Nieuws Actueel

Joris Luyendijk: Boos op bankiers? Stem niet VVD

Bram de Vrind 9 april 2015

Joris luyendijk bankiers vvd

De politiek heeft de sleutel in handen om de banken te beteugelen, aldus schrijver Joris Luyendijk. Maar de VVD is te nauw verweven met de sector: "Je kunt boos zijn op de bankiers, of je kunt VVD stemmen. Maar niet beide."

Voorpublicatie: Zijn bankiers monsters?

Dat zegt hij donderdag tijdens een masterclass in de Universiteit van Tilburg. Bij de teloorgegane DSB Bank zaten op verschillende hoge posities VVD'ers, ABN Amro staat onder leiding van oud-partijleider Gerrit Zalm. Joris Luyendijk vindt dat kwalijk. De bankenlobby wordt dankzij al die dubbele petten te krachtig, aldus de man die de VVD 'een glijbaan naar de financiële sector' noemde.

MasterclassLuyendijk is door de universiteit uitgenodigd om te komen praten over zijn besteller 'Dit kan niet waar zijn'. Voor de totstandkoming van dat boek over de financiële wereld dompelde hij zich twee jaar lang onder in de Londense City. Er zijn inmiddels ruim 140.000 exemplaren verkocht, in september volgt de Engelse vertaling.

Luyendijk tijdens een lezing vorige maand | Foto Guido van Nispen

SymptoombestrijdingDe politiek heeft sinds de bankencrisis slechts gedaan aan symptoombestrijding, zegt Luyendijk. De bankeneed is daar een goed voorbeeld van. Het beteugelen van de bonussen ook. Maar de diepere oorzaken van de bankencrisis zijn niet weggenomen. "Je kunt een huis wel schilderen, maar dan is het nog steeds een huis", zegt Luyendijk.

Too big to failBankiers worden nog altijd te veel blootgesteld aan perverse prikkels.Luyendijk somt op: banken zijn onbeheersbaar groot en too big to fail. Er is belangenverstrengeling: dezelfde bank die World Online naar de beurs brengt, adviseert beleggers of dat een goed aandeel is.

Complexe productenFinanciële producten zijn zo complex dat de koper niet weet waarvoor hij tekent. En bankiers krijgen de prikkel om zoveel mogelijk van die producten te verkopen, want ze weten dat de slechtst presterende werknemer er als eerste uit vliegt. "Volgens het Angelsaksische model in de Londense City kun je elk moment worden ontslagen. De horizon van die bankiers reikt niet verder dan vijf minuten."

AmoreelKortom: de financiële wereld is amoreel. Dat wil niet zeggen dat bankiers geen geweten hebben. Wel dat in de financiële wereld moraliteit buiten beschouwing wordt gelaten.

Foto Guido van Nispen

PartnersWe hebben een heel ander soort banken nodig, zegt Luyendijk. "Vroeger werden de banken geleid door partners. Die droegen zelf het risico. Dus als het goed ging, kregen ze een bonus, als het slecht ging malus. Nu zijn de banken multinationals, in handen van aandeelhouders. Als de bank faalt, draait eerst de aandeelhouder en daarna de belastingbetaler er voor op, in het geval dat de bank door de overheid gered moeten worden."

Weer failliet gaanWe moeten terug naar kleinere banken, die weer failliet kunnen gaan. "Degenen die de risico's nemen, moeten ook de risico's dragen", vindt Luyendijk.

Complexe producten verbiedenEr moet daarnaast iets gedaan worden 'aan de verschrikkelijke belangenconflicten', vervolgt hij. "Dus al die verschillende divisies uit elkaar halen." Tot slot moeten complexe producten moeten verboden worden of simpeler gemaakt, zodat ze begrijpelijker worden voor de koper.

PolitiekLuyendijk denkt dat de politiek de sleutel heeft om de sector met nieuwe wetgeving te beteugelen. Maar daarvoor is wel een mandaad van de kiezer nodig. En daar zit hem de crux: "Het is lastig om een substantieel deel van de kiezers geïnteresseerd te krijgen in zo'n gecompliceerd onderwerp als het disfunctionerende systeem van de financiële wereld."

Showbizz for the ugly peopleOm die interesse bij de kiezer te wekken, moeten de media op een andere manier gaan berichten over het Binnenhof. De verslaggeving gaat nu te weinig over politiek en te veel over politici. "De politiek is een soort showbizz for the ugly people geworden. Een soort Idols met aan het eind van de week een peiling door Maurice de Hond wie het populairste is", aldus Luyendijk.

Zijn lezing zit erop en hij slaakt een diepe zucht. "Ik had liever iets hoopvoller geconcludeerd."