Nieuws Actueel

Nederland tot op het bot verdeeld

Rik Nizet 30 oktober 2014

Hoogopgeleide en laagopgeleide mensen leven in verschillende werelden. De tegenstelling tussen beide groepen kan leiden tot gevoelens van ongemak. Dat concluderen het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbureau in een rapport over de sociaal-culturele tegenstellingen in Nederland dat donderdag is gepubliceerd.

Hoog- en laagopgeleide personen denken heel anders over politieke onderwerpen als migranten en de EU. Beide groepen leven ook in gescheiden sociale netwerken en hebben een andere culturele smaak. Er is een reëel risico dat ze elkaar mijden, aldus het rapport. "Door allerlei maatschappelijke en technologische ontwikkelingen (zoals internet) is vermijding een stuk makkelijker geworden dan vroeger.''Nieuwe tegenstellingenDe laatste jaren is er internationaal veel aandacht voor nieuwe sociaal-culturele tegenstellingen en hun betekenis voor de politiek. Het onderzoek in deze verkenning laat zien dat, net als in andere West-Europese landen, ook in Nederland dergelijke tegenstellingen bestaan.

Relatief openAan de ene kant staan burgers die redelijk positief zijn over open grenzen, andere culturen en het toelaten van immigranten, en vaak voorstander zijn van de Europese Unie. Ze hebben relatief veel vertrouwen in de politiek en zijn veelal hoger opgeleid. Minder vertrouwenAan de andere kant staan burgers die vooral aandacht vragen voor de nadelen van open grenzen en immigratie, en zeer kritisch zijn over de Europese Unie. Ze hebben minder vertrouwen in de politiek en zijn relatief vaak lager opgeleid.

Sociale afstandDe tegenstelling tussen lager- en hogeropgeleiden speelt ook op andere vlakken. Een laag opleidingsniveau is doorgaans niet iets waar mensen trots op zijn (zoals het behoren tot de arbeidersklasse wel een reden tot trots kon zijn), maar eerder een reden voor gevoelens van kwetsbaarheid. Lageropgeleiden zijn dan ook relatief vaak geneigd een conflict waar te nemen tussen lager- en hogeropgeleiden. Ook voor hogeropgeleiden kunnen opleidingsverschillen ongemakkelijk zijn. Zij blijken bijvoorbeeld regelmatig spanning te ervaren tussen hun gelijkheidsidealen en hun mogelijke negatieve oordelen over de smaken en voorkeuren van lageropgeleiden. Niet/wel warmBeide groepen kijken ook verschillend naar elkaar. Lageropgeleiden zien hogeropgeleiden vaker als competent maar niet als warm of gezellig, terwijl hogeropgeleiden lageropgeleiden vaker zien als warm maar niet als competent. Tussen lager- en hogeropgeleiden bestaat enige segregatie in de woonomgeving, op school en op het werk, maar vergeleken met andere landen is die segregatie (nog) niet sterk. Toch bestaat er een vrij grote sociale afstand. Tussen de sociale netwerken van lager- en hogeropgeleiden is maar weinig overlap. ContactBeide groepen hebben vooral contact met mensen van hun eigen opleidingsniveau, en de grote meerderheid van de samenwonende of gehuwde partners heeft (bijna) hetzelfde onderwijsniveau. Juist vanwege het ongemak dat met de tegenstelling tussen lager- en hogeropgeleiden gepaard gaat, is wederzijdse vermijding psychologisch ook een aantrekkelijke optie.