Nieuws Actueel

Ontslagen werknemer wordt zzp'er

Bram de Vrind 10 februari 2014

Na twee jaren van stabilisatie is het aantal starters vorig jaar met 6 procent gestegen ten opzichte van 2012. Circa 129.000 ondernemers zijn in 2013 een bedrijf gestart. Deze stijging komt hoofdzakelijk op het conto van werknemers die na hun ontslag als zzp'er aan de slag gaan, concludeert het gezaghebbende ING Economisch Bureau.

Naar verwachting zal het aantal starters in 2014 lager uitvallen. Dit komt doordat het aantal zzp’ers dit jaar minder sterk zal groeien, terwijl het aantal 'klassieke' starters ook dit jaar nog niet explosief zal toenemen.

6 procent meer starters in 2013Na twee jaren van stabilisatie is het aantal starters vorig jaar met 6 procent toegenomen (figuur 1). Alleen in het eerste kwartaal van 2013 was er sprake van een daling van het aantal starters. De overige kwartalen lieten een stijging zien. In totaal zijn vorig jaar ongeveer 129.000 ondernemers een eigen bedrijf gestart. Zowel in 2011 als in 2012 lag het aantal starters rond de 122.000.

Starters zien voldoende mogelijkheden

De jarenlange malaise in de detailhandel (vooral non-food) vormt geen belemmering voor starters. De grootste toename van het aantal nieuwe ondernemers vond vorig jaar plaats in de detailhandel (13 procent), gevolgd door onderwijs en zorg (figuur 2).

Blijkbaar zien starters nog voldoende mogelijkheden om een winkel te openen. Zo groeide het aantal starters dat een online webwinkel opende met 19 procent. Ook neemt het aantal starters in de markthandel toe (14 procent). Daarentegen is het aantal starters dat een bedrijf start in de verkoop van consumentenelektronica vorig jaar met bijna een kwart gedaald.

Opvallend is dat voorheen voor starters aantrekkelijke sectoren als de bouw, horeca en de zakelijke dienstverlening in 2013 op landelijk niveau slechts een geringe groei laten zien. Deze sectoren zijn, evenals de detailhandel, hard getroffen door de economische crisis, en daardoor minder aantrekkelijk voor starters. De daling van het aantal starters was vorig jaar het grootst in de sector transport & logistiek (-12 procent). De daling doet zich met name voor in de post- en koeriersdiensten (-17 procent) en goederenvervoer over de weg (-5 procent). Daarnaast liet de groothandel vorig jaar een daling zien (-7 procent), met name op het gebied van groothandels in consumentenartikelen (non-food).

7 procent meer starters in Overijssel

Op regionaal niveau groeide het aantal starters vorig jaar met 7 procent het hardst in Overijssel, met name in de horeca, industrie en detailhandel. Utrecht is de enige provincie waar het aantal starters vorig jaar is gedaald (-1 procent). De meeste starters zijn te vinden in Zuid-Holland (22 procent), Noord-Holland (21 procent) en Brabant (14 procent). Het aandeel starters is met 2 procent het laagste in Zeeland en Drenthe.

Uitblijven hoge economische groei en banencreatie

Hoewel het algehele ondernemersklimaat in Nederland gunstig is voor starters, onder meer vanwege de fiscaal aantrekkelijke startersfaciliteiten, leidt een stijging van het aantal starters niet automatisch tot een hogere economische groei en banencreatie. Dit komt doordat de stijging met name is toe te schrijven aan een toename van het aantal zzp’ers.

Dit is het gevolg van twee ontwikkelingen:

1. Groeiende behoefte aan flexibiliteit

Zowel van de kant van de werkgevers als van de werknemers is er een groeiende behoefte aan flexibele arbeid. Werkgevers kunnen zo in tijden van economische groei het personeelsbestand makkelijker uitbreiden, en in moeilijke tijden inkrimpen. Daarnaast zijn, met name jonge, werknemers steeds vaker op zoek naar meer flexibiliteit in hun werk. Het zzp’er-schap biedt daarin uitkomst.

2. Ontslagen werknemers aan de slag als zzp’er

Er is een duidelijk verband tussen een toename van de werkloosheid en het aantal zzp'ers (figuur 4). De stijging van het aantal starters in 2013 komt grotendeels voor rekening van voormalige werknemers die aan de slag gaan als zzp'er. Dit zijn met name werknemers die na hun ontslag geen andere baan kunnen vinden, en daarom als alternatief voor het zelfstandig ondernemerschap kiezen.

Al is het alleen maar om nog enigszins actief bij het arbeidsproces betrokken te blijven. Daarnaast is het in een aantal sectoren, zoals bijvoorbeeld de bouw, zorg en media, vrijwel alleen nog mogelijk om als zzp'er aan de slag te gaan.

Voldoende ondernemerskwaliteiten noodzakelijk

Het is de vraag of deze min of meer 'gedwongen' zzp'ers over voldoende ondernemerskwaliteiten beschikken om het huidige economische klimaat het hoofd te bieden. Indien deze ontoereikend zijn, is de kans groot dat de inkomsten minimaal zijn. In feite is er dan sprake van verborgen werkloosheid. Ook leidt een toename van het aantal zzp'ers in de huidige markt in een aantal sectoren, zoals bouw en zakelijke dienstverlening, tot prijsdruk.

Dit wordt bevestigd door het Instituut voor het Midden-en Kleinbedrijf (IMK). Het instituut signaleert een toename in het aantal bijstandsaanvragen door ondernemers. Dit wordt met name veroorzaakt door een verslechtering van de markt voor zelfstandigen in de zakelijke dienstverlening.

De verwachting is dan ook dat het merendeel van de 'gedwongen' starters het ondernemerschap de rug toekeert zodra de economie aantrekt en de werkloosheid daalt.

Minder starters in 2014

De verwachting is dat het aantal starters dit jaar lager zal uitvallen ten opzichte van 2013. Hoewel de werkloosheid ook dit jaar nog verder zal toenemen, lag het hoogtepunt van de ontslaggolf in 2013. Vorig jaar steeg de werklooshid met bijna 2 procentpunt (figuur 4). Voor 2014 wordt een verdere stijging van de werkloosheid van 0,7 procentpunt verwacht.

Het aantal ontslagen werknemers dat als zzp'er aan de slag gaat zal daarom ook dit jaar nog enigszins toenemen. Deze stijging zal echter minder hoog zijn dan in voorgaande jaren. Verder wordt verwacht dat het aantal starters in de sectoren die nog altijd in zwaar weer verkeren, zoals bouw, detailhandel en zakelijke dienstverlening, naar verwachting stabiel blijft, danwel afneemt (figuur 5).

Ook zal het aantal 'klassieke' starters, ondernemers die een gat in de markt zien, dit jaar nog altijd niet explosief groeien, ondanks de licht verbeterde economische vooruitzichten. De 0,5 procent economische groei die voor 2014 wordt voorzien komt voornamelijk uit export gedreven sectoren als industrie en groothandel.

Aangezien dit veelal kapitaalintensieve sectoren zijn, en het economische herstel nog zeer fragiel is, zal het aantal starters in deze sectoren nog altijd beperkt zijn.