De aanpassing van box 3 leek na jaren juridisch getouwtrek eindelijk in rustiger vaarwater te komen. Op 12 februari stemde de Tweede Kamer in met een nieuw stelsel. Maar die rust bleek van korte duur. Minister van Financiën Eelco Heinen kondigde deze week onverwacht aan dat het wetsvoorstel opnieuw wordt bekeken.
Lees ook: Groeibedrijven vrezen box 3-hervorming: ‘Internationaal dodelijk’ en ‘schot in eigen voet’ voor Nederland.
Hoe zit het precies met box 3?
Tot en met 2022 werkte box 3 met een fictief rendement: de Belastingdienst ging ervan uit dat mensen een bepaald percentage rendement behaalden op hun vermogen, ongeacht het werkelijke rendement. Over dat veronderstelde rendement betaalden zij belasting.
Dat systeem leidde tot veel kritiek, vooral in de periode van lage spaarrentes. In 2021 zette de Hoge Raad een streep door de regeling. Volgens het hoogste rechtscollege was de heffing in strijd met het eigendomsrecht en het gelijkheidsbeginsel, zoals vastgelegd in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Sindsdien geldt een tijdelijke overbruggingsregeling, waarbij wordt gerekend met verschillende forfaitaire rendementen voor spaargeld, beleggingen en schulden.
Het kabinet werkt aan een nieuw stelsel waarin belasting wordt geheven over het daadwerkelijk behaalde rendement. Daarop kwam de afgelopen weken veel kritiek.
‘Oneerlijk en onuitvoerbaar’
Een belangrijk kritiekpunt is de belasting op ongerealiseerde winsten. In het voorgestelde stelsel wordt voor veel beleggingen uitgegaan van een vermogensaanwasbelasting, waarbij ook jaarlijkse waardestijgingen worden belast, zelfs als bezittingen nog niet zijn verkocht. Voor sommige vermogensbestanddelen, zoals vastgoed, geldt een heffing bij verkoop. Critici vrezen dat belasting over papieren winsten kan leiden tot liquiditeitsproblemen.
Een tweede pijnpunt is de verliesverrekening. Wie winst maakt, betaalt direct belasting, maar wie later verlies lijdt, krijgt dat niet met terugwerkende kracht gecompenseerd. Hij kan het wel verrekenen met eventuele winsten in de toekomst. Heinen noemde dat inmiddels zelf een ‘omissie’ in de wet. Dat is opmerkelijk, omdat vergelijkbare voorstellen vanuit de Kamer eerder nog werden afgewezen vanwege budgettaire en uitvoeringsproblemen.
Internationale reputatieschade
De discussie bleef niet beperkt tot Den Haag. Prins Constantijn van Oranje waarschuwde dat buitenlandse investeerders het voorstel zien als een signaal dat Nederland de dynamiek van investeren onvoldoende begrijpt. Ook internationaal trok het plan aandacht. Zo was Elon Musk zeer kritisch op socialemediakanaal X en ook The Washington Post, eigendom van miljardair Jeff Bezos, was fel over de Nederlandse belastingplannen.
Ook Just Eat Takeaway-oprichter Jitse Groen reageerde scherp op X: ‘Good to see the incoming government cancel the unrealised gains law after less than a week of it tarnishing the Dutch reputation. Brave of them too to realise this was a dumb law.’ Zijn reactie wordt breed gedeeld in ondernemerskringen en onderstreept de angst dat Nederland minder aantrekkelijk wordt als vestigings- en investeringsland.
Gebed zonder end
Wat er nu precies verandert, is nog onduidelijk. De minister wil eerst in gesprek met beide Kamers. Zeker is wel dat grote aanpassingen geld kosten en de uitvoering voor Belastingdienst en financiële instellingen complex maken. Voor ondernemers en beleggers blijft de onzekerheid voorlopig bestaan.
