Ook ik deed onderzoek voordat ik tien jaar geleden startte als opvolgerscoach. Ik wilde mijn werk niet baseren op enkel en alleen mijn eigen ervaring met ons familiebedrijf. Sindsdien is mijn mantra dat problemen in familiebedrijven universeel lijken te zijn, maar dat situaties overal verschillen. De thema’s lijken op elkaar. Denk aan: loslaten, vertrouwen, samenwerken, erkenning, geld enzovoort. Maar families en zowel hun historie als de bedrijfshistorie kunnen complex in elkaar zitten en dat vraagt om maatwerk. Het gaat om ontastbare waarden en complexe dynamiek.
Lees ook: Opvolging familiebedrijf opleggen of kinderen zelf laten bepalen? ‘Ze hebben meer aan jouw mening dan aan vrijheid’
Boekenkennis voorkomt geen gedoe
Ik ben op een missie. Ik wil dat bedrijfsoverdrachten binnen de familie vaker succesvol verlopen. En dat succes meet je niet alleen af aan bedrijfsresultaten, maar ook aan het aantal bordjes op tafel bij het kerstdiner. Je snapt wat ik bedoel. Borden kun je tellen, maar hoe meet je harmonie of geluk?
Je kunt tientallen rapporten hebben gelezen over de unieke kant van het familiebedrijf, over brede welvaart, digitalisering, het verschil tussen generaties of governance, maar deze boekenkennis alleen voorkomt geen gedoe. Het helpt wel, maar draagt niet bij aan de relatie met je zoon of dochter. Of, andersom, aan die met je vader of je moeder. Ja, het zakenleven is soms hard, maar wie met familie wil werken komt niet om de zachte waarden heen. Het familiebedrijf draait om het hoofd én het hart.
Governance: klinkt interessant, maar zegt weinig
In dit kader wil ik iets kwijt, namelijk mijn worsteling met het woord governance. Professionele en academische teksten over familiebedrijven staan bol van dit woord. Het klinkt interessant, maar het zegt zo weinig. Dat komt doordat het woord veel facetten van het besturen van een bedrijf omvat, waardoor niemand precies weet wat je bedoelt als het ter sprake komt. Het klinkt professioneel, maar door de vaagheid van het begrip wordt de kern gemist. Het is schieten met hagel. Het roept vaak meer vragen op dan het antwoorden geeft. En ik hoor en lees het overal, vooral in rapporten en onderzoeken.
Governance gaat over behoorlijk bestuur, ofwel de wijze van besturen. Het gaat over regels, structuren, processen en gedragsnormen. Waar worden beslissingen genomen, wie heeft welke bevoegdheden en hoe wordt er verantwoording afgelegd? Het bevat onder andere risicobeheer, strategische keuzes, toezicht en gedragscodes. Kortom, het gaat om regels en afspraken.
Geen governance, maar echte gesprekken
In mijn ogen dekt governance niet alles als het om familiebedrijven gaat. Als governance het huis is, dan is het echte gesprek het fundament. Dus niet de afspraken op papier, maar het zelfonderzoek, de openheid, reflectie en het luisteren. Het gaat om moed om aan te durven kijken waar nog pijn zit, waar de schoen wringt in de onderlinge relaties die de toekomst van het bedrijf en de familieharmonie in de weg kunnen zitten. Na het echte gesprek is de ruis van de lijn verdwenen, is er helderheid, kunnen er gedragen afspraken gemaakt worden en durft iedereen elkaar daar ook op aan te spreken.
Dit is wat ik doe en ik noem het opvolgerscoaching. Het is niet het ontrafelen van het bedrijf, maar in eerste instantie het ontrafelen van de individuele belangen en verwachtingen en de familiedynamiek. Hier komen onderwerpen bij kijken als familiewaarden, verbondenheid, historie, trots, loyaliteit, ondernemerschap of liefde. Termen die je niet vaak in rapporten en onderzoeken terugleest. Het is ook niet het werkveld van zakelijke overnameadviseurs zoals accountants en fiscalisten. Dit is de zachte kant die paradoxaal genoeg kei- en keihard kan zijn.
Governance gaat over resultaat en dat vinden ondernemers natuurlijk best fijn. Het voelt veilig om het succes proberen te sturen met cijfers en vastgelegde afspraken. Alleen wat veilig voelt, hoeft niet veilig te zijn. Zorg dus voor een stevig fundament dat gebouwd is op vertrouwen en echte onderlinge openheid. Hiervoor zijn aandacht, tijd en rust nodig. Stop even met lezen van rapporten, haal even adem, sta even stil en kijk elkaar aan. Praat. Een fundament kun je maar één keer goed bouwen.
Lees ook: De eeuwige schade van een keiharde ‘nee’ bij bedrijfsopvolging: ‘Hij loopt al 40 jaar met onverwerkte pijn’
