Nieuws Actueel

Wat is TTIP?

Caroline Spilt 3 april 2015

Watisttip

De hashtag #TTIP om je ontevredenheid te uiten over het vrijhandelsverdrag tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie voldoet niet meer. De echt bezorgde twitteraar gebruikt #TTIPalarm. Met de chloorkip als symbool van verzet. (Inmiddels hebben lobbyisten een alternatief afgedwongen: de azijnkip). Een verdrag klinkt als iets voor beleidsmakers, maar juist de MKB'er krijgt ermee te maken. Wat is TTIP, behalve omstreden, nog meer? Vijf vragen en antwoorden.

1. Waarom zijn we er überhaupt aan begonnen?

Als TTIP - ofwel het Transatlantic Trade and Investment Partnership, ook wel het 'vrijhandelsverdrag', ook wel het 'super-akoord' genoemd – wordt goedgekeurd, zorgt dat voor een flinke groei van de economie.

- Voor de Europese economie: 201 miljard euro per jaar. - Voor Nederland: 1.4 tot 4.1 miljard. Dat is 500 tot 600 euro extra per gezin per jaar. En het levert banen op.

Althans, dat is wat er op rijksoverheid.nl te lezen is. Er zijn ook studies die minder optimistisch zijn.

2. Waar komt die groei vandaan?

De groei ontstaat doordat handel met de VS makkelijker wordt gemaakt. “De gemiddelde invoerrechten voor niet-landbouwproducten bedragen in de VS 3 procent. Dat is heel laag. Maar de handel tussen de VS en Europa bestaat ook uit halffabricaten en componenten die meerdere malen de oceaan oversteken alvorens verwerkt te worden in een eindproduct. Dan worden zelfs lage tarieven belangrijk”, zegt Peter van den Bossche, hoogleraar Internationaal Economisch Recht aan de Universiteit van Maastricht.

“Bovendien zijn er piektarieven: voor tafelservies bijvoorbeeld betaal je 20 procent aan invoerrechten in de VS. Dat maakt concurreren lastig. Daarnaast hebben de VS en Europa verschillende regels en normen waaraan voldaan moet worden. Regels op het gebied van veiligheid en milieu, gezondheids- en consumentenregels. Wie nu een product wil verkopen in de VS, moet vaak een aparte productielijn opzetten om aan alle voorwaarden te kunnen voldoen. Dat maakt je product duurder.”

Al met al, TTIP wil de meerkosten, veroorzaakt door verschillen in nationale wetgeving, zoveel mogelijk verlagen. Over de voorwaarden voor het verlagen van die barrières wordt al bijna twee jaar onderhandeld.

3. Wat heeft de Nederlandse MKB'er eraan?

TTIP richt zich juist op het midden- en kleinbedrijf. Vooral op de auto-industrie, de chemische industrie, de cosmetische en de farmaceutische industrie. Van den Bossche: "Als de regels beter op elkaar afgestemd zijn, hoef je bijvoorbeeld niet alles een tweede keer te laten testen als je wil exporteren. Nu moet je bijna iemand in dienst hebben die precies weet wat de regels in de VS zijn en een aparte productielijn opzetten. In het ambitieuze TTIP-scenario worden de kosten 25 procent lager.”

4. Wat zijn voor- en tegenargumenten?

De tegenargumenten zijn vooral zorgen. Vakbond FNV vreest dat werknemers blootgesteld gaan worden aan gevaarlijke stoffen, omdat het beschermingsniveau in de VS lager ligt dan in Nederland.

Meer of minder banenDaarnaast wijst de vakbond erop dat 600.000 banen op de tocht staan. Maar, huh? Meer banen creëren was toch juist het doel van het verdrag? Dat is precies het vervelende: onderzoeken spreken elkaar tegen.

In januari schreef het Financieele Dagblad - niet de minste - dat er 600.000 banen verloren zouden gaan, mocht TTIP er komen. Dat bleek uit Amerikaans onderzoek. Nog diezelfde dag werd de conclusie weerlegd door de bloggers van DasKapital.nl. “Het onderzoek heeft geen enkele wetenschappelijke waarde”, besloten zij.

Het argument gaat als volgt. De Enabling Trade Index van het World Economic Forum houdt een ranglijst bij van handelsbarrières. Hoog scoren = weinig barrières en dus ook weinig te verliezen als ze verlaagd worden. Op die ranglijst scoren de Noord-Europese landen vrij hoog. Hoger dan de VS. Veel hoger dan Zuid-Europa. De gevolgen van TTIP zouden, naar verwachting, daar dus drastischer zijn. Maar volgens het Amerikaanse rapport niet. Volgens hen zijn de gevolgen voor banen juist in Noord-Europa negatief. Raar, vinden de bloggers. Daarom wegen ze de betrouwbaarheid van de bron. Dat het Amerikaans is, vinden ze al verdacht: waarom zou Amerika Europa behoeden voor fouten? Waarom is het in zoveel talen geschreven? Kortom, DasKaptital vertrouwt het niet. Door wie is dit onderzoek betaald? "Het FD en NRC Handelsblad moeten zich schamen dat ze dit zo klakkeloos hebben overgenomen."

