Nieuws Actueel

Ordina belazerde de overheid

Martijn Vervest 2 oktober 2014

ICT-leverancier Ordina heeft in de periode 2005-2010 gefraudeerd met verschillende aanbestedingen van de overheid. Het betreft aanbestedingen van het ministerie van Veiligheid en Justitie en de gemeente Rotterdam. Ook kreeg Ordina cruciale, vertrouwelijke documenten toegespeeld, onder meer door een corrupte ambtenaar. Dat blijkt uit een grote hoeveelheid interne bedrijfsinformatie van Ordina die in bezit is van Zembla.

'Geen aanwijzingen onregelmatigheden'Ordina hard onderuit op beursKamer wil opheldering

Zembla heeft van een klokkenluider een USB-stick toegespeeld gekregen en beschikt daardoor over zo’n honderdduizend e-mails en over adresbestanden en vertrouwelijke bedrijfsplannen, afkomstig van Ordina. Het grootste deel ervan is geschreven tussen 2005 en 2010. Ordina heeft de authenticiteit van de informatie tegenover Zembla bevestigd.MinisterieZembla heeft de betrokken overheidsinstanties inzage gegeven in de voor hen relevante e-mails. Daarop heeft het ministerie van Veiligheid en Justitie melding gemaakt van een mogelijke schending van het mededingingsrecht bij de Autoriteit Consument en Markt. Minister Opstelten van Veiligheid en Justitie heeft deze week de Tweede Kamer per brief laten weten dat zijn ministerie is gestart met een intern integriteitsonderzoek. Indien sprake is van een vermoeden van schending van de geheimhoudingsplicht zal daarvan aangifte worden gedaan, aldus de minister.RotterdamDe gemeente Rotterdam heeft een betrokken ambtenaar geschorst en een onderzoek ingesteld naar de gang van zaken rond de aanbestedingen. De Rekenkamer van Rotterdam heeft aan Zembla verklaard eveneens een onderzoek in te stellen naar de ICT-aanbestedingen van de gemeente Rotterdam. Uit het emailverkeer blijkt dat het Ordina in 2009, voorafgaand aan de aanbesteding, een conceptbestek van de gemeente Rotterdam krijgt toegespeeld door een Rotterdamse ambtenaar van de afdeling Inkoop. Het ging om een groot softwareproject ter waarde van enkele tientallen miljoenen. "Op staande voet ontslag, schat ik in. Dit maakt de aanbesteding tot een aanfluiting. Dit is geen aanbesteding, dit is bedrog van het zuiverste water", zegt professor Hans van den Heuvel, deskundige op het gebied van bestuurlijke integriteit. Ook Chris Jansen, hoogleraar Privaatrecht en gespecialiseerd in het aanbestedingsrecht, oordeelt hard over het lekken van de conceptaanbesteding aan Ordina: "Dit is er echt eentje uit het boekje, dit is gewoon strijdig met de regels, het kan gewoon niet."WederdienstDe gemeenteambtenaar verlangt voor zijn hulp wel een wederdienst van Ordina. In een gespreksverslag staat: "Ik zal zeker aan je denken, als je maar weet dat je later ook aan mij moet denken.' Integriteitsdeskundige Van den Heuvel: 'Dit is een zuivere vorm van corruptie (…), op termijn een beloning verwachten.' De betrokken ambtenaar wil niet reageren. Ordina heeft Zembla laten weten dat het bedrijf de aanbesteding uiteindelijk niet heeft gewonnen en dat het de zaak momenteel laat uitzoeken door een advocatenkantoor. Europese aanbestedingIn 2006 wordt in Rotterdam een Europese aanbesteding voorafgaand aan de procedure verdeeld. Ditmaal over de bedrijven Logica CMG, Cap Gemini en Ordina. Deze marktverdeling vindt plaats in overleg en met instemming van de gemeente Rotterdam. Zo is onder meer te lezen in een interne email van Ordina dat voorafgaand aan de aanbesteding 'inmiddels een ‘herenakkoord’ (is) gesloten met Rotterdam, wat betekent dat de gunning zal worden verdeeld aan Cap, Logica en Ordina.' Ook schrijft de Ordina-medewerker dat er sprake is van het "ontlopen van een formeel