Door: Kluwer
Voor een visitekaartje ga je niet naar een diepdrukkerij en een full colour catalogus van 64 pagina's laat je niet maken door een drukker van familiedrukwerk. Maar hoe maak je de juiste keuze? In kort bestek de verschillende druktechnieken.
Technisch gezien maakt het een groot verschil of er briefpapier, een uitnodigingskaart, een brochure of een fraaie catalogus moet worden gedrukt. Ook per drukker zijn er weer specifieke mogelijkheden. Toch bestaan er in feite maar drie verschillende soorten druktechniek: hoogdruk, vlakdruk en diepdruk. Deze benamingen slaan op de wijze waarop de beelddrager op het papier wordt aangebracht.
Eerst een paar voorbeelden:
Simpel (familie)drukwerk als geboortekaartjes of visitekaartjes wordt nog voornamelijk in hoogdruk - ook wel boekdruk genoemd - vervaardigd.
Voor veel voorkomend drukwerk als brochures, briefpapier en dergelijke wordt tegenwoordig over het algemeen gekozen voor offset, een vlakdruktechniek.
Voor het bedrukken van speciale materialen als plastic, karton of textiel (bijvoorbeeld T-shirts) wordt een andere vlakdruktechniek gebruikt, namelijk zeefdruk.
Kleurendrukwerk als tijdschriften en catalogi in grote oplagen (boven de 250.000) worden over het algemeen in diepdruk vervaardigd.
Hoogdruk
De bekendste - en oudste - vorm van hoogdruk is de boekdruk. Het woord hoogdruk geeft uitstekend aan waar het bij dit procédé op neerkomt. De inkt wordt aan het papier afgegeven door letters die in spiegelbeeld op de drukvorm staan en die hoger zijn dan wat op papier wit moet blijven.
Het principe is ons allemaal wel bekend van een rubberstempel. Het verschil is dat we bij stempelen de beelddrager op het papier laten komen, terwijl bij hoogdruk de loden letters met hun ‘gezicht' naar boven staan. Het beeld is dus verhoogd op de beelddrager aangebracht en wordt met een rubber inktrol 'ingesmeerd'. Daarna wordt het papier er met een platte vorm of stalen rol op geperst.
Vroeger was hoogdruk toonaangevend en werden zelfs de dagbladen in (rotatie)hoogdruk vervaardigd. Boekdruk is de laatste jaren veelal vervangen door offset. Maar zowel voor wat kleiner drukwerk zoals (visite)kaartjes en briefpapier als voor werk dat typografisch kwalitatief zeer hoogwaardig moet zijn, wordt nog vaak voor boekdruk gekozen. Denk bijvoorbeeld aan luxe dichtbundels.
Vlakdruk
Het principe van vlakdruk berust op de afstotende werking van water en vet. De beelddrager is zodanig bewerkt dat uitsluitend de delen die afgedrukt moeten worden de vette inkt aannemen. Vlakdruk is vooral geschikt voor het snel afdrukken van beelden. Voor vlakdruk worden twee technieken gebruikt: offset en zeefdruk.
Offsettdruk
Tot halverwege de vorige eeuw werd maar weinig beeld afgedrukt. Dagbladen, die in hoogdruk werden vervaardigd, maakten maar spaarzaam gebruik van beeld. In hoogdruk moest voor elke afbeelding een metalen cliché gemaakt worden, dat in de vorm tussen het letterbeeld gemonteerd werd. Er waren weliswaar geïllustreerde tijdschriften, maar die werden in diepdruk vervaardigd.
Juist vanwege de opkomst van de beeldcultuur in de laatste decennia van de twintigste eeuw heeft een speciale vorm van vlakdruk, de offsetdruk, een enorme opmars doorgemaakt. De offset druktechniek profiteerde van het feit dat voor de drukplaatvervaardiging sowieso al fotografische reproductietechnieken nodig waren. Hierdoor werd de integratie van teksten en beeld ook voor de gebruiker sterk vereenvoudigd. Daarbij kwamen er vanaf de jaren '50 kleine, goedkope offsetpersjes beschikbaar, terwijl boekdrukpersen die hetzelfde formaat gebruikten verhoudingsgewijs vrij duur waren.
