Nieuws Actueel

Zo ziet de MKB-ondernemer van morgen er uit

Bram de Vrind 16 maart 2015

Ing economisch bureau mkb 2025 rapport zzp ondernemers

De ondernemer van nu moet in staat zijn de uitdagingen van de toekomst het hoofd te bieden wil hij over tien jaar nog met zijn onderneming bestaan. Dit vraagt om kennis, visie, innoverend vermogen en flexibiliteit van zowel de ondernemer als zijn bedrijf, schrijft het ING Economisch Bureau.

Steeds meer Nederlanders kiezen bewust voor het zelfstandig ondernemerschap. Deze ontwikkeling wordt gestimuleerd door: Lagere drempels om een eigen bedrijf te beginnen, nieuwe technologische ontwikkelingen waardoor de hele wereld binnen handbereik ligt, nieuwe verdienmodellen en een drang naar meer vrijheid onder nieuwe generaties die de arbeidsmarkt betreden.

Zes uitdagingen voor het mkbZowel een nieuwe generatie als de reeds bestaande ondernemers staan de komende jaren voor een aantal uitdagingen:1. De trend van internationalisering is onomkeerbaar.2. Ondernemers moeten in toenemende mate rekening houden met vergrijzing van zowel het personeels- als het klantenbestand.3. Technologische ontwikkelingen verkorten de levenscyclus van producten en maken schaalgrootte minder doorslaggevend voor succes, waardoor ook kleine bedrijven exponentieel kunnen groeien.4. Flexibiliteit is een kritische succesfactor om met de snellere en heftigere ontwikkelingen in markten mee te kunnen bewegen.5. Duurzaamheid wordt steeds meer een voorwaarde voor ondernemen.6. Wet- en regelgeving blijven ook de komende jaren een bepalende factor waar de mkb-ondernemer rekening mee moet houden.

Aantal bedrijven in twintig jaar verdubbeldHet aantal bedrijven is in de afgelopen 20 jaar meer dan verdubbeld, van 600.000 in 1996 naar 1,4 miljoen bedrijven in 2015. De sterke toename is met name een gevolg van de opkomst van de zelfstandige zonder personeel (zzp’er). Het grootste deel (96%) van de bedrijven heeft maximaal 9 werkzame personen in dienst. Hiervan bestaat driekwart uit eenmanszaken zonder personeel en zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers). Het aandeel van het grootbedrijf (> 250 werkzame personen) op het totale aantal bedrijvenbedraagt 0,2%.

Ondernemerschap blijft onveranderd populairDe verwachting is dat het aantal bedrijven de komende tien jaar verder zal toenemen, mede door een verdere groei van het aantal zzp’ers. Maar ook doordat het ondernemerschap de komende jaren onveranderd populair blijft, onder meer door steeds lager wordende drempels om een eigen bedrijf te beginnen, digitalisering en de drang naar meer vrijheid onder nieuwe generaties die de arbeidsmarkt betreden. Dit zorgt met name voor aanwas van kleine bedrijven.

Zakelijke dienstverlening is grootste sector in het mkbDe samenstelling van het mkb is in de loop der jaren gewijzigd van een sterk agrarisch aandeel naar een mkb met een sterke aanwezigheid in de zakelijke dienstverlening. Gezien het hoge kennisniveau in Nederland zal de zakelijke dienstverlening zich ook dekomende jaren blijven ontwikkelen tot grootste sector voor ondernemers. Daarnaast is het mkb (exclusief eenmanszaken zonder personeel en zzp’ers) sterk vertegenwoordigd in de detailhandel, groothandel, horeca en de agrarische sector.

Focus schuift meer naar het buitenlandDeze sectoren, met uitzondering van de groothandel, hebben een sterke focus op de binnenlandse markt. Als gevolg van technologische ontwikkelingen en een aanhoudend lage economische groei in Nederland wint de buitenlandse markt aan belang. De verwachting is dan ook dat bedrijven, met name de nieuwe bedrijven, zich steeds vaker richten op zowel de Nederlandse als de buitenlandse markt.

Het belang van het mkb in de economieOngeveer 60% van de toegevoegde waarde komt voor rekening van het mkb, waarvan 40% door het kleinbedrijf (< 50 werkzame personen) wordt gerealiseerd en circa 20% door het middenbedrijf (50 tot 250 werkzame personen). Hoewel het grootbedrijf slechts 0,2% uitmaakt van de totale bedrijfspopulatie, leveren deze bedrijven met 40% evenveel toegevoegde waarde als het kleinbedrijf. De grootste sectoren zijn de zakelijke dienstverlening, bouw, groothandel en industrie. De bijdrage van de detailhandel en horeca is lager omdat dit relatief kleinere sectoren zijn. Met name het kleinbedrijf is echter sterk vertegenwoordigd in deze sectoren.

Exponentiële groei mogelijk voor het mkbGezien de sterke groei van het aantal zzp’ers is de verwachting dat het belang van het mkb in de economie niet drastisch zal wijzigen de komende jaren. Veel zelfstandigen zonder personeel leveren nauwelijks een bijdrage aan de economische groei en werkgelegenheid. Dit komt doordat het groeipotentieel niet voldoende wordt benut.

Veel zzp’ers werken een beperkt aantal uren, of hebben een eigen bedrijf in combinatie met een baan in loondienst. Ook hebben veel zzp’ers andere (groei-) ambities in vergelijking met ondernemers met personeel. Anderzijds wordt schaalgrootte door alle technologische ontwikkelingen steeds minder belangrijk, waardoor ook kleine bedrijven exponentieel kunnen groeien.

