Niet stil kunnen zitten, dat zullen veel ondernemers van elkaar herkennen. Er is immers altijd wat te doen, iemand te bellen of een probleem(pje) om op te lossen. Bovendien brengt niets doen een geniepig schuldgevoel met zich mee: richting medewerkers, klanten en jezelf. Toch kun je ook ‘gezond ondernemen’ en rust, geluk en plezier toelaten terwijl je tegelijkertijd je omzet en targets haalt. Maar „je moet er wel open voor staan, bewust voor kiezen”, vertelt GZ-psycholoog Emma Hafkamp.
Lees ook: Altijd aan staan put ondernemers uit: ‘We meten ons aan een ideaal dat bijna niemand haalt’
Spijt komt (vaak) te laat
Als medisch psycholoog en onderzoeker bij het Antoni van Leeuwenhoek sprak Emma talloze ondernemers in hun laatste levensfase. Zij vertelden haar niet over hun successen, maar vooral over hun spijt: ze hadden hun kinderen te weinig gezien, konden niet genieten of maakten het bedrijf belangrijker dan zichzelf. „Deze ondernemers hadden één ding gemeen: ze zagen hun eigen patronen pas toen het te laat was, toen het lichaam stopte.” Om ondernemers voor wie het nog niet te laat is handvatten te geven, bundelde Emma de gesprekken in een boek: ‘Spijtvrij ondernemen’.
Emma stopte bij het Antoni van Leeuwenhoek om een eigen praktijk te beginnen. Binnen deze praktijk richt ze zich volledig op topondernemers, high performers en leiders. „Door de actiegerichtheid, het doorzettingsvermogen en de slagkracht grijpt deze doelgroep me erg aan. Als ze vandaag iets beslissen is het morgen gedaan. Dus ook de transformatie die iemand doormaakt, wordt veel eerder in de praktijk gebracht.” En in tegenstelling tot de mensen die ze in het ziekenhuis behandelde, kijken deze ondernemers de dood (nog) niet in de ogen. „Ze hebben dus nog veel langer plezier van het doorbreken van hun patronen.”
Veel ondernemers zijn succesvol maar eenzaam
Een van de passages in het boek gaat over Richard (gefingeerde naam). ‘Richard zit tegenover me, zijn rug recht, zijn blik strak maar zoekend. Een man die alles onder controle heeft, of dat jarenlang heeft gehad. Zakelijk draait alles. Financieel hoeft hij zich nergens druk om te maken. Toch zegt hij: ‘Ik lijk overal van verwijderd.’ […] Richard leeft al jaren in een soort permanent versneld bestaan. Een toestand waarin de volgende stap altijd belangrijker is dan het moment waarin hij staat.’ Net als veel andere ondernemers is hij succesvol aan de buitenkant, maar eenzaam aan de binnenkant.
Omdat ondernemers aan de buitenkant heel succesvol zijn, is de problematiek onder deze doelgroep onderbelicht
Emma Hafkamp GZ-psycholoog en praktijkhouder Praktijk LUX
„„Omdat ondernemers aan de buitenkant heel succesvol zijn, blijft de problematiek binnen deze doelgroep onderbelicht.” Dan heb ik het vooral over gevoelens van eenzaamheid, leegte, rusteloosheid en een continu opgejaagd gevoel.” Je bent immers 24/7 ondernemer”, aldus Emma. Ze stelt dat ondernemers buiten de normale GGZ vallen omdat ze gewoon meedraaien in de maatschappij, goed presteren zelfs. Daarom erkent de maatschappij hun problemen niet. „En ondernemers zelf vaak ook niet.”
De transformatie van Yasmin
De casus van Yasmin, terug te vinden in het boek, raakte haar diep: „Niet omdat het zielig was, maar omdat ik haar energie zo herkende. Van mezelf en van andere ondernemers. Die tomeloze veerkracht en dat grenzeloze doorzetten zijn bewonderenswaardig én het is een signaal. Yasmins familie ervoer haar namelijk als afstandelijk: ze kon zichzelf moeilijk laten dragen en hield de verbinding op afstand.”
Door de gesprekken met Emma maakte Yasmin, voordat ze overleed, een transformatie door. „Enorm indrukwekkend. Kort voor haar overlijden zei ze: Ik was bang dat ik mezelf zou kwijtraken als ik anderen nodig had. Maar juist door me te laten dragen, kan ik nu meer ontspannen.”
Als je succes is gebouwd op pijn, bewijsdrang of het wegdrukken van iets wat je niet wilt voelen, dan is er altijd een plafond
Emma Hafkamp GZ-psycholoog en praktijkhouder Praktijk LUX
‘Ik mag niet zeuren’ - jawel!
Wat Emma bij Yasmin en bij bijna alle ondernemers ziet terugkomen, is dat ze in hun jeugd iets hebben gemist. Het presteren, het altijd maar doorgaan, is een manier om dat op te vullen geworden – vaak zonder dat ze het zichzelf realiseren. „Ze vinden dat ze het altijd goed gehad hebben, ‘ik mag niet zeuren’ – alleen gaat het niet over zeuren maar over erkenning geven aan iets dat gemist is. Want als je succes is gebouwd op pijn, bewijsdrang of het wegdrukken van iets wat je niet wilt voelen, dan is er altijd een plafond.”
Door een bepaald gevoel van leegte of gejaagdheid in de ogen te kijken, kan er een transformatie plaatsvinden. Dat hoeft zeker niet ten koste van zakelijk succes te gaan – in tegendeel. Emma: „Ik vraag ondernemers niet om te stoppen met presteren, maar om te onderzoeken waarom ze presteren. Het succes kan even groot of zelfs groter worden, maar wel als een bonus op een leven dat van zichzelf al goed genoeg is.”
Lees ook: Van villa naar voedselbank: ondernemer Peter raakte na faillissement álles kwijt en schreef er een boek over
