Nieuws Actueel

'Heffing moet weer op de agenda'

In 2015 namen de files toe en dus klinkt de roep om een kilometerheffing. De politiek brandt zich niet aan het onderwerp en kiest voor extra asfalt. Expert Eric Verhoef is kritisch: 'Het is een dure illusie dat we ons een weg uit de files kunnen bouwen.'

Meindert van der Kaaij 29 december 2015

Filespitsheffing1065

De terugkeer van kilometerheffing op de politieke agenda is slechts een kwestie van tijd, zegt vervoerseconoom Erik Verhoef van de Vrije Universiteit. Onlangs maakte de Verkeersinformatiedienst bekend dat de omvang van de files in 2015 met 25 procent is toegenomen, schrijft Het Parool.

Het is volgens Verhoef waarschijnlijker dat die groei zal aanhouden dan dat er sprake is van een incident. In het eerste geval moeten andere manieren dan wegenbouw soelaas bieden. Dan lijkt het invoeren van een prijsbeleid op de weg onvermijdelijk, zegt Verhoef. Hij vindt het treurig dat inmiddels weer kostbare jaren verloren zijn gegaan. "Het spreekwoord luidt dat men met mooi weer het dak moet repareren en niet als het regent. De afgelopen jaren was het door de economische crisis rustiger dan ooit op de weg: ideaal voor het invoeren van een nieuw systeem."

De twee kabinetten van premier Mark Rutte hebben vele miljarden geïnvesteerd in honderden kilometers nieuw asfalt. Dat geld is volgens Verhoef niet helemaal weggegooid, omdat automobilisten er wel een paar jaar plezier aan hebben beleefd. Maar uiteindelijk slibt alles weer dicht. De vuistregel is dat tussen vijf en tien jaar na aanleg 80 procent van de nieuwe capaciteit weer volloopt.

De laatste keer dat in Nederland kilometerheffing op de agenda stond, was in 2010. CDA-Kamerlid Ger Koopmans draaide het voorstel van toenmalig minister Camiel Eurlings, ook CDA, de nek om, want het was te duur en de kiezer begreep het niet. Het huidige regeerakkoord maakt geen woord vuil aan kilometerheffing.

Volgens Verhoef zeggen maar weinig deskundigen dat het betalen per gereden kilometer de enige oplossing is voor de files. "Maar het is beslist een onmisbaar onderdeel van een structurele oplossing," aldus Verhoef. "Elk aanbod van wegen schept zijn eigen vraag. Het is een dure illusie dat we ons met extra capaciteit een weg uit de files kunnen bouwen, zeker nu de doorstroom op de huizen- en arbeidsmarkt weer op gang komt. Dat leidt altijd weer tot groei van het woon-werkverkeer en dus tot meer files."

Dat een prijsbeleid zoals het vervangen van een vaste wegenbelasting door een belasting voor gereden kilometers goed werkt, weten we volgens Verhoef van voorbeelden uit het buitenland. Dichtbevolkte steden als Singapore, Londen en Stockholm gingen Nederland voor. Overal leidde het tot een efficiënter gebruik van het schaarse asfalt.

In België bleek vorig jaar uit een proefproject waarbij 1200 mensen een kastje in hun auto kregen, dat zij 5,5 procent minder autokilometers aflegden. In stedelijk gebied, met een hoger kilometertarief, lag dat percentage zelfs op 8. Toch gaven twee van de drie deelnemers aan dat zij kilometerheffing geen goed idee vonden: het schort telkens aan maatschappelijk draagvlak.

Politieke partijen zoals VVD, PVV, CDA en SP willen de vingers niet aan dit onderwerp branden. Verhoef begrijpt dit niet helemaal. Hij heeft aan SP-leider Emile Roemer uitgelegd dat juist mensen met een kleine portemonnee, die zuinig met autokilometers zijn, met een prijsbeleid erop vooruit zullen gaan. "Maar wellicht dat Roemer de voorspelde effectiviteit van het instrument wantrouwt," zegt Verhoef. "Van een partij die zo voor marktwerking is als de VVD, begrijp ik het verzet ook niet. Wat is er liberaler dan wanneer je de prijs van schaarse goederen laat bepalen door vraag en aanbod?"

Tot de verkiezingen van 2017 zal er weinig over kilometerheffing worden gesproken, vreest hij. "Maar het zou mooi zijn als in de tussentijd al wel over invoering wordt nagedacht."