Glenn (33) en Nicky (34) zijn de ‘bankiers’ van het carnaval: ‘Eén fout kan grote gevolgen hebben voor de horeca’

In een bedrijfshal in Nuenen staan machines dag en nacht te ratelen. Hier worden de munten gemaakt waarmee in veel Brabantse steden en dorpen – en ver daarbuiten – carnaval wordt gevierd en afgerekend. Bij Damen Plastics draait het in deze maanden om één ding: geheimhouding. Directeuren Glenn Damen (33) en Nicky Smolenaers (34) nemen geen enkel risico.

„Wij zijn in zekere zin de bankiers van het carnaval”, zegt Damen lachend met een serieuze ondertoon aan BN DeStem. „Wat wij hier maken, functioneert een paar dagen lang als betaalmiddel. In die tijd gaat er zó veel geld door die munten heen, daar mag niets mis mee gaan.”

Dat vraagt om dezelfde zorgvuldigheid als in de financiële wereld. Damen: „Ontwerp, productie, opslag en levering: alles moet kloppen. Eén fout, één lek kan grote gevolgen hebben voor organisatoren en horeca. Dat besef zit hier bij iedereen heel diep.”

Voor het Bredase carnaval alleen al produceert Damen Plastics jaarlijks 1,4 miljoen munten, goed voor een waarde van zo’n 5 miljoen euro. Het Nuenense bedrijf heeft inmiddels een paar duizend klanten: carnavalsstichtingen in Brabant en Limburg, festivals en verenigingen in heel Nederland en België, maar ook sportclubs. Zo levert Damen Plastics munten aan PSV en FC Groningen.

Smolenaers: „Elke klant wil iets unieks, herkenbaars en veilig. Of het nu om een paar dagen carnaval gaat of een heel seizoen evenementen: uiteindelijk draait het om vertrouwen. Dat mensen zonder nadenken zo’n munt aannemen en weten: dit klopt.”

Daarom worden ook de carnavalsmunten met alle mogelijke voorzorgsmaatregelen gemaakt. Ontwerpen blijven tot het laatste moment geheim, kleuren worden bewust achtergehouden en zelfs intern weet maar een kleine kring wat er precies wordt geproduceerd. „Als zo’n ontwerp uitlekt, kan het worden nagemaakt”, zegt Smolenaers. „En wie dat slim aanpakt, kan enorme schade aanrichten.”

Dat gevaar is reëel. Met moderne 3D-printers is kopiëren eenvoudiger geworden. Toch blijft namaak lastig. „Het reliëf, het gewicht en de afwerking – dat verschil voel je meteen”, zegt Damen. „Maar je moet er wel alert op zijn. In een volle kroeg is dat niet zo eenvoudig.”

Volgens Ad Koopman, voorzitter van de Brabantse Carnavals Federatie, zijn munten en bonnen inmiddels onmisbaar geworden. „Het vergemakkelijkt het betalen enorm. Zonder zo’n systeem is carnaval eigenlijk niet meer voor te stellen.”

Hieraan voldoet een echte carnavalsmunt:

• Ieder jaar een uniek ontwerp
  Elke editie krijgt een andere kleur en uitstraling. Oude munten zijn daardoor meteen verdacht.

• Specifiek gewicht en formaat
  Echte munten voelen ‘kloppend’ aan. Namaak is vaak lichter of juist zwaarder.

• Reliëf en afwerking
  Logo’s en letters liggen verdiept of verhoogd in het plastic. Dat is lastig exact te kopiëren.

• Ingebouwde echtheidskenmerken
  Sommige munten en bonnen bevatten folies of details die alleen zichtbaar zijn met speciale verlichting.

• Herkenning achter de bar
  Barpersoneel krijgt instructies waar op te letten. Valse exemplaren vallen vaak snel op in de praktijk.

• Beperkte levensduur
  Omdat munten maar één carnaval geldig zijn, loont grootschalige vervalsing nauwelijks.

De organisatie verschilt per plaats. Soms ligt de uitgifte bij carnavalsverenigingen, soms bij de horeca. „Maar bijna nergens zie je mensen nog contant betalen”, zegt Koopman. „Eén keer munten kopen en daarna snel door – dat houdt het feest draaiende.”

Vervalsing carnavalsmunten komt voor

Dat er zoveel geld in omgaat, maakt het systeem ook kwetsbaar. Pogingen tot vervalsing komen voor. Koopman: „Meestal is het kleinschalig en wordt het vrij snel ontdekt, maar het gebeurt wel. Voor sommigen is de verleiding groot: met een handvol nagemaakte munten kun je in korte tijd flink verdienen.”

Toch blijft de schade doorgaans beperkt. Dankzij wisselende ontwerpen en ingebouwde echtheidskenmerken vallen valse exemplaren vaak snel op bij barpersoneel en organisatoren.

Breda weet hoe pijnlijk dat kan zijn. In 2007 doken daar op grote schaal nagemaakte munten op. Ton Overeem, penningmeester van de Stichting ter Bevordering van het Bredase Carnaval, herinnert het zich nog goed.

„Toen zijn we financieel echt hard geraakt. Dat heeft er bij ons keihard ingehakt”, zegt Overeem. „Het was een wake-upcall. Sindsdien doen we alles anders: elk jaar een nieuw ontwerp, een andere kleur, extra echtheidskenmerken en zo min mogelijk mensen die vooraf iets weten. Dat klinkt misschien overdreven, maar we hebben geleerd dat je met vertrouwen alleen het carnaval niet draaiende houdt, je moet het ook beschermen.”

Overeem is tegenwoordig de enige die vooraf weet welke kleur de Bredase carnavalsmunt krijgt. Zelfs zijn medebestuursleden weten het niet. Pas bij uitgifte, net voor het carnavalsweekend losbarst, worden ze onthuld. „Dat doen we puur om vervalsing te voorkomen.”

Opgeborgen in een kluis

In Bergen op Zoom werkt het anders. Daar zijn papieren leutneutbonnen in omloop, uitgegeven door een stichting van horecaondernemers. De bonnen worden al jarenlang gedrukt bij de Amsterdamse drukkerij Royal Joh. Enschedé en gaan daarna de kluis in, om later onder het wakend oog van beveiligers aan de deelnemende café-eigenaren te worden uitgedeeld. Ze bevatten folies en echtheidskenmerken die zelfs met blacklight te controleren zijn.

Opvallend is dat ieder jaar een deel van de munten en bonnen niet wordt uitgegeven. Ze verdwijnen in jaszakken, portemonnees en keukenkastjes. Dat geld wordt niet teruggevraagd, maar komt uiteindelijk ten goede aan het carnaval zelf. In Breda vloeit het terug naar organisatie, muziek, optochten en faciliteiten. In Bergen op Zoom gebeurt hetzelfde.

„Het systeem moet zichzelf ook kunnen dragen”, zegt Koopman. „Daar zitten nu eenmaal kosten aan. Denk aan de productie van munten en bonnen, beveiliging, opslag, distributie en administratie. Een deel van de opbrengst is nodig om dat allemaal mogelijk te maken. Carnaval organiseren is allang geen vrijblijvende hobby meer.”

Carnavalsmunt of betalen met telefoon?

Toch staat ook dit tijdelijke banksysteem niet los van de tijdgeest. Digitalisering rukt overal op: betalen met telefoon, polsbandjes met chips, apps. Technisch is er steeds meer mogelijk en bij grote festivals zijn cashloze systemen al heel normaal.

Maar bij carnaval ligt dat anders. Zowel bij Damen Plastics als bij de carnavalsorganisaties verwacht niemand dat het muntje snel verdwijnt. „Carnaval is emotie”, zegt Smolenaers. „Een muntje in je hand, een pot op tafel, samen rondjes halen… dat hoort erbij.”

Koopman herkent dat. „Misschien verandert de vorm ooit, maar afrekenen zonder iets tastbaars past voor veel mensen nog niet bij carnaval.” Het kleine stukje plastic lijkt daardoor, ondanks alle digitale alternatieven, voorlopig verzekerd van een vaste plek in het volksfeest.

Voor de buitenstaander is carnaval vooral ontspanning. Achter de schermen is het een strak georganiseerd systeem waarin miljoenen omgaan, beveiliging cruciaal is en vertrouwen de basis vormt. Of, zoals Damen het samenvat: „Zo’n muntje voelt licht. Maar de waarde is bloedserieus.”

Lees ook: De opa van Jan bedacht kruidenlikeur Schrobbelèr: ‘Carnaval is hét piekmoment van het jaar’