Nieuws Actueel

De robot als banenvreter? Ach...

Marco Visser 15 december 2015

Robotrobotiseringarbeidgevaar1065

Het robotalarm gaat vrijwel wekelijks af. Ze pikken onze banen in, die slimme, onvermoeibare blikken uitslovers. Maar waar de ene geleerde waarschuwt voor rampspoed, prijst de ander de onbegrensde mogelijkheden van robots met kunstmatige intelligentie, schrijft Trouw.

Deze week verschenen twee publicaties waarin tientallen wetenschappers en onderzoekers ingaan op de gevolgen van robotisering. Gaan onze banen verloren? Neemt de ongelijkheid tussen arm en rijk toe?

De eerste publicatie is van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). In een Amsterdams pakhuis presenteerde die zijn toekomstverkenning. Uitgenodigd was ook de man die volgens de Financial Times het beste zakenboek van 2015 schreef, Martin Ford. Feestelijk was de boodschap van de Amerikaanse schrijver van Rise of the Robots niet. We staan aan de vooravond van een grote ontwrichting die voor enorme spanningen in maatschappij en economie kan zorgen, zei hij.

Robots nemen niet alleen veel werk over, het grote probleem is dat ze niet consumeren, waardoor de economie vastloopt, zegt Ford. In de discussie over robots zit hij in de groep die vooral gevaren ziet. Dat zijn volgens Ford vaak technici, zoals hijzelf. Economen zijn te naïef, vindt hij.

De onderzoekers en economen in de WRR-verkenning en in 'De match tussen mens en machine', een uitgave van de Koninklijke Vereniging voor de Staatshuishoudkunde (KVS), zien het anders. "We hebben drie industriële revoluties achter de rug: de stoommachine, de verbrandingsmotor en staalindustrie, en de computer", schrijft het economenduo Rick van der Ploeg en Willem Vermeend. "Ze tonen telkens aan dat er tegenover verlies aan banen voldoende nieuwe zijn gecreëerd." Doemverhalen zijn nergens voor nodig.

WRR en KVS laten zien dat het met het banenverlies meevalt. Nu is Nederland geen echt robotland. Het is vooral de maakindustrie die robots gebruikt, Nederland leunt op de dienstensector. Maar ook daar slaat de automatisering toe, vooral door software die routinematige handelingen overneemt. Zie de financiële sector: deze week maakte Rabobank bekend 9000 banen te schrappen.

Toch zullen volgens de WRR niet alle bankmedewerkers, boekhouders en secretaresses verdwijnen. Wel veranderen hun taken. Het routinewerk doet de computer, de medewerker is er voor analyses en sociaal contact. Mens en computer vullen elkaar aan, stelt de raad.

Volgens de economen en onderzoekers die meewerkten aan de twee publicaties, loopt het niet zo'n vaart: het aantal robots groeit gestaag, maar verdubbelt niet om de paar jaar, zoals Ford stelt. Juist de snelheid waarmee robots de werkvloer betreden, bepaalt of we tijd genoeg hebben om ons aan te passen, schrijft econoom Mathijs Bouman in 'De match tussen mens en machine'.

Onderwijs speelt daar een belangrijke rol in. Kijk naar de secretaresses, waarvan er nog altijd 100.000 zijn. Veertig jaar geleden was het vooral een middelbaar beroep. Tegenwoordig verlangen werkgevers minstens een hbo-opleiding van hun secretaresse. Wat voor hen geldt, geldt ook voor andere beroepen. Sommigen klimmen op, zoals de secretaresse. Anderen glijden af naar laagbetaalde banen, zoals vaak gebeurt in de zorg. Het midden wordt leger.

Dat leidt tot 'baanpolarisatie': terwijl het midden kleiner wordt,worden de onder- en bovenkant groter. Baanpolarisatie kan ertoe leiden dat de laagstbetaalden steeds minder verdienen en de rijken meer.

Deels gebeurt dat ook al, stelt hoogleraar economie Maarten Goos. Aan de onderkant blijven de lonen gelijk, aan de bovenkant stijgen de inkomens. De kloof wordt groter. Het Centraal Bureau voor de Statistiek geeft hem gelijk.

Conclusies? De wetenschappers zijn niet somber over de toekomst van Nederland. De robots veranderen de arbeidsmarkt, maar daar kan Nederland ook zijn voordeel mee doen.

Toch had Martin Ford nog een waarschuwing. Hij sprak over een jongetje dat huilt als een wolf. Telkens schrikken zijn dorpsgenoten op, bang dat zij de wolf tegenkomen. Na verloop van tijd weten zij: ach, het is dat jongetje maar.

Tot op een dag een echte wolf verschijnt.

Robert Went (WRR) en Marieke Blom (Hoofdeconoom ING) bij Van Liempt Live (RTL Z):

<p><strong>Mensloos Schiphol</strong></p><p>Wie zijn auto parkeert op Schiphol, met de bus naar de vertrekhal rijdt, incheckt, de bagage op de band zet en door de douane loopt, had tien jaar geleden minstens drie personen aan het werk gezet. De buschauffeur, de baliemedewerker en de douanier. Tegenwoordig komt er geen mens meer aan te pas. Het pendelbusje tussen parkeerplaats en vertrekhal is zelfsturend, tickets print de reiziger zelf, bagage afgeven gebeurt steeds vaker via een machine en de douanier komt alleen in actie als de automatische scanner rood uitslaat. Binnenkort is er de robot Spencer om reizigers de weg te wijzen.</p>

Mensloos Schiphol

Wie zijn auto parkeert op Schiphol, met de bus naar de vertrekhal rijdt, incheckt, de bagage op de band zet en door de douane loopt, had tien jaar geleden minstens drie personen aan het werk gezet. De buschauffeur, de baliemedewerker en de douanier. Tegenwoordig komt er geen mens meer aan te pas. Het pendelbusje tussen parkeerplaats en vertrekhal is zelfsturend, tickets print de reiziger zelf, bagage afgeven gebeurt steeds vaker via een machine en de douanier komt alleen in actie als de automatische scanner rood uitslaat. Binnenkort is er de robot Spencer om reizigers de weg te wijzen.