Nieuws Actueel

Meezingen met Utrechts leed

Van onze redactie 1 oktober 2015

Image 5292054

'Het is een ode aan Utrecht' 'Ze dwaalt door donker Utrecht, haar ziel onder haar arm.' Gijsbert van der Linden vertelt in zijn smartlap Plompetorengracht het droevige verhaal van een vrouw die na een moeilijke jeugd haar geluk in Utrecht zoekt. ,,Ze vindt een man, die haar mishandelt en uitbuit. De bodem van de Plompetorengracht lijkt haar enige uitweg. Ik zag haar voor me op die gracht, omdat het zo'n eenzame plek kan zijn, net buiten de drukte van de binnenstad," zegt muzikant en schrijver Van der Linden. ,,Daarnaast is de naam Plompetorengracht op zich al een gedicht." Van der Linden schrijft met veel plezier liederen over Utrecht, zijn geboortestad. ,,De bijzondere historie, de grachten, Wijk C: Utrecht heeft genoeg mooie ingrediënten om over te schrijven. Toch is dat in het verleden niet veel gebeurd. Iedereen kent 'Utereg m'n stadsie' van Herman Berkien, maar verder? Met Plompetorengracht wil ik de echte Utrechtse sfeer overbrengen. Het is een ode aan de stad. Ik beschrijf hoe Utrecht straalt in het zonlicht en zich toont als een hemels paradijs." Het lied lag al tien jaar op de plank, toen hij van de wedstrijd hoorde. ,,Het leek me meteen geschikt, maar ik heb er nog wel aan gesleuteld. Ik heb veel opgestoken van de lessen songwriting die ik vorig jaar volgde. Mijn schrijfproces begint altijd met één mooie zin, daarna komt de rest vanzelf." De nominatie voor 'eerste echte Utrechtse smartlap' stimuleert Van der Linden om verder te gaan met schrijven en componeren. ,,Luisteren naar je eigen lied, gezongen door een groot koor of gespeeld door het carillon van de Dom, is heel bijzonder. Ik hoop dat het na de wedstrijd blijft leven, dat het af en toe gedraaid wordt."

Feestelijk festival Een feestelijk jubileumjaar vraagt om een extra feestelijk Festival van het Nederlandse Lied, vindt het Utrechtse koor Grachtensmart, dat dit jaar zijn 25-jarig jubileum viert. ,,Wij organiseren dit festival al 20 jaar. Deze speciale editie draait helemaal om Utrecht en de smartlappenwedstrijd. Er treden alleen maar Utrechtse koren op en aan het einde van de dag maakt de burgemeester de eerste echte Utrechtse smartlap bekend, gekozen uit 34 inzendingen. Het is een cadeau van ons aan de stad, omdat we jarig zijn,” verklaart Lea van Someren, bestuurslid van het koor. ,,Publiek kan de hele week stemmen op de website, maar ook nog op het festival zelf. Ons koor zingt de drie genomineerde smartlappen een paar keer tussen de andere optredens door. We hopen dat ze allemaal eeuwigheidswaarde krijgen. Het festival wordt sowieso weer heel gezellig en gemoedelijk. Voor 3 euro loop je de hele dag in en uit. Ook na de optredens gaat het feestje nog even door, met band de Dopegezinde Gemeente.” Festival van het Nederlandse Lied, za 3 okt, vanaf 12 uur, TivoliVredenburg.

'Alles komt uit het echte leven'Het lied van Herman van Tongerloo is tragisch, grappig en romantisch tegelijk. ,,In een smartlap neem je de trieste realiteit op de hak. Mensen moeten er om kunnen lachen en huilen. En ze moeten meteen zin hebben om mee te zingen. Volgens mij heb ik dat met Schele Miep voor elkaar gekregen," zegt de componist en saxofonist. ,,Ik voel me zeer vereerd met de nominatie. Toen ik de vrouwen van Grachtensmart de brief van Schele Miep aan haar geliefde hoorde zingen, kreeg ik kippenvel. Muzikaal leider Meike Veenhoven heeft er een prachtig meerstemmig arrangement van gemaakt." Schele Miep, de loensende en ongelukkige echtgenote in het lied, is gebaseerd op een echte Utrechtse vrouw. ,,Voor een programma van RTV Utrecht deed ik interviews met oude bewoners uit achterstandswijken. Het verhaal van Alie, een vrouw van in de zeventig die in de Zeven Steegjes woonde, vond ik heel aangrijpend. Ze was getrouwd met een alcoholist die haar mishandelde. Eigenlijk komen alle elementen in het lied uit het echte leven. De naam Schele Miep koos ik uit een lijst van bijnamen van bewoners uit de Zeven Steegjes. Die naam sprak meteen tot mijn verbeelding, omdat ik vroeger een vriendin had die loenste. Dat vond ik heel erotiserend. Het café waar de hoofdpersoon Schele Miep ontmoet, is de Morgenster. Dat was vroeger mijn stamkroeg." Van Tongerloo, die normaliter teksten schrijft voor zijn eigen band BloedGrijs, televisieprogramma's en films, had enorm veel lol in het schrijven van de smartlap. ,,Ik vind het leuk om een opdracht te hebben en aan iets nieuws te beginnen. Daarbij is een smartlap zo lekker over de top."

'Ik hoop dat iedereen meezingt' Welk gezamenlijk leed kennen we tegenwoordig nog in Utrecht, vroeg dirigent, arrangeur en entertainer Annette de Haas zich af, toen ze hoorde van de smartlappenwedstrijd. ,,Een ware smartlap bevat herkenbare sores uit het dagelijks leven. Zo kwam ik bij de fiets uit. Iedere Utrechter heeft wel kleine of grote drama's met fietsen meegemaakt. Ze worden gestolen, vernield of takelen af door het buiten staan. Mijn lied gaat over een studentenfiets uit Sterrenwijk, die stuk gaat, langzaam vereenzaamt en een weesfiets wordt. Dat soort fietskrotten zie je overal in de stad." Ook de Dom en de Oudegracht, twee andere symbolen van Utrecht, komen langs in haar lied. ,,Ik heb er alles aan gedaan om het een echt Utrechts gevoel te geven. Behalve schrijven in dialect. Dat wordt toch gauw cabaretesk en ik wilde juist ontroering oproepen. Zelf schoot ik vol toen ik Grachtensmart het refrein hoorde zingen, 'Wie komt mij morgen halen, wie raakt mijn stuur weer aan?' Het is in de ik-vorm geschreven, vanuit de eenzame fiets, maar ik merk dat mensen zich er toch mee identificeren." De Haas hoopt dat Weesfiets een breed publiek aanspreekt en dat het veel gezongen wordt. ,,Mensen in tehuizen, kinderen op scholen, studenten: het lijkt me geweldig als iedereen het lied leert kennen en uit volle borst meezingt. Zingen brengt mensen bij elkaar, dat zie ik elke dag gebeuren."