Nieuws Actueel

Noodopvang is big business

Jeroen Kreule | Foto: Shody Careman 16 december 2015

Noodopvangbigbusiness1065

Surhuisterveen, Schiedam en Capelle aan den IJssel: ondernemers uit heel het land halen omzet uit de opvang van vluchtelingen. Ook in het Utrechtse Kanaleneiland.

'Zeg Peter, je krijgt er toch wel iets voor betaald hè, voor je werk in de noodopvang?'' Peter is Peter van Liere, huisarts van beroep. Bovenstaande vraag wordt hem regelmatig gesteld, vooral door mensen uit zijn privé-omgeving. En eerlijk gezegd verbaast hem dat een beetje. "Veel mensen denken dat ik als huisarts voor een kleine onkostenvergoeding of zelfs op vrijwillige basis voor de opvang werk, maar ik word er keurig voor betaald. Dat moet ook wel, anders kan ik het simpelweg niet waarmaken. Het is in eerste instantie een zakelijke overeenkomst. Maar als je me vraagt of ik me ook betrokken voel bij deze groep mensen, dan zeg ik volmondig 'ja'. Ik heb veel compassie met de vluchteling."

Met twee andere huisartsen runt Van Liere een huisartsenpraktijk in De Meern, een door de gemeente Utrecht opgeslokt dorp aan de westkant van de stad. Van Liere houdt sinds half november een paar keer per week spreekuur in de tijdelijke noodopvang voor vijfhonderd asielzoekers. Die bevindt zich in een voormalig schoolgebouw in de Utrechtse wijk Kanaleneiland en sluit in mei 2016.

Dat Van Liere werd gevraagd voor dit werk, lag in de lijn der verwachting: zijn huisartsenpraktijk is al sinds 1995 verbonden aan het asielzoekerscentrum in de Utrechtse wijk Oog in Al. De huisarts - in het verleden werkzaam als tropenarts - werkte ook een aantal weken in de noodopvang in de Jaarbeurs. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) weet precies wat het aan Van Liere heeft.

VerbazingHoewel, het is eigenlijk niet het COA dat hem inhuurt, maar het Gezondheidscentrum Asielzoekers (GC A). Dit biedt de huisartsenzorg aan asielzoekers aan en valt onder de holding Menzis, de zorgverzekeraar. Van Liere hoeft in principe alleen zijn kennis en kunde mee te nemen. Bloeddrukmeter, onderzoekslamp en stethoscoop, verband en bureaustoel: alles is aanwezig. "Ik was verbaasd over de compleetheid van de uitrusting. Het GC A zorgt er verder voor dat ik in een opvanglocatie kan samenwerken met verpleegkundigen en een doktersassistent. Dat is heel prettig werken.''

BanenmotorDe komst van een asielzoekerscentrum of noodopvang in een plaats levert allerlei banen op, zegt Jan-Willem Anholts. Hij is woordvoerder van COA - een zelfstandig bestuursorgaan dat onder de politieke verantwoordelijkheid valt van de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie. Het COA is verantwoordelijk voor de opvang, begeleiding en uitstroom (uit de opvang) van asielzoekers in Nederland en het is op dit moment alle hens aan dek. De toename van het aantal vluchtelingen dat in Nederland asiel aanvraagt, steeg de laatste maanden explosief. Het gaat vooral om mensen uit Syrië. Omdat de reguliere azc's vol zitten, verrijst overal in het land noodopvang. Op 1 oktober 2013 bood het COA opvang aan zo'n 15.000 vluchtelingen, op dit moment staat de teller op ruim 44.000.

Een opvanglocatie met vijfhonderd asielzoekers levert het COA zo'n 25 arbeidsplaatsen op. Om deze vacatures in te vullen, maakt het COA gebruik van het uitzendbureau Start People. Dat gebeurt op basis van een raamovereenkomst. Start People, met het hoofdkantoor in Almere, heeft deze overeenkomst gewonnen op basis van een Europese aanbesteding.

1400 uitzendkrachtenOp dit moment zijn er zo'n 1400 uitzendkrachten via Start People aan het werk bij een van de azc's en noodopvangcentra in Nederland, zegt branchemanager Cindy Bijker van Start People. In principe probeert het uitzendbureau flexkrachten uit Utrecht te plaatsen bij een azc of noodopvang in Utrecht of omgeving, aldus Bijker. ,,Uiteraard selecteren wij eerst op basis van kwaliteit: voldoet iemand aan de functie? Dat is en blijft prioriteit nummer 1. Vervolgens kijken we of iemand aan de slag kan in de plaats waar hij of zij woont. Wij proberen ons dus voornamelijk op het lokale aanbod te richten. Als het nodig is, zoeken we contact met het UWV ter plaatse.''