aanbestedingstraject". BouwfraudeHoogleraar Chris Jansen ziet raakvlakken met de bouwfraude uit 2001: "De vergelijking ligt natuurlijk voor het grijpen. Dat in feite een aantal bedrijven in de sector afspraken met elkaar maken, al dan niet met medeweten van de overheid, om tot een verdeling van opdrachten over te gaan." Alle in de e-mails genoemde bedrijven hebben tegenover Zembla ontkend de aanbestedingsregels te ontduiken en zich schuldig te hebben gemaakt aan een onrechtmatige marktverdeling. De Rotterdamse Rekenkamer heeft verklaard onderzoek te zullen doen naar de vermeende ICT-aanbestedingsfraude in Rotterdam. De gemeente is een intern onderzoek gestart en heeft de betrokken ambtenaar hangende dit onderzoek geschorst.INDUit het interne emailverkeer blijkt dat Ordina in 2009 aanbestedingsregels heeft ontdoken bij de IND. Een Ordina directeur heeft een medewerker van het adviesbureau Quint gevraagd een offerte van commentaar te voorzien. Quint was echter juist door de IND ingehuurd om het aanbestedingsteam van de IND te versterken. Het had de rol om de IND onpartijdig te adviseren en geen bedrijven voor te trekken. In een email van een commercieel directeur van Ordina schrijft deze: "Ik zal ervoor zorgen dat Quint meeleest met onze aanbieding." Ook geeft hij zijn medewerkers opdracht een papieren versie van de offerte te ontdoen van Ordina-logo’s en deze niet aan te duiden als 'Quint-versie'. Tegen deze gang van zaken werd ernstig bezwaar gemaakt door een Ordina-medewerker die zijn commercieel directeur in een email schrijft: "Jouw actie om Quint de IND-offerte te laten reviewen is wat mij betreft over de rand. Ik vind dat het (wettelijk) toelaatbare hiermee ruim is overschreden."IllegaalNaar aanleiding van de bevindingen van Zembla laat Ordina onderzoek uitvoeren door een advocatenkantoor. Dat concludeert: "Het lijkt waarschijnlijk dat door Ordina een review is georganiseerd van de offerte door een tot op heden onbekende derde. Uit e-mails van Ordina lijkt te volgen dat het iemand van Quint betrof." Ordina en Quint houden echter vol dat er niets illegaals is gebeurd in het aanbestedingsproces. De medewerker die eerder protest aantekende, wil geen commentaar geven: "Ik heb geen zin om als klokkenluider in een caravan te eindigen. Dat ga ik niet doen." Professor Hans van den Heuvel vindt de reacties van beide bedrijven volstrekt ongeloofwaardig: "Vaak worden bij dit soort zaken waar integriteit in het geding is zaken weggemoffeld. Dan gaan bij mij de rode lampjes meteen aan als ik dit hoor." Namens de IND laat het ministerie van Veiligheid en Justitie in een schriftelijke reactie weten: "Om te laten beoordelen of sprake is van schending van het mededingingsrecht heeft het ministerie besloten de onafhankelijke Autoriteit Consument & Markt in te schakelen."OnderzoekTweede Kamerlid Kees Verhoeven (D66) laat weten een onderzoek te willen naar deze kwestie en mogelijke andere bedrijven die zich misschien schuldig maken aan deze praktijken: "Dit is corruptie en doet sterk denken aan de bouwfraude. Door op deze manier vals te spelen, zet je ook andere bedrijven die wel eerlijk zijn buitenspel. Uiteindelijk betaalt de burger de rekening. De Autoriteit Consument en Markt (ACM) moet dit scherp onderzoeken. Bovendien moet onderzocht worden of andere bedrijven zich misschien ook schuldig maken aan deze praktijken. Als dit verhaal klopt, dan zou het logisch zijn dat er een forse straf volgt. Je kan bijvoorbeeld opdrachten die nog niet zijn uitgevoerd opnieuw aanbesteden, Ordina een aantal jaar uitsluiten van aanbestedingen of boetes opleggen." ZEMBLA, ‘Wie is de mol?’, donderdag 2 oktober om 20.25 uur bij de VARA op NPO 2.