Nieuws Actueel

Hoe de Belastingdienst je aangifte manipuleert

Bram de Vrind 2 maart 2015

De Belastingdienst heeft een speciaal team geformeerd dat als doel heeft de belastingbetaler te manipuleren bij de aangifte. Het Team Gedragsverandering bestaat inmiddels uit vier mensen. Zij vertellen in NRC Next voor het eerst over de psychologische interventies die de Belastingdienst gebruikt.

Het team moet de 20 procent die volgens onderzoek tot de groep notiore uitstellers behoort, aanzetten tot actie. "Tijdig, juist en volledig: dat is het gedrag waar we ons op richten", zegt Joyce Croonen van het Team Gedragsverandering. Bepaalde technieken worden algemeen toegepast, maar de Belastingdienst kan zich ook op specifieke groepen richten.

NudgingDe overheidsdienst maakt gebruik van 'nudging', wat het geven van een duwtje in de gewenste richting betekent. De context van een keuze wordt daarbij zo aangepast dat het maken van de 'goede' keuze aantrekkelijker wordt.

DeadlineEén van de manieren om bij de aangifte druk op de ketel te houden is het benadrukken van de deadline. Daarbij wordt afgeteld, in plaats van het noemen van de datum zelf: nog 30 dagen tot 1 april.

Vooraf tekenenGesjoemel met de aangifte in het voordeel van de aangever kan de Belastingdienst een flinke bom duiten kosten en wordt dus als ongewenst gezien. Uit onderzoek van de Harvard University naar het declareren van reiskosten blijkt dat het uitmaakt of mensen vooraf een eerlijkheidsverklaring tekenen of dat ze dat juist na het invullen doen. Bij achteraf tekenen sjoemelde 69 procent, bij vooraf was dat slechts 37 procent.

Naar aanleiding van dat inzicht gaat de Belastingdienst testen met vooraf tekenen, in plaats van onderaan tekenen zoals gebruikelijk is. "Bij voldoende effect breiden we mogelijk uit naar alle formulieren. Harvard-onderzoekers helpen ons daarbij."

TijdsinvesteringHet benoemen van de tijdsinvestering is nog een middel dat wordt ingezet. Als er op een onderdeel wordt aangegeven dat het invullen 'slechts 5 minuten' kost, dan weet de belastingbetaler waar hij aan toe is.

KleurgebruikOok door het kleurgebruik wordt het gedrag van de belastingaangever gemanipuleerd. Een blauw computerscherm maakt mensen toeschietelijk, terwijl rood leidt tot vermijdend gedrag. "Blauw als huisstijlkleur is daarom geschikt", aldus het team. Het variëren van kleur per onderdeel zorgt er weer voor dat de aangifte wordt onderverdeeld in kleine, behapbare brokken. "LinkedIn doet dat ook", aldus Croonen. "Die zegt tegen je dat je profiel al voor 80 procent gevuld is."