Nieuws Actueel

Doei met al dat gegroei

Caroline Spilt 13 oktober 2015

Hubbard groei doei schaakbord rijst middelgroot

Exponentiële groei strookt niet met onze intuïtie. We begrijpen heel goed waar het toe leidt, maar we hebben nog niet gevonden hoe we het moeten stoppen. Dat schrijft projectmanager Bart Flos in zijn boek De Kenniskermis. Een voorpublicatie.

Toen de koning van India de uitvinder van het schaakbord wilde belonen voor zijn uitzonderlijke prestatie, was hij verbaasd. De uitvinder vroeg de koning slechts om één graankorrel op het eerste vakje van het schaakbord te leggen, twee op het tweede, vier op het derde, acht op het vierde en zo verder. Dat was alles. Met verbazing over zoveel bescheidenheid ging de koning akkoord. Dat beetje rijst kon hij wel missen.

Laag rijstIntuïtief ben je het wellicht met de koning eens, maar pas op, we hebben hier te maken met exponentiële groei! Ik zal je niet vermoeien met het totale aantal rijstkorrels dat die arme koning moest ophoesten – dat getal is 19 cijfers lang – maar je een andere uitkomst geven. Met die totale hoeveelheid rijst kun je heel Nederland bedekken met een laag van meer dan vier meter dik!

GevaarExponentiële groei is niet alleen contra-intuïtief, maar ook gevaarlijk. De mens is verblind door groei, het is een obsessie. ‘Stilstand is achteruitgang’ betekent niet noodzakelijkerwijs dat alles altijd maar moet blijven groeien. De econoom Tho¬mas Piketty, bekend van zijn boek Kapitaal in de 21e eeuw, zegt: ‘Mensen denken dat de groei drie tot vier procent per jaar moet zijn. Maar dat is een volstrekte illusie.’

Plant van 48 kilometerProcentuele groei is namelijk ook een vorm van exponentiële groei. Stel, je hebt twee planten van 1 meter hoog en je gebruikt wondermest A voor 3 centimeter groei per dag en wondermest B voor 3 procent groei per dag. Na een week is plant A 121 centimeter hoog en plant B 123 cm. Na een maand is het verschil iets meer dan een halve meter. Als na een halfjaar plant A op bijna 6,5 meter zit, is plant B al ruim 223 meter hoog. Na een jaar is plant A bijna 12 meter hoog, maar is het verschil opgelopen tot maar liefs 48 kilometer!

CatastrofeAls je midden in een exponentiële curve zit, dan merk je daar weinig van. Er gaat nog niets kapot en het lijkt allemaal mee te vallen. Maar de natuur heeft zo haar eigen ideeën over dat soort groeistuipen: ze straft ze uiteindelijk af met een catastrofe. Als er niet tijdig wordt ingegrepen om de groeilijn af te zwakken, dan stort hij in.

HardleersWij zijn een hardleerse soort met een rijke geschiedenis van beurscrashes en andere crisissen. Maar de huidige bevolkingsgroei is óók een exponentiële curve en de opwarming van de aarde vertoont eenzelfde lijn. Toch staan we erbij en we kijken ernaar. Waarom is dat? Omdat we als egoïstische individuen binnen onze eigen Kleine Groepen eerst voor onszelf zorgen.

PuinruimenHet catastrofemoment is het moment waarop we ons (te laat) realiseren dat we onverstandig zijn omgegaan met onze bronnen, technologie en menskracht. Er is dan geen weg meer terug en het is puinruimen geblazen. Toch blijft de geschiedenis zich herhalen. Wie durft er tenslotte in te grijpen als het goed gaat en we net lekker zitten te groeien? Niets hebzuchtigs is ons vreemd. Wie kijken zelden verder dan onze neus, carrière, ambtstermijn, kabinetsperiode of eigen levensspanne lang is.

OplossingOok hier begint de oplossing bij jou en je Kleine Groep. Het noodzakelijke, collectieve besef dat we niet eindeloos door kunnen gaan met ons van crisis naar crisis te slepen kan óók een exponentiële curve zijn. Jouw acties om ongebreidelde groei in te dammen zou zomaar eens tot een gezamenlijk tipping point kunnen leiden, een beslissend moment ten positieve. Het verschil is echter dat dit leidt tot een anti-catastrofe: temporiseren, doseren, stabiliseren maar vooral: matigen. Daar ligt onze toekomst.

GroeispookUit de geschiedenis van het bedrijfsleven blijkt maar al te vaak dat we kapot kunnen groeien. Geen enkele organisatie is immuun voor het groeispook. Ongebreidelde groei leidt tot overnames, cultuurmixen, hiërarchie, bureaucratie, institutionaliseren, klaagzangen, hebzucht, hoogmoed en de val. Maar de geschiedenis toont ons ook dat kleinere organisaties, gebaseerd op het magische getal van Dunbar, waarover verderop meer, beter functioneren. Die verloochenen hun oerafkomst niet en stellen het menselijk welbevinden centraal. Wat zou jij willen dat jouw bedrijf deed? Doorgroeien tot aan het catastrofemoment? Splitsen in kleinere eenheden? Stoppen met groeien en investeren in duurzaamheid? Anders nog iets? Iets om over na te denken. TedXEconoom Robert Gordon kondigt de dood van innovatie aan en het einde van de groei. Het betreft voornamelijk de Amerikaanse economie, maar kijk vooral eens naar zijn curves.