Bijna de helft van de zzp’ers en ondernemers met personeel vindt de regels rond de Wet DBA onduidelijk. Slechts 12 procent zegt de regels volledig te begrijpen. Daarmee lijkt de wet te falen in precies datgene waarvoor zij is bedoeld: rechtszekerheid bieden en onzekerheid wegnemen rond schijnzelfstandigheid.
Die onzekerheid zit zowel in de uitleg van de gezagsverhouding — de mate waarin de opdrachtgever bepaalt hoe, waar en wanneer het werk wordt uitgevoerd — als in de onvoorspelbare beoordeling door de Belastingdienst. De wet geeft wel voorwaarden en voorbeelden, maar die zijn vaak vatbaar voor interpretatie. Zelfs wanneer partijen denken correct te handelen, kan de Belastingdienst daar anders over oordelen.
Lees ook: Van Wet VBAR naar Zelfstandigenwet: komt er meer duidelijkheid of is er juist minder ruimte voor zzp-inhuur?
Kwetsbare groep onder druk
Zzp’ers voelen de impact direct. Waar één op de drie zelfstandigen zich zorgen maakt over de gevolgen voor het eigen werk, geldt dat voor een vijfde van de ondernemers. Een van de zelfstandigen geeft in het onderzoek aan dat klanten steeds banger worden om nog met zzp’ers te werken. Voor zelfstandigen raakt de wet aan hun bestaanszekerheid, terwijl het voor werkgevers vaker gaat om een strategisch of administratief risico.
De grootste risicofactor voor zzp’ers is afhankelijkheid van één opdrachtgever. Wie vooral voor één opdrachtgever werkt, maakt zich veel vaker zorgen (54 procent) en heeft minder vertrouwen dat de Belastingdienst hen als zelfstandige zal erkennen (23 procent). Dat aandeel ligt veel lager bij zzp’ers die voor meerdere opdrachtgevers werken.
Zzp’ers in de sectoren informatie, IT en communicatie werken relatief vaak voor één opdrachtgever (46 procent) en behoren daarmee tot de kwetsbaarste groep. Juist in deze sectoren wordt schijnzelfstandigheid vaak betwist.
Gevolgen voor inhuurbeleid
Hoewel slechts 2 procent van de ondernemers daadwerkelijk is gecontroleerd, merkt een derde van de zzp’ers en bijna een kwart van de werkgevers duidelijke gedragsveranderingen in de markt. Het gaat daarbij om een terugtrekking uit zzp-inhuur, korter lopende opdrachten en verschuivingen naar inzet via bureaus.
Een kwart van alle zzp’ers ziet dat opdrachtgevers minder of geen zzp’ers meer willen inzetten. Voor ondernemers betekent dat het volgende: 12 procent huurt minder zzp’ers in, 7 procent verkort opdrachten en 7 procent scherpt administratieve controles aan. Bijna één op de vijf ondernemers beëindigt opdrachten of verlengt ze niet.
Meer kennis, meer zorgen
Opvallend is dat beter geïnformeerde zzp’ers zich vaker zorgen maken over schijnzelfstandigheid: 40 procent tegenover 17 procent van minder geïnformeerde collega’s. Dat hangt samen met de kwetsbare positie van zelfstandigen met één opdrachtgever. Deze groep is bovengemiddeld goed op de hoogte van de wet, maar maakt zich tegelijkertijd de meeste zorgen.
De mate van bekendheid verschilt sterk per sector. In de financiële dienstverlening, informatie, IT en communicatie en zakelijke dienstverlening is vier op de vijf zzp’ers goed geïnformeerd. In de handel, vervoer en horeca is dat slechts ongeveer een derde.
Vertrouwen in overheid en Belastingdienst laag
Meer dan de helft van zowel de ondervraagde zzp’ers als ondernemers vindt de handhaving van de Wet DBA onvoorspelbaar en inconsistent. De communicatie scoort nog lager: slechts 12 procent noemt die duidelijk. Zo zegt een ondernemer dat hij elke keer dat hij met de Belastingdienst belt een ander antwoord krijgt. Respondenten beschrijven de communicatie met de Belastingdienst bovendien als ‘vijandig’. Zelfs degenen die de intentie van de wet begrijpen, hebben door de uitvoeringsproblemen weinig draagvlak. Een van de gepeilde ondernemers geeft aan: ‘Het is willekeur: zelfs een standaardcontract gedownload via de Rijksoverheid website, is voor de Belastingdienst nog niet voldoende waterdicht.’
Ook zelfstandigen signaleren dat zelf contact opnemen met de Belastingdienst vaak verschillende antwoorden oplevert op dezelfde vraag, wat het gevoel van onzekerheid verder vergroot.
1 op de 8 zzp’ers overweegt loondienst
Een derde van de zzp’ers heeft het werk al aangepast door de Wet DBA, bijvoorbeeld door minder voor één opdrachtgever te werken of kortere opdrachten aan te nemen. Eén op de acht overweegt te stoppen of in loondienst te gaan. Deze effecten zijn het sterkst in IT, communicatie en financiële dienstverlening. Toch zegt meer dan de helft van de zzp’ers niets te hebben aangepast en dat ook niet te willen doen, vooral degenen die al voor meerdere opdrachtgevers werken.
Administratieve lasten zonder zekerheid tegengaan schijnzelfstandigheid
Zowel zzp’ers als werkgevers noemen extra administratie, juridisch advies en onzekerheid over correcte naleving als belangrijke knelpunten. Ondanks deze lasten is er weinig vertrouwen dat de Wet DBA schijnzelfstandigheid effectiever tegengaat dan haar voorganger.
Lees ook: Zzp’ers willen rechtszaak om gevolgen handhaving schijnzelfstandigheid: ‘Faillissementen en mentale nood’
Het onderzoek is uitgevoerd van 9 tot 16 januari 2026 onder 3.000 ondernemers. 2.100 hiervan zijn leden van het RTL Nieuwspanel, 900 zijn geworven via ondernemersplatforms zoals RTLZ, De Ondernemer, BusinessWise, BID, Stichting 155 en het Instituut voor het MKB. Het onderzoek is na weging representatief voor twee variabelen, namelijk: bedrijfsgrootte en sector. Het RTL Nieuwspanel telt ruim 63.000 leden.
Wil jij voortaan ook meedoen aan onderzoeken van het RTL Nieuwspanel? Meld je dan hier aan.
