De macro-economen van De Nederlandsche Bank (DNB) halen in een vorige week gepubliceerde studie over de stand van het Nederlandse bedrijfsleven de vermaarde Oostenrijks-Amerikaanse econoom Joseph Schumpeter van stal. Hij maakte het begrip ‘creatieve destructie’ wereldberoemd. Het betekent dat nieuwe ideeën, producten en bedrijven de oude vervangen.
In de optiek van Schumpeter is het een voortdurend proces waarbij innovatie vernieuwing creëert en verouderde structuren verdwijnen. Volgens de samenstellers van het DNB-onderzoek wringt daar de schoen: het hapert als het gaat om de ‘verversing’ van de Nederlandse economie.
Lees ook: Waarom zzp’ers hun cv steeds opnieuw moeten uitvinden
Beperkte bedrijfsdynamiek
De oorzaak van die vernieuwing, die voor de broodnodige productiviteitsgroei moet zorgen, hapert al jaren door vergrijzing en moet worden gezocht bij zelfstandigen zonder personeel en kleine ondernemingen.
“De lage bedrijfsdynamiek wordt vooral bepaald door zeer kleine ondernemingen die nauwelijks opschalen.”
Onderzoekers DNB
De DNB-onderzoekers signaleren namelijk een beperkte bedrijfsdynamiek die onder andere moet gaan zorgen voor meer toegevoegde waarde per gewerkt uur: ‘De lage bedrijfsdynamiek wordt vooral bepaald door zeer kleine ondernemingen die nauwelijks opschalen. In Nederland worden relatief weinig ondernemingen opgericht en beëindigd. Verreweg de meeste toetreders zijn ondernemingen zonder werknemers. Deze ondernemingen groeien doorgaans nauwelijks en blijven relatief lang actief, waardoor een omvangrijke groep kleine, laagproductieve ondernemingen ontstaat.’
Fiscale voordelen belemmeren efficiency
Dit patroon hangt volgens DNB onder andere samen met prikkels vanuit het belastingstelsel en de inrichting van de arbeidsmarkt en contractvormen. Het advies is dan ook om fiscale voordelen voor zzp’ers en kleine bedrijven verder af te bouwen. ‘Fiscale voordelen voor zelfstandigen zonder personeel en kleine ondernemingen, kunnen een efficiënte inzet van productiefactoren belemmeren. Bij zelfstandigen zonder personeel is daarnaast handhaving op schijnzelfstandigheid van belang.’
‘Rapport losgezongen van werkelijkheid’
Als door een wesp gestoken reageert Connie Maathuis, voorzitter van Vereniging Zelfstandigen Nederland (VZN), op het DNB-rapport. Ze noemt het geschetste beeld te simplistisch. „Zelfstandig ondernemers staan niet gelijk aan lage productiviteit! Ik denk dat ze met hun specialismen en flexibiliteit juist veel bijdragen. Het was daarom netjes geweest als de samenstellers ons hadden geconsulteerd. Denk je nu echt dat al die zzp’ers in loondienst gaan?’’
“Als DNB de voelsprieten in de samenleving had gehad, dan waren ze niet met zo’n onderzoek naar buiten gekomen”
Connie Maathuis VZN
Maathuis: „Als DNB de voelsprieten in de samenleving had gehad, dan waren ze niet met zo’n onderzoek naar buiten gekomen. Hier botst de economie met wat er in de samenleving afspeelt; het is niet getoetst aan de werkelijkheid. We zullen zeker Olaf Sleijpen (president van De Nederlandsche Bank, red.) ons standpunt en visie duidelijk maken. Ik constateer dat er bij hem, maar ook andere instituties, niet genoeg kennis aanwezig is als het gaat om zzp’ers. Ik had gehoopt op meer inzicht.”
MKB-Nederland breekt lans voor ondernemers
In het FD reageert Leendert-Jan Visser, directeur van MKB-Nederland, niet minder mals op DNB. Hij is het volstrekt oneens met de conclusies. „Het probleem in ons land is al heel lang dat het bijna onmogelijk is om te groeien van klein naar middelgroot en vervolgens naar de top. Dat heeft te maken met een enorme regeldruk (zie kader) en haperende bedrijfsfinanciering.”
Visser breekt in het FD een lans voor ondernemers die in zo’n klimaat de stap durven te maken naar tien werknemers. „Je moet echt veel lef hebben om dat te doen. In Nederland is dat heel riskant voor ondernemers. Het afschaffen van stimuleringsmaatregelen is dan ook een slecht antwoord.”
‘DNB-rapport niet actueel, fiscale route wordt al afgebouwd’
Maathuis vindt het, net als alle andere werkgevers- en belangenorganisaties, ingewikkeld om werkgever te worden. Ze haalt de verplichte twee jaar doorbetaling van personeel bij ziekte aan.
Wat haar in het rapport ook opvalt, is dat het niet actueel is. Er wordt gerept over het afschaffen van fiscale voordelen. „Maar die fiscale route wordt al afgebouwd, raar dat dat niet is meegenomen. De zelfstandigenaftrek is sinds 2020 al versoberd, de startersaftrek wordt geschrapt en de mkb-winstvrijstelling is verlaagd. Ondanks deze maatregelen zien we geen sterke krimp van het aantal zelfstandigen, dat wijst erop dat het voor hen een bewuste keuze is.”
ATR: ‘Regeldruk bedrijfsleven neemt verder toe’
Als het gaat om het verminderen van de regeldruk kwam dinsdag het Adviescollege toetsing regeldruk (ATR) opnieuw met een ontluisterend jaarverslag. ‘Net als in vorige jaren wordt de helft van alle nieuwe wet- en regelgeving onvoldoende onderbouwd.’ Bovendien blijft met name voor bedrijven de structurele regeldruk toenemen. Deze neemt, wanneer de voorstellen ongewijzigd van kracht worden, per saldo toe met ruim 1,7 miljard euro. Voor burgers neemt de structurele regeldruk per saldo af met 19 miljoen euro.’
