heb ADD, dan wordt er automatisch verondersteld dat het een ziekte is. Maar dat gaat mij veel te ver.’ Verhaeghe geeft toe dat de mens tegenwoordig meer last heeft van aandachtsproblemen dan vroeger, maar volgens hem is dat ook niet zo raar. ‘We kijken televisie met de laptop op schoot en zitten ook nog met onze mobiele telefoon te spelen. Logisch dat je dan aandachtsproblemen hebt.’
Verhaeghe vindt het gemak waarmee we naar een pil grijpen ‘ernstig’. ‘Gebruik even je gezonde verstand. Ritalin is een soort speed, en dat gebruik je niet zomaar.’ ‘Er lopen veel mensen rond die onterecht zijn gediagnosticeerd.’
Tentamen? Ritalin!
ADD staat voor Attention Deficit Disorder en is een subtype van ADHD. AD(H)D wordt meestal behandeld met Ritalin. De gebruiker wordt er rustiger van en kan zich beter concentreren. Ritalin is enorm populair onder studenten, die het medicijn gebruiken om beter te kunnen studeren tijdens de examenperiode. Uit een onderzoek uit 2009 bleek dat ruim 7 procent van de studenten het middel voor niet-medische doeleinden gebruikt.