41 miljard euro voor defensie: kans voor Nederlands mkb? ‘Veel bedrijven weten niet hoe relevant ze zijn’

Door oorlogen, geopolitieke spanningen en onbetrouwbare bondgenoten klinkt de roep om een autonome krijgsmacht steeds luider. Van oudsher ligt daar een rol voor het bedrijfsleven. Toch ziet defensiespecialist Hans van der Louw het speelveld veranderen. Hij is aangesloten bij The Hague Centre for Strategic Studies, een onafhankelijke Nederlandse denktank die adviseert over geopolitieke, defensie- en veiligheidsvraagstukken.

„Een aantal Nederlandse bedrijven is al jaren actief in deze sector, zoals Thales en Damen Shipyards”, legt hij uit. „Wat we nu zien, is dat ook minder traditionele partijen de markt betreden. Dat zijn bedrijven die met relatief kleine aanpassingen aan hun producten ineens ontzettend relevant kunnen zijn voor defensie. Neem bijvoorbeeld de inzet van drones in Oekraïne. Waar die eerder vooral recreatief of beperkt logistiek werden gebruikt, hebben ze inmiddels een enorme ontwikkeling doorgemaakt en een duidelijke militaire toepassing gekregen.”

Lees ook: Van dating-app-bouwers tot medeoprichter van Upfront: allemaal hopen ze grote spelers te worden in de drone-industrie

Mkb en Defensie weten elkaar nog niet goed te vinden

Een defensieