Nieuws Actueel

Zes antwoorden over PFAS in de grond

Terwijl de gevolgen van de stikstof-uitspraak nog pijnlijk voelbaar zijn voor veel bedrijven, legt de stof PFAS nu ook op grote schaal projecten en bedrijven stil. Getroffen bedrijven staan in de startblokken om in Den Haag te protesteren. Zes vragen en antwoorden over de PFAS-perikelen.

Van onze redactie 23 oktober 2019

Pfas bouw uitstoot stikstof grond

Kort door de bocht komen alle bedrijven die met grond te maken hebben in de problemen door PFAS. | Foto: Shutterstock

Wat is PFAS?

PFAS is een verzamelnaam voor duizenden chemische stoffen die door mensen zijn gemaakt en moeilijk afbreekbaar zijn. Het gaat bijvoorbeeld om de substanties: GenX, PFOA perfluoro octanoic acid en PFOS perfluoroctaansulfonaten. Deze stoffen worden in veel producten toegepast, waaronder tapijt, brandblusschuim, schoonmaakmiddelen, regenjassen en pannen. Sinds 2012 groeit in ons land het besef dat PFAS schadelijk is voor de volksgezondheid en dat het zich wijd verspreid heeft in de bodem en in het oppervlaktewater.

Waarom is PFAS een probleem voor bedrijven?

Onder meer het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Mileau (RIVM) doet al jaren onderzoek naar PFAS en GenX. Die onderzoeken concentreerden zich in grote mate in de omgeving van bedrijven Chemours in Dordrecht en Custom Powders in Helmond. In juni 2019 heeft het Europese Chemicaliën Agentschap (ECHA) besloten dat de stoffen die betrokken zijn bij de GenX-techniek een zogenaamde Zeer Zorgwekkende Stof zijn. Dit had gevolgen voor de bedrijven die deze stoffen gebruiken of importeren.

Staatssecretaris Stientje van Veldhoven van infrastructuur en waterstaat presenteerde op 8 juli een tijdelijk handelingskader, waarin staat dat een kilo droge grond maximaal 0,1 microgram PFAS mag bevatten. Brancheorganisaties en experts noemen dit een problematische normering omdat in bijna elke schep grond een te hoge concentratie wordt aangetroffen. Milieu-ingenieur Alphenaar zegt in Nieuwsuur: "De grens nu is extreem laag, 0,1 microgram, en dat is lager dan de concentratie die je bijna overal in Nederland nu kan vinden. Daarom ligt alles stil."

Welke sectoren hebben te maken met PFAS?

Kort door de bocht hebben alle bedrijven die met grond te maken hebben, last van het handelingskader. Daarbij valt te denken aan bouwbedrijven, baggeraars en grondverzetters. Ook toeleveranciers en klanten ervaren de gevolgen: ,,Dat gaat van de particulier die een vijver graaft in zijn tuin, tot aan grote opdrachtgevers als gemeentes en provincies. Overal waar gebouwd wordt, waar wegen en sportvelden worden aangelegd, bermen onderhouden. Dus het heeft nogal impact", zegt Gerben Zijlstra van branchevereniging Cumela Nederland tegen Radio 1. Bedrijven lopen naar schatting miljoenen omzet mis en komen financieel in de problemen.

Wat is de relatie tussen PFAS en stikstof?

De link met de stikstofuitspraak van de Raad van State is snel gemaakt. Toch zijn het twee verschillende problemen. De aangescherpte regels voor stikstof leggen in ons land veel bouwprojecten geheel of deels plat. PFAS zorgt eigenlijk voor hetzelfde. Beiden lijken lastig op te lossen. Mogelijkheden om in de bouw geen stikstof uit te stoten zijn er niet, en geen PFAS opgraven bij grondverzet is nagenoeg onmogelijk.

"Het gebrek aan kennis nekt alle bedrijven betrokken bij grondverzet, dus ook transportbedrijven"

Elisabeth Post, voorzitter van Transport en Logistiek Nederland (TLN)

Hoe reageren de betrokken partijen?

De Leeuwarder Courant sprak een hovenier en een grondverzetsbedrijf. ,,We komen met onze opleveringsdatum in de knoei’’, zegt de hovenier. Ik betaal opeens een tientje de kuub meer voor teelaarde. Zeg maar het dubbele van normaal’’, klinkt het vanuit de hoek van het grondverzetsbedrijf.

Programmamakers van Nieuwsuur gingen langs bij een baggeraar. ,,Normaal werk ik honderd uur per week in het seizoen. Nu hebben we één klein klusje, en daarmee houdt het op”, zegt baggeraar Geert pruim die al 15 jaar een baggerbedrijf heeft in het Overijsselse Kuinre. De werkplaats die bestemd was voor onderhoud van zijn baggerschepen heeft hij omgebouwd tot kringloopwinkel. Hij vreest het einde voor zijn baggerbedrijf.

Edwin Lokkerbol, directeur van de Vereniging van Waterbouwers zegt op Radio 1 een verlies van 800 tot 900 miljoen te verwachten. ,,Bijna de helft van het werk is geschrapt", zegt Lokkerbol.

,,Door een gebrek aan kennis van de stof en van de PFAS-gehaltes in de eigen grond, blokkeren veel gemeenten, provincies en waterschappen projecten met grond waarbij de volksgezondheid nog absoluut niet in het geding is. Dat gebrek aan kennis nekt alle bedrijven betrokken bij grondverzet, dus ook transportbedrijven”, zegt Elisabeth Post, voorzitter van Transport en Logistiek Nederland (TLN).

Hoe komen de getroffen bedrijven in opstand?

De tractoren van het boerenprotest zijn nog maar nét vanaf het Malieveld in Den Haag vertrokken terwijl de nieuwe actiegroep Stichting Grond in verzet een grote actie voorbereidt. De groep wil laten zien hoe hoog de nood is bij grondverzetbedrijven, aannemers en transporteurs. Aanvoerders Arnold Tuytel en Klaas Kooiker wil de politiek vooral laten zien dat deze bedrijven acuut zijn getroffen door de PFAS en stikstofproblematiek.

De Minister lijkt volgens hem niet te beseffen hoe hoog de nood is bij de bedrijven. ,,Wij hebben mensen thuis zitten, machines en vrachtauto’s stilstaan en zien het werk steeds verder opdrogen. Dat vreet aan je, als je zo je bedrijf ten gronde ziet gaan.” Nu de boeren met hun actie veel succes lijken te hebben met hun tochten naar Den Haag, wil de actiegroep Grond In Verzet daar ook laten zien hoe hoog de nood is. “We gaan op 30 oktober naar Den Haag om duidelijk te maken dat bedrijven momenteel in grote problemen komen.”