Nieuws Actueel

De man die Leiden groot zou maken

Megalomane nieuwbouw kostte ROC Leiden bijna de kop. Uit onderzoek moet vandaag blijken wat er fout ging. Hoe komt voormalig collegevoorzitter Jacques van Gaal ervan af?

Bart Dirks, Rik Kuiper | Foto: Thijs Wolzak 1 december 2015

Rocleidenbouwjacquesvangaal1065

Rook hij toen al onraad? Je zou het bijna denken als je hoort welke afspraken Jacques van Gaal maakte bij zijn vertrek als collegevoorzitter van ROC Leiden, de onderwijsinstelling die onder zijn leiding twee glimmende gebouwen bestelde die achteraf onbetaalbaar bleken, zo schrijft de Volkskrant.

Van Gaal verscheen in juni 2011 met een goudkleurige stropdas op zijn afscheidsreceptie in het gloednieuwe pand bij station Leiden Lammenschans, waar een van de zalen zijn naam droeg. Hij werd door de burgemeester benoemd tot ridder in de Orde van Oranje Nassau. Daags erna schreef het Leidsch Dagblad in een lovend bericht dat Van Gaal 'van bijzondere betekenis' was geweest voor ROC Leiden. 'Van groot belang is de realisatie van twee grote nieuwbouwprojecten.'

Wat niet in de krant stond, was dat Van Gaal kort daarvoor met de raad van toezicht van ROC Leiden had afgesproken dat hem 'finale kwijting' zou worden verleend. Dat hield in dat hij na zijn vertrek niet meer verantwoordelijk kon worden gehouden voor de beslissingen die hij als collegevoorzitter had genomen.

Achteraf lijkt dat een meesterzet van Van Gaal te zijn geweest, want de nieuwbouw liep compleet in het honderd. De plannen die onder zijn leiding waren gemaakt en de vastgoedcontracten die hij had ondertekend, werden een molensteen om de nek van ROC Leiden.

Dit voorjaar moest minister Jet Bussemaker (Onderwijs) de portemonnee trekken om te voorkomen dat de school met circa achtduizend leerlingen failliet zou gaan. Bussemaker stelde een commissie in om te onderzoeken waar het mis ging. Vandaag presenteert de commissie, onder leiding van de Rotterdamse hoogleraar Pauline Meurs, haar bevindingen.

De verwachting is dat Meurs en consorten niet mals oordelen over Van Gaal. Hij was destijds de grote man bij ROC Leiden, hij was verantwoordelijk voor de nieuwbouw. Sterker nog, de nieuwbouw was een persoonlijk prestigeproject voor Van Gaal, zeggen betrokkenen die met de Volkskrant wilden praten over de totstandkoming van de plannen.

'Zelf beweert Van Gaal dat dat niet zo is, maar het was wel duidelijk', vertelt een voormalige directeur van ROC Leiden, die niet met zijn naam in de krant wil. 'Ik heb hem horen zeggen dat hij de skyline van Leiden wilde veranderen.'

'De nieuwbouw stond bij Van Gaal voorop, het onderwijs kwam op de tweede plaats', zegt Theo Gründemann, destijds lid van de medezeggenschapsraad. 'Kijk maar naar de taakverdeling binnen het college van bestuur. Van Gaal had als voorzitter de nieuwbouw in zijn portefeuille, terwijl Marieke Jas, het enige andere collegelid, verantwoordelijk was voor het onderwijs.'

Jacques van Gaal is van huis uit verpleegkundige. Jarenlang werkte hij in een ziekenhuis, maar het onderwijs lonkte. Hij stapte over en maakte carrière. In 1995 werd hij aangesteld als faculteitsdirecteur bij de Hogeschool Holland, drie jaar later als directeur van de Academie Zorg & Welzijn. Hij was betrokken bij de nieuwbouw van een pand aan de Amsterdamse Zuidas.

In 2001 vertrok Van Gaal naar Leiden, waar hij opnieuw een gebouw zou neerzetten. Het roc was toen nog versnipperd over oude panden her en der in de stad. Nieuwbouw zou de oplossing zijn, zo was het idee, en Jacques van Gaal leek de juiste man om die te realiseren.

Wat voor type bestuurder Van Gaal was? Uit de gesprekken doemt een beeld op van een man die zijn zaakjes goed wist te regelen. Veel geïnterviewden zeggen dat hij ambitieus en gedreven was, al noemen ze vaker die andere eigenschappen: Van Gaal was dominant en kon slecht tegen kritiek.

Zo herinnert Theo Gründemann zich dat Van Gaal de lesroosters wilde veranderen, zonder dat hij de medezeggenschapsraad had geïnformeerd. Het leidde tot een kort geding. 'Toen Van Gaal de stukken kreeg toegestuurd, was hij buiten zichzelf', zegt Gründemann. 'We moesten ons bij hem melden en kregen onder uit de zak. Hij gooide de papieren naar ons hoofd.'

Tijdens de bouw informeerde Van Gaal de medezeggenschapsraad niet altijd even grondig, zegt Gründemann. 'We konden af en toe contracten inzien, maar alleen bij Van Gaal op zijn kamer. We mochten er niets uit kopiëren, omdat het allemaal uiterst vertrouwelijk was. Na tien minuten stonden we weer buiten. Voor mijn gevoel bleef er veel onder de pet.'

Een directeur die onder Van Gaal werkte, noemt hem 'een doorgewinterde rasbestuurder, kaliber straatvechter'. Van Gaal zou hebben geregeerd volgens het principe van verdeel en heers.

'Neem de organisatie rond de nieuwbouw. Er waren allemaal subgroepen, waarin Van Gaal de spil was. Externe partijen vielen allemaal onder Van Gaal. Hij was de enige met het totaaloverzicht. Dat kan niet bij zulke grote projecten.'

Zelf heeft Van Gaal de laatste jaren weinig willen zeggen over zijn periode bij ROC Leiden. Ook nu wil hij niet reageren. De laatste keer dat hij in het openbaar over deze periode sprak, was in november 2014. Toen vertelde hij aan het Leidsch Dagblad dat hij het 'nu niet anders' gedaan zou hebben. Over de vastgoedcontracten zei hij: 'Het was een heel doordachte deal.'

Vandaag moet blijken in hoeverre de commissie Meurs dat met hem eens is.

ROC Leiden: groot, groter, grootstWaarom ging ROC Leiden bijna ten onder aan de bouw van twee megalomane gebouwen? Toen minister Bussemaker (Onderwijs) de instelling in juni besloot te redden, stelde ze een onderzoekscommissie in om de oorzaken te achterhalen. Deze commissie, die vandaag de bevindingen presenteert, staat onder leiding van hoogleraar Pauline Meurs. Ze heeft gekeken naar de rol van voormalige bestuurders, toezichthouders, hun adviseurs en de relatie met het ministerie van Onderwijs en de Inspectie van het Onderwijs. ROC Leiden en het ID College willen per 1 augustus 2018 samen één mbo-instelling vormen met 17 duizend studenten, zo kondigden de twee mbo-instellingen vorige week aan. Bussemaker schreef juist aan de Tweede Kamer dat mbo-instellingen zich moeten opsplitsen in colleges met maximaal 5.000 studenten.