Rataplan groeit niet snel en ook nog zonder externe investeerders. Dat is bewust. Directeur Gert-Jan Dekker noemt dit ‘kralenrijgen’: eerst een winkel goed opbouwen en pas daarna de volgende stap zetten. „We bouwen de vestiging op en zorgen dat die rendabel is. En steeds sparen we dan weer een beetje geld en zo bouwen we weer de volgende vestiging”, vertelt hij in De Ondernemer Live. Inmiddels opent Rataplan elk jaar nieuwe winkels.
Wij kijken altijd naar de mogelijkheden van mensen en nooit naar de onmogelijkheden
Gert-Jan Dekker Rataplan
Sociale werkgelegenheid
Rataplan volgt geen klassieke retailstrategie. Waar veel ketens sturen op marge en conversie, draait het hier om sociale werkgelegenheid. „Het is bij ons echt de nummer één doelstelling. Het zit in onze haarvaten, het is ons DNA. Wij kijken altijd naar de mogelijkheden van mensen en nooit naar de onmogelijkheden.”
Bij Rataplan heeft ongeveer 65 procent van de ruim 2000 medewerkers een afstand tot de arbeidsmarkt. Die werken niet alleen in uitvoerende functies, maar groeien ook door, tot bedrijfsleider aan toe. Daardoor werkt het bedrijf anders dan veel retailketens. Medewerkers ontwikkelen zich binnen het bedrijf, soms tot leidinggevende functies. Daarmee wordt groei niet alleen een kwestie van meer winkels, maar ook van het ontwikkelen van mensen binnen het bedrijf.
Lees ook: Gert-Jan Dekker (Rataplan Kringloop): ‘Overheid moet tempo maken met circulariteit’
Winst is geen doel voor Rataplan, wel een voorwaarde
Hoewel Rataplan opereert als stichting, draait het in de praktijk om financiële discipline. Groei moet ergens van betaald worden, en dus moet het bedrijf strak worden gerund. „We hebben geen winstoogmerk, maar ook zeker geen verliesoogmerk”, aldus Dekker. „Je zult winst moeten maken om door te groeien.”
Die winst wordt direct teruggeploegd in de organisatie. Nieuwe vestigingen, onderhoud van bestaande winkels en investeringen in duurzaamheid vragen continu om kapitaal. Een belangrijk onderdeel daarvan is de recyclefabriek die vijf jaar geleden is opgezet. Daar verwerkt Rataplan textielstromen die niet meer verkoopbaar zijn in de winkels. Dat is niet alleen een logistieke oplossing, maar ook een bewuste keuze: de organisatie houdt zo de hele keten in eigen hand, van inzameling tot hergebruik.
Tegelijkertijd gaat regelgeving zwaarder meewegen. Door producentenverantwoordelijkheid komt er meer geld beschikbaar voor de verwerking van textiel, wat volgens Dekker nieuwe groeikansen biedt.
Webshop als verlengstuk van de winkelvloer
Naast de fysieke winkels is er sinds 2021 een webshop. Rataplan ziet die niet als verkoopkanaal, maar vooral als onderdeel van het leerproces binnen de organisatie.
„Wij vinden het leuk om onze mensen te leren dat je iets kunt verkopen via je webshop en dat je iets kunt verkopen in je winkel.”
Daarmee krijgt de online tak twee functies: het vergroot de toegankelijkheid voor klanten die niet naar de winkel kunnen en dient tegelijk als trainingsomgeving voor medewerkers. Van productfotografie tot verzending; het hele proces wordt intern doorlopen.
Lees ook: Laaggeletterd en laag verloop: hoe dit bedrijf heel loyaal personeel kreeg
Verdubbelen zonder het model los te laten
De huidige focus op kringloop en retail is niet vanzelfsprekend ontstaan. Jarenlang had Rataplan een grote nevenactiviteit: het beheren van fietsenstallingen en OV-fietsen voor de NS. Op het hoogtepunt was dat goed voor de helft van de omzet. Dat maakte het bedrijf kwetsbaar, maar leverde ook ervaring op. „Daar hebben we ontzettend veel van geleerd. Maar toen het stopte, dachten we ook: wat fijn dat we weer kunnen focussen op onze core business.”
We willen nog een keer verdubbelen en in alle provincies actief zijn
Gert-Jan Dekker
Groei betekent ook keuzes maken, en soms bewust afscheid nemen van wat werkt. „Ik ben als ondernemer snel enthousiast over dingen. Ik heb ook wel eens wat zijsprongetjes gedaan.”
Rataplan wil verder groeien met meer winkels en landelijke dekking. Maar de manier waarop verandert niet. De organisatie blijft vasthouden aan hetzelfde principe: eerst zorgen dat een locatie draait, dan pas uitbreiden. Geen versnelling ten koste van stabiliteit. „We willen nog een keer verdubbelen en in alle provincies actief zijn. Uiteindelijk willen we naar 5000 banen.”
Lees ook: 80 procent ondernemers loopt vast op regels circulaire ambities: ‘Het is nog voordeliger om te blijven weggooien’