Opmaak op de computer
De beslissende voorsprong van offset ontstond met de komst van de computer voor zowel tekstvervaardiging als opmaak. De teksten behoefden nu niet meer overgezet te worden om in drukwerk te kunnen gebruiken, terwijl ook de paginaopmaak simpel op de computer kon gebeuren. Vormgevers stapten massaal over op DTP en de vroeger zo grote zetterijen die voor de boekdruktechniek nog nodig waren, raakten grotendeels in onbruik. Het zwaartepunt is nu komen te liggen op de prepress-afdelingen van offsetdrukkerijen.
Twee methoden
In offset onderscheidt men twee methoden: vellen- en rotatieoffset.
Bij vellenoffset wordt het papier in vellen van het juiste formaat gesneden. Deze vellen worden stuk voor stuk op de pers bedrukt.
Het formaat van dit soort offsetpersen loopt sterk uiteen: er zijn kleine machines die gewoonlijk gebaseerd zijn op het drukken van één vel A4 (210 bij 297 mm) in één kleur per persomwenteling. Omdat dit soort kleine ‘drukpersen' heel veel in postkamers en bij huisdrukkerijen worden gebruikt, spreekt men ook wel van kantoordruk of klein offset.
Er zijn echter ook offsetpersen die standaardvellen van 32 pagina's A4 in vier kleuren tegelijkertijd kunnen drukken.
Bij rotatieoffset wordt het papier vanaf een grote rol door de persen geleid. Aan het einde van de pers wordt het veelal direct gevouwen en afgesneden. Hierbij gaat het om redelijk grote oplagen of een groot formaat, zoals bij kranten.
Zeefdruk
Een heel andere vorm van vlakdruk is zeefdruk. Hierbij wordt een afbeelding door middel van een sjabloon uitgespaard op het te bedrukken vlak. De inkt wordt via een soort zeef opgebracht, waarop het sjabloon is aangebracht. De ondergrond is meestal heel fijn zijdegaas, vandaar dat zeefdruk ook wel met bet Engelse woord silkscreen wordt aangeduid. Op een opklapbaar raam wordt het gaas gespannen. Van tevoren is het gaas op de plaatsen die niet mogen drukken dichtgemaakt. Onder het raam legt men het te bedrukken vel papier en op het raam brengt men de inkt aan. De inkt wordt door middel van een rubber wisser door het gaas geperst. Op die manier krijg je een scherpe afdruk van de open plekken in het gaas op het papier.
Met een grof raster zijn zelfs halftonen (foto's) mogelijk; voor kleurenwerk van enige kwaliteit betekent elke kleur ook bij zeefdruk een aparte drukgang. Ofschoon deze methode op bet eerste gezicht primitief lijkt, zijn er toch al automatische zeefdrukpersen die een snelheid van 2000 afdrukken per uur bereiken.
Zeefdruk heeft als voordeel dat er een grote verscheidenheid aan materiaal mee bedrukt kan worden, zoals papier, karton, glas, hout, textiel, speelgoed, metaal of zelfs keramiek.
Diepdruk
Naast hoog- en vlakdruk is er ook diepdruk. Diepdruk wordt gebruikt voor het drukken van grote oplagen met veel illustratiewerk. Zoals het woord al zegt, is hierbij het drukkende gedeelte van de drukvorm of cilinder verdiept op de drager aangebracht. Als de koperen plaat of cilinder daarna met inkt wordt ingewreven, komt die zowel op de oorspronkelijke oppervlakte als in de geëtste verdiepingen. Met een soort scherp mes, de rakel, wordt heel nauwkeurig de overtollige inkt van het oppervlak afgeschraapt, zodat slechts in het verdiepte deel inkt achterblijft. Als er dan papier op wordt aangebracht, zuigt dit de inkt als het ware op.
Jumbo diepdruk
In Nederland en België zijn er een aantal zogeheten jumbo diepdrukpersen. Deze hebben een papierbaan van ruim drie meter breedte. Zij kunnen over de volle breedte maar liefst 14 meter per seconde bedrukken. Oftewel ruim 43 m² per seconde, in vier kleuren. Deze persen zijn per stuk 23 meter lang en 14 meter hoog.
Het is gezien de kosten van zo'n machine logisch dat deze uitsluitend worden gebruikt voor héél grote oplagen van publiekstijdschriften en zeer omvangrijke én kleurrijke producten, zoals catalogi.
Welke techniek waarvoor?
Hieronder geven we in schema aan welke druktechniek het beste past bij bepaalde drukproducten en oplages:
Boekdruk
Visitekaartjes, luxe briefpapier, enveloppen, uitnodigingen, gedichtenbundels, boeken in kleine omvang/oplage (5.000 tot 10.000 exemplaren).Voor rotatiehoogdruk (nog beperkt voorkomende drukpersen) geldt een oplage van 5.000 tot 500.000 exemplaren.
Klein offset
Simpel drukwerk op briefpapierformaat of kleiner in zwart-wit of hooguit één steunkleur, zoals brieven, mededelingen, strooibiljetten of enveloppen in een oplage van 25 tot maximaal 1.500-2.000 exemplaren.
Vallenoffset
Op dit moment meest gebruikte vorm van drukken. Folders, leaflets, brochures, jaarverslagen maar ook boeken en losbladige uitgaven.Vellenoffset is bruikbaar voor vrijwel alle gewenste papiersoorten, formaten en kleuren in een oplage van 1.000 tot 25.000 exemplaren.Bij zeer grote omvang of een grote oplage wordt rotatieoffset of diepdruk goedkoper, hoewel men dan minder eisen aan de papierkwaliteit kan stellen.
Rotatieoffset
In gebruik voor periodieken zoals kranten, huis-aan-huisbladen, tijdschriften;maar ook voor simpele boeken zoals pockets. Oplage van 5.000 tot 500.000 exemplaren. Bij oplagen boven de 350.000 tot 400.000 exemplaren kan - afhankelijk van de benodigde kwaliteit van kleur en papier - ook voor diepdruk worden gekozen.
Zeefdruk
Op papier: over het algemeen kleine oplagen op bijzondere formaten of met veel kleuren zoals posters. Kleine oplagen van 1 tot 500 exemplaren worden gezeefdrukt op handtafels, middelgrote oplagen van 500 tot 5.000 exemplaren met volautomatische zeefdruk.Verder wordt zeefdruk toegepast voor het bedrukken van andere materialen dan papier: kunststof, glas, hout of textiel (T-shirts, linnen tasjes etc.) in oplagen van 25 tot 5.000 exemplaren.
Diepdruk
Uitsluitend voor zeer grote oplagen (minimaal 300.00 exemplaren) met een behoorlijke omvang en in full colour zoals omroepbladen, vrouwenbladen, (postorder)catalogi etc.
Digitaal drukken
Digitaal drukken valt in feite buiten het bestek van de druktechnieken. Het gaat daarbij niet om het vervaardigen op een drukpers maar op grote printers die via de computer aangestuurd worden. Vanwege het kostenaspect ideaal voor:·
- kleine oplagen die toch in full coulour moeten (bijvoorbeeld een 0-nummer van een bedrijfsblad);
- grote oplages met unieke informatie op elk geprint exemplaar, zoals bijvoorbeeld bij Direct Marketing.
[Bron: MarketingMax, Communictatiedesk]
Voordelige archiefdoos voor het opbergen van de inhoud uit ordners en mappen.