Tussen die goede bedoelingen en de dagelijkse praktijk gaapt een groot gat. Guido Braam, medeoprichter van het collectief Powered by Meaning, spreekt van een duidelijke uitvoeringskloof. „Wat er nodig is, is het besef dat het gewoon een gedoe is om een circulaire economie tot stand te brengen”, zegt hij dinsdag in De Ondernemer Live.
Die worsteling zit volgens hem diep in het systeem. „Wet- en regelgeving, financiering: alles is ingericht op take, make, waste. Als jij als ondernemer iets circulairs wil doen, loop je daar meteen tegenaan.”
Lees ook: Marleen bewijst dat circulaire spullen hot zijn: ‘In januari hebben de eerste afspraak met Zeeman staan’
Niet ‘minder slecht’, maar anders verdienen
Guido maakt onderscheid tussen duurzaamheid en circulariteit. „Duurzaamheid gaat vaak over minder slecht doen. Dat is soms best moralistisch: wat je allemaal niet mag. Circulariteit gaat over hoe je je economie zo inricht dat er ook een verdienmodel voor de ondernemer in zit. Je stopt arbeid, energie en materiaal in een product. In een lineaire economie is dat snel niets meer waard. In een circulaire economie ontwerp je het zo dat die waarde zo lang mogelijk blijft bestaan.”
Dat vraagt wel om een andere manier van geld verdienen. „Nu verdien je aan iets maken en opnieuw verkopen als het stuk is. In een circulair model moet je geld verdienen terwijl je product juist langer meegaat.”
Kwetsbaarheid productieketens
Circulariteit is volgens Guido allang geen idealistisch hobbyproject meer, merkt hij in gesprekken met ondernemers. Het gaat niet meer alleen om ‘goed doen’, maar om noodzaak. Bedrijven die voor hun materialen afhankelijk zijn van het buitenland, lopen steeds vaker vast. „Als je afhankelijk bent van grondstoffen uit bijvoorbeeld China en je krijgt daar geen toegang meer toe, dan móét je wel.”
Die kwetsbaarheid zit diep in productieketens. In één eindproduct komen vaak duizenden onderdelen samen. Valt er één weg, dan ligt alles stil. „Er zitten soms 3000 tot 4000 onderdelen in een product. Als één onderdeel niet geleverd wordt, ligt alles stil.”
Lees ook: Zonnepanelen hergebruiken onmogelijk? Gijs (22) recyclet er straks 200.000 per jaar
Bedrijf moet volledig mee veranderen
Dat betekent dat circulair werken geen losse ingreep is, maar een fundamentele verandering van het hele bedrijf. Niet alleen het product, maar ook de organisatie moet anders worden ingericht. Inkoop, ontwerp en samenwerking met leveranciers verschuiven allemaal mee. „Het raakt je hele organisatie. Inkoop verandert, je ontwerp verandert, je samenwerking met leveranciers verandert.”
Het is nog vaak voordeliger om te blijven doen wat je altijd deed, dan om te investeren in circulariteit
Guido Braam
Volgens Guido begint die omslag in het bedrijf zelf, op de werkvloer. Strategieën die van bovenaf worden opgelegd, werken zelden. „Ga niet op een zolderkamertje een strategie bedenken. Praat met je mensen. In elke organisatie zitten al ideeën.”
Overheid helpt, maar lost het niet op
Die stip op de horizon voor 2050 staat, maar zegt nog weinig over wat je morgen als ondernemer moet doen. De overheid kan helpen, maar gaat de omslag niet voor je maken, zegt Guido. Uiteindelijk moet die beweging uit het bedrijfsleven zelf komen.
Het is nog vaak voordeliger om te blijven doen wat je altijd deed, dan om te investeren in circulariteit
Guido Braam
Wat volgens hem ontbreekt, is beleid dat meebeweegt met bedrijven die al investeren in circulariteit. Nu loont het nog te vaak om vast te houden aan het oude model. „Het is nog vaak voordeliger om te blijven doen wat je altijd deed, dan om te investeren in circulariteit.”
Geen window dressing
Dat bedrijven circulariteit ook inzetten voor hun imago, ontkent Guido niet. Uit zijn onderzoek blijkt dat een deel daar open over is. Het is óók een dunne lijn: wie het alleen voor de buitenwereld doet, wordt volgens hem snel doorzien. „12,9 procent zegt dat eerlijk. Maar als je het alleen doet voor de bühne, wordt het doorgeprikt.”
Authenticiteit weegt zwaarder dan marketing. Klanten en medewerkers prikken daar volgens hem feilloos doorheen. „Consumenten zien echt wel of iets oprecht is.”
Waar het nog niet lukt, moeten we samen de voorwaarden verbeteren
Guido Braam
Guido wil over een jaar vooral zien wat er echt is gebeurd. Plannen moeten dan zichtbaar resultaat hebben opgeleverd. „Er zit enorm veel energie en groei in.” De vraag is dan welke sectoren hun plannen ook waarmaken, en waar het nog vastloopt. „Ik hoop dat sectoren kunnen laten zien wat er gelukt is. En waar het nog niet lukt, moeten we samen de voorwaarden verbeteren.”
Lees ook: 90.000 boxen en 4 miljoen euro omzet: No Waste Army groeit door en breidt uit naar België