De betrouwbaarheid van informatie is precies de reden dat ook de PvdA - GroenLinks, SP, PvdD en PVV waren altijd al tegen - donderdag zijn hakken in het zand zette: de fracties in Brussel en Den Haag wijzen het verdrag, zoals het er nu voor staat, af. Tot ergernis van partijgenoten minister Ploumen en eurocommissaris Timmermans in Brussel. "Ik wil later niet het verwijt krijgen dat we TTIP zijn ingerommeld", zegt Agnes Jongerius (PvdA).

Ook zij zet vraagtekens bij de vermeende banengroei. Volgens haar kan het verdrag tot 'vernietiging van banen' leiden, omdat de Amerikanen het minder nauw nemen met werknemersrechten en dus goedkoper kunnen produceren.

ISDSDe grootste steen des aanstoots is overigens niet de vraag of TTIP wel of niet tot meer banen leidt. De grootste vrees is Investor State Dispute Settlement (ISDS), de geschillenbeslechting. ISDS is een speciale rechtbank voor beslechting van handelsgeschillen dat bedrijven extra ruimte geeft staten aan te klagen. Uruguay voerde strenge tabakswetgeving in en kreeg Philip Morris in zijn nek, omdat het handelsbelemmeringen zou opwerpen. Zo kan een bedrijf nationale wetgeving tegenhouden, én het kost belastinggeld. Hoe voorkom je zo'n scenario binnen Europa?

This kind of thing could become more common in UK if #ISDS clause of #TTIP is implemented. http://t.co/zQmTbqLLihpic.twitter.com/I9zsjcf3i6

— Colin Tosh (@crtosh1) 21 maart 2015

Om zich daartegen in te dekken, diende de ChristenUnie deze week een motie in, die werd gesteund door alle partijen behalve de VVD. De strekking is dat TTIP 'geen geschillenbeslechting' mag bevatten die afbreuk doet aan het Nederlandse rechtssysteem en de democratie.

Mooi! Deze TTIP-motie is net aangenomen. VVD tegen, de rest van de Kamer voor. pic.twitter.com/9dw7MExeHe

— Gert-Jan Segers (@gertjansegers) 31 maart 2015

StandaardenDiscussies in media en maatschappij gaan niet alleen over banen en chloorkippen, ook over genetisch gemanipuleerd voedsel, hormoonvlees, schaliegas, verfafbijtmiddel, dierproeven etcetera.

Die discussies worden volgens Van den Bossche te eenzijdige benaderd: “Waar ik me soms aan erger – nee, ergeren is een te sterk woord – wat me soms verwondert, is dat Europeanen vaak denken: hier in Europa is alles goed geregeld, de Verenigde Staten zijn op het gebied van regelgeving het Wilde Westen. Dat klopt niet. De VS zijn een heel gereglementeerd land. Dat daar soms andere conclusies uit onderzoeken worden getrokken dan in Europa, dat kan. Brie is een prachtig voorbeeld. Hier hoor je niet zoveel over de risico’s van brie, maar in de Verenigde Staten denkt men daar dus anders over. Dergelijke argumenten zijn soms een dekmantel voor protectionistische motieven. Verder moet geargumenteerd worden op basis van feiten: de EU-wetgeving op het terrein van genetisch gemanipuleerde gewassen, op het terrein van hormoonvlees of culturele subsidies: dat staat allemaal niet op de agenda van TTIP, daar wordt niet over onderhandeld. Ik heb wel eens de indruk dat maatschappelijke organisaties TTIP gewoon gebruiken om hun positie met betrekking tot deze onderwerpen nog eens onder de aandacht te brengen van beleidsmakers.”

Het TTIP-debat wordt momenteel overheerst door tegenstanders. Het Europees Parlement heeft daarom regeringsvertegenwoordigers opgeroepen het verdrag bij hun achterban beter op de kaart te zetten.

5. Hoe spreek je TTIP uit?

Tot slot, de minst cruciale, maar nog steeds niet onbelangrijke vraag voor iedereen die er niet alleen over wil lezen, maar ook over wil praten: hoe spreek je TTIP uit? Antwoord: tie-tip. Zelfs Arjan Lubach, gelegenheidsdeskundige, heeft er moeite mee: