Nieuws Actueel

Eindeloos schaken: elke gijzelaar vecht tegen de verveling

Van onze redactie 8 april 2015

Image 4845442

"Het was zijn manier om zich te kunnen concentreren op dat wat hem dierbaar was", zegt Grégoire de Saint-Quentin, de commandant van de Franse elitetroepen die Sjaak Rijke na 3,5 jaar uit de handen van zijn ontvoerders in Mali bevrijdden.

Grootste vijand Het was de manier van Rijke om zich te verzetten tegen 1 van de grootste vijanden van de gijzelaar, na het gevaar: verveling. Het blijkt uit veel interviews die voormalige gijzelaars en ontvoerden hebben gegegen na hun bevrijding: hoe zorg je dat je niet bezwijkt aan de ledigheid in al die honderden dagen, die duizenden uren dat je vastzit. Soms in een groep, vaak alleen. Soms met redelijk wat beweginsvrijheid, soms opgesloten in een donker hok.

"De verveling deed in eerste instantie ongelooflijk veel pijn", vertelde de Amerikaan Tom Howes in een interview na zijn bevrijding. Howes werd in 2003 ontvoerd door FARC-rebellen in Colombia, samen met twee andere Amerikanen en enkele Colombianen. Ze werden ruim vijf jaar later door commando's bevrijd uit de jungle. "Na verloop van tijd leerde ik het trucje: eerst uren plannen hoe ik mijn t-shirt schoon zou maken, daarna het urenlang uitvoeren en het tenslotte nog een keer doen. Om mijn geest bezig te houden." Daarnaast speelden ze onderling honderden uren schaak. "Tijdens het schaken waren we mentaal geen gevangenen."

Houvast in jezelf Het is belangrijk 'om houvast in jezelf te vinden', vertelt psycholoog Fred Sterk. Hij is de co-auteur van het zelfhulpboek Denk je Sterk. "Het is heel confronterend dat je leven opeens stil wordt gezet. Je wordt geconfronteerd met jezelf, je emoties en je angsten. Je zult mentaal sterk moeten zijn en houvast vinden in je fantasie, je creativiteit en je herinneringen. Dat kan bijvoorbeeld door te mediteren." Voor wie er niet in slaagt, zichzelf bij elkaar te houden dreigt een depressie of een psychose. "Uiteindelijk zou je zelfs de hand aan jezelf kunnen slaan."

Ook Arjan Erkel, die twintig maanden werd vastgehouden door moslimrebellen in de Russische deelrepubliek Dagestan, moest een manier vinden om de verveling te lijf te gaan. Hij had het voordeel dat hij boeken mocht lezen. "Ik probeer elk boek te lezen alsof het de eerste keer is dat ik het onder ogen krijg", schrijft hij in zijn biografie Ontvoerd: 607 dagen tussen leven en dood. "Ik maak er een soort spelletje van de woorden aan het eind van de zin te raden. Naast het leven fantaseer ik veel over mijn ontsnapping en over mijn plan mijn huurhuis te kopen en op te knappen. De verveling heb ik inmiddels min of meer geaccepteerd. Ik speel backgammon en af en toe dam ik met de bewakers."

Vrijheid Toen Sjaak Rijke gisteren in Bamako, de hoofdstad van Mali, aankwam riep hij 'vrijheid!' bij het verlaten van het vliegtuig. Maar het zal nog wel even duren voordat de echte vrijheid terug is in zijn hoofd. Psycholoog Sterk: "Het verwerken kan nog een paar jaar duren. Je moet los komen van dit verhaal, een nieuwe betekenis in je leven zoeken. Want deze ervaring was heel confronterend en traumatisch."