Start People levert het COA met name huismeesters, woonbegeleiders, casemanagers en programmabegeleiders. Cindy Bijker: "De meeste functies worden vervuld door mensen met een sociale achtergrond, maar we bemiddelen ook voor ondersteunend personeel.'' Het gros van de uitzendkrachten wordt ingezet als woonbegeleider.

RaamovereenkomstenHet COA heeft in totaal met 189 bedrijven raamovereenkomsten gesloten, aldus Anholts. Het gaat bijvoorbeeld om partijen die zich bezighouden met de bouw of verbouwing, het onderhoud, het schoonmaken en de beveiliging van opvanglocaties. Een greep: Trigion uit Schiedam beveiligt alle opvanglocaties, Sodexo uit Capelle aan den IJssel verzorgt het eten voor de asielzoekers van de meeste opvanglocaties, Donker Groen uit Sneek houdt zich bezig met de groenvoorziening, Avek uit Surhuisterveen levert alle bedden en technische groothandel Lasaulec uit Heerenveen levert boutjes, moertjes en gereedschap. Anholts: ,,De praktijk leert dat veel leveranciers hun medewerkers vervolgens lokaal of regionaal inhuren. Ook de middenstand rondom een opvanglocatie krijgt een impuls: asielzoekers die recht hebben op een financi-ele toelage, doen daar hun boodschappen.''

Het blijkt echter lastig te achterhalen of de bedrijven met een raamovereenkomst ook daadwerkelijk gebruikmaken van lokale mensen: veel bedrijven willen niet graag meewerken aan dit verhaal en laten de woordvoering over aan het COA.

Plaatselijke ondernemersHet COA heeft een duidelijk standpunt: "De inzet van plaatselijke ondernemers is van belang voor het lokale draagvlak,'' zegt de woordvoerder. Tegelijkertijd moet het COA voldoen aan de regels van het Europese aanbestedingsrecht. ,,Daar waar we ruimte zien om lokale ondernemers een kans te geven, zullen wij die kans grijpen. Zo is in een aantal van onze overeenkomsten voor vastgoed standaard opgenomen dat minimaal 10 procent van de omzet ingevuld moet worden met plaatselijke aannemers.''

Gemiste kansToch een gemiste kans, vindt de Utrechtse ondernemer Nathan Rozema. Als eigenaar van onderzoeks- en adviesbureau Labyrinth houdt hij zich onder meer bezig met wijkeconomie. Zijn stelling: ga uit van de eigen kracht van de wijk, stimuleer het ondernemerschap. Want ondernemers zijn in Rozema's visie sleutelfiguren die zich met hart en ziel inzetten om een wijk levend en leefbaar te houden. "Als we het even toespitsen op de noodopvang in Kanaleneiland: laatst sprak ik iemand van Inaya Zorg, een welzijnsinstelling die wordt geleid door Marokkaanse vrouwen. Inaya is gewend voor grote groepen te koken, maak dan gebruik van zo'n club. Inaya is nota bene gehuisvest in de tijdelijke COA-locatie. Ik ken een heleboel ondernemers die graag iets betekenen voor asielzoekers. Het is toch zonde om de groenvoorziening te laten doen door een bedrijf ver buiten Utrecht? Ander voorbeeld: aan de overkant zit een ROC. Laat die studenten stage lopen in de noodopvang. Als beveiliger bijvoorbeeld. Leuk en leerzaam.''

MeeprofiterenRozema kent Kanaleneiland goed. En één ding weet hij zeker: de wijk heeft een groot sociaal hart. "Laat lokale ondernemers dan ook meeprofiteren, laat het geld door de wijk stromen. Bovendien creëer je zo draagvlak onder wijkbewoners. Aan de andere kant begrijp ik ook wel dat het momenteel een gekkenhuis is bij het COA: in korte tijd moeten overal in het land noodopvanglocaties worden gevonden en ingericht. Het is ook geen onwil van het COA, maar ik zou het gewoon heel erg zonde vinden als de ondernemers en bewoners uit de wijk niet mogen meeprofiteren.''