Na jaren van groei beleefde de Nederlandse durfkapitaalmarkt in 2021 een piek. Sindsdien ligt het aantal deals lager, vooral door de gestegen rente. Dat doet niets af aan een andere ontwikkeling die uit onderzoek van PwC naar voren komt: durfkapitaal is geen niche meer en beperkt zich niet langer tot één regio.
Waar investeringen vroeger vooral rond Amsterdam samenkwamen, trekken nu ook andere delen van het land structureel groeigeld aan. Dat zie je terug in plekken als Eindhoven, met veel hightech maakindustrie, en in en rond Delft, waar veel gebeurt op het gebied van AI en data.
Lees ook: Europees pact: crowdfunding kan 1.000 miljard euro aan investeringen economie EU opleveren
Durfkapitaal als ‘signaalinstrument’
Volgens hoofdeconoom Barbara Baarsma is durfkapitaal vooral een ‘signaalinstrument’. Het veroorzaakt geen groei op zichzelf, maar laat zien waar de voorwaarden voor toekomstige groei aanwezig zijn: kennis, talent, infrastructuur en ondernemerschap. „Waar die samenkomen, ontstaat een vliegwieleffect”, zegt Baarsma. „Juist daarom helpt durfkapitaal om betere keuzes te maken over onderwijs, infrastructuur en innovatie.”
Daar staat wel een structureel probleem tegenover. Nederlandse investeerders investeren al jaren meer geld in het buitenland dan andersom, vooral in de Verenigde Staten. Dat heeft volgens het rapport van PwC niet zozeer te maken met een gebrek aan goede bedrijven in Nederland, maar met schaal en rendement. „Europese kapitaalmarkten zijn versnipperd, waardoor het lastiger is om groeibedrijven hier groot te financieren”, zegt Baarsma hierover.
Nieuw nationaal investeringsfonds
In het regeerakkoord staan ondertussen maatregelen die moeten bijdragen aan betere toegang tot kapitaal voor Nederlandse groeibedrijven. Zo wil het kabinet medewerkersparticipatie versoepelen en werkt het aan een nationaal investeringsfonds, bedoeld om kapitaal en talent makkelijker aan te trekken en bij te springen waar de markt het laat liggen.
De vraag is of dat voldoende is om groeigeld en groeibedrijven daadwerkelijk in Nederland te houden.
Te weinig focus op innovatieve mkb
De plannen van het kabinet zetten volgens Ronald Kleverlaan van Stichting MKB Financiering een stap in de goede richting, maar lossen het probleem niet volledig op. „Medewerkersparticipatie helpt om kennis en kapitaal binnen bedrijven te houden en opnieuw te laten investeren in nieuwe ondernemingen. Dat is belangrijk voor het ecosysteem”, zegt hij. „Maar de huidige regeling is gericht op een kleine groep bedrijven. Het bredere innovatieve mkb valt buiten de boot.”
Ook over het nationale investeringsfonds is Kleverlaan kritisch. „Nu ligt de focus vooral op scale-ups, terwijl internationale voorbeelden laten zien dat de grootste waarde juist zit in het versterken van het hele financieringsecosysteem. Niet alleen door zelf geld te verstrekken, maar door financiers te ondersteunen met kapitaal en garanties.”
Het geld bereikt te vaak niet de ondernemers die het nodig hebben
Ronald Kleverlaan Stichting MKB Financiering
Volgens Kleverlaan zit het kernprobleem bovendien niet in een gebrek aan geld. „Er is in Nederland voldoende groeigeld, bij pensioenfondsen én particuliere beleggers. Het probleem zit in de aansluiting: het geld bereikt te vaak niet de ondernemers die het nodig hebben.”
‘Bedragen absurd hoog’
Lucien Burm, voorzitter van de Dutch Startup Association (DSA), kijkt met gemengde gevoelens naar het PwC-onderzoek. ,,Ik heb het gehele onderzoek nog niet gezien, maar we zien altijd problemen wanneer je kijkt naar de definities ervan. Welke partijen doen er mee en welke partijen niet? Wat is echt Nederlands, wat niet? Je ziet dat men er in dit onderzoek best grof doorheen gegaan is. De bedragen die genoemd worden zijn absurd hoog. Het is best goed dat dit onderzocht wordt, waar wij als DSA het moeilijk vinden om er chocola van te maken’’, benadrukt Burm.
,,Een voorbeeld: men neemt als beginpunt van de meettijd het jaar 2000. Dan ben ik benieuwd welke data ze gebruiken. De term ‘venture capital’ was destijds in ons land nog niet in zwang’’, gaat de DSA-voorzitter verder. ,,Het eindpunt dat PwC gebruikt is 2021. Dat was een piekjaar, een coronajaar. Eigenlijk is dat een slechte maatstaf. Wanneer je kijkt naar onze cijfers, zie je over al die genoemde jaren een zeer stabiele en terechte groei. Ik zie dat als een veel eerlijker beeld, wanneer je kijkt naar de onderzochte periode.’’
Herkent DSA zich dus in deze data? Nee, dat is niet het geval
Lucien Burm Dutch Startup Association (DSA)
Dutch Startup Association: welke definities zijn er gebruikt?
Ook het feit dat de regionale spreiding van het durfkapitaal groter is geworden, is volgens Burm niet zeer opvallend. „In 2000 was er nog amper een startupscene in ons land, die zag je toen bijna alleen maar in Amsterdam. Ook hier zie je dat de cijfers al jaren stabiel zijn, het enige is dat onze hoofdstad af en toe stuivertje wisselt met Eindhoven. Dat is niet zo’n dramatisch beeld, al zie je de laatste tijd wel dat Amsterdam steeds wat verder onderuit zakt. Dat heeft meer te maken met de totale investeringswaarde ten opzichte van het buitenland.’’
AI blijft juist achter in Nederland
De Dutch Startup Association en de partners zien vooral een influx. Er komt nog steeds meer geld binnen wanneer er wordt gekeken naar venture capital dan dat er geld naar buiten gaat. ,,Dat is het tegenovergestelde van wat er in dit nieuwe onderzoek wordt gezegd. Dus ook dan vraag ik me weer af: welke definities zijn er gehanteerd door de onderzoekers? Herkent DSA zich dus in deze data? Nee, dat is niet het geval’’, zegt Burm.
Tot slot wijst Burm ook op de opkomst van AI die in het onderzoek wordt aangestipt. ,,Bijzonder. Al tijden beklagen wij er ons over dat er fundamenteel te weinig in AI wordt geïnvesteerd. Ook hier kom ik terug op het feit dat mij niet duidelijk is welke definitie er is gebruikt. Je kunt tegenwoordig bijna alles AI noemen. Welke startup gebruikt nou geen AI? Maar grensverleggend en fundamenteel vernieuwend gebruik van AI zie je in ons land amper. Het is er wel, maar het groeit lang niet zo hard als in alle landen om ons heen. Er valt nog heel veel te winnen op dat terrein.’’
Burm: ,,Ik vind het belangrijk om te benoemen dat we destijds al die clubs bij elkaar gebracht hebben om juist alle cijfers op een lijn te krijgen. Zo voorkom je verschillende onderzoeken van verschillende partijen die voelen als appels met peren vergelijken. Hebben we wat aan een onderzoek als dit? Ja, in grote lijnen wel. Kijk je naar de details, dan is het vanwege de eerder genoemde redenen lastig voor ons te duiden.’’
Lees ook: Ondernemer zoekt het voor kleine financiering vaker buiten de bank