Het mkb als motor van de Nederlandse economieCirca 70% van de totale werkgelegenheid wordt door het mkb gerealiseerd. Niet voor niets wordt het mkb als de motor van de Nederlandse economie beschouwd. De arbeidsproductiviteit in het mkb, met name in het kleinbedrijf, kan echter nog aanzienlijkworden verbeterd. Deze bedraagt in het kleinbedrijf ongeveer 57.000 euro, tegenover 85.000 euro in het middenbedrijf. Ter vergelijking: het grootbedrijf heeft een gemiddelde arbeidsproductiviteit van 103.000 euro.

Economische groei nog altijd niet op niveau van voor de crisisEen van de grootste uitdagingen voor het mkb is het economisch klimaat. Sinds het uitbreken van de kredietcrisis halverwege 2008 blijft een sterk herstel van de Nederlandse economie vooralsnog uit. Na bijna zes jaar ligt de economische groei nog altijd niet op het niveau van voor de crisis. De circa 1% bbp-groei die Nederland in 2014 realiseerde komt grotendeels door de export.

Kleinbedrijf is sterk afhankelijk van binnenlandse marktEen groot deel van het mkb is afhankelijk van de binnenlandse vraag. Vanwege een laag consumentenvertrouwen, onder meer een gevolg van de lagere huizenprijzen, werkloosheid, overheidsbezuinigingen en lagere pensioenen, liggen de binnenlandse consumentenbestedingen al jaren op een laag niveau. Dit treft met name het kleinere mkb, zoals cafés, restaurants, bouw, zakelijke dienstverlening en de detailhandel (nonfood). Dit zijn ook de sectoren waarin het mkb sterk is vertegenwoordigd. In tegenstelling tot bedrijven die internationaal actief zijn hebben deze bedrijven geen uitwijkmogelijkheden naar andere markten. Deze bedrijven zijn de afgelopen jaren dan ook hard getroffen, en zijn druk bezig met overleven.

Trend van internationalisatie zet doorHoewel de huizenmarkt over het dieptepunt heen is, de werkgelegenheid aantrekt en de binnenlandse bestedingen weer langzaamaan toenemen, is de verwachting dat de economische groei in Nederland voorlopig laag blijft. De grootste groei komt de komende jaren hoofdzakelijk uit de opkomende markten in Azië en Latijns-Amerika. Voor het mkb betekent dit dat als ze de afzetgroei op peil willen houden, ze verder moeten kijken dan Nederland en de traditionele afzetmarkten in West-Europa. De trend van internationalisatie is onomkeerbaar, mede door de snelle technologische ontwikkelingen. Dit geldt ook voor de winkelier op de hoek. Deze zal niet snel internationaal gaan, maar moet er wel rekening mee houden dat het speelveld ook de komende jaren verder verandert.

Hoe toekomstbestendig is het mkb?In hoeverre het mkb fit is hangt samen met de strategie van het bedrijf, de financiële positie en de flexibiliteit. Op basis van deze drie criteria hebben we een model ontwikkeld waarmee we de fitheid van het mkb kunnen bepalen. Aan de hand van een enquête onder1200 mkb-ondernemers met personeel hebben we het mkb in drie groepen verdeeld: de kopgroep, de middenmoot en de achterhoede. Uit het model blijkt dat het met de fitheid van het Nederlandse mkb allerminst goed is gesteld. Het is weliswaar positief dat meer dan de helft van alle mkb-bedrijven zich tot de kopgroep en de middenmoot kan rekenen. Zorgelijk is echter het hoge percentage bedrijven (40%) dat in de achterhoede valt.

Kopgroep is innovatief en flexibelSlechts 6% van het mkb behoort tot de kopgroep. Deze bedrijven zijn de crisis goed door gekomen. Op alle drie door ons getoetste vlakken presteren ze goed. Zo hebben de meeste bedrijven in de kopgroep een uitgeschreven groeistrategie, zijn ze innovatief en is de financiële positie voldoende. Ook zijn deze bedrijven, in meer of mindere mate, flexibel genoeg om snel op veranderende marktomstandigheden in te kunnen spelen. Het overgrote deel van de bedrijven in de kopgroep (94%) heeft een uitgeschreven strategisch plan.

Helft van het mkb valt in de middenmootDe grootste groep bedrijven (54%) valt in de middenmoot. Dit is de groep bedrijven die de crisis van de afgelopen jaren redelijk hebben doorstaan. Bedrijven in de middenmoot hebben behoefte aan een stabiele groei om er weer bovenop te komen. Deze groep zit niet direct in de gevarenzone, maar kan niet stil blijven zitten en afwachten. Met name bedrijven die zich aan de onderkant van de middenmoot bevinden moeten in beweging komen om te voorkomen dat ze afglijden naar de achterhoede.

Groot aandeel mkb in achterhoede is zorgwekkendZorgwekkend is het grote aandeel bedrijven dat zich in de achterhoede bevindt. Veertig procent van het mkb valt in deze groep. Deze bedrijven ervaren de gevolgen van de economische crisis en veranderende marktomstandigheden en moeten alle zeilen bijzetten omte overleven. Een strategie is er niet of nauwelijks, de financiële positie is matig tot slecht, mede veroorzaakt door een beperkte flexibiliteit. Omdat deze bedrijven volledig zijn gericht op overleven zijn ze veelal niet voorbereid op de uitdagingen die ze staan te wachten.

De kans is groot dat ze hierdoor de boot missen en daardoor eerder verder achterop raken dan dat ze kunnen aanhaken bij de middenmoot. Het kan wel, maar dat vergt drastische aanpassingen. Bij deze groep staan dan ook alle seinen op rood en is actie noodzakelijk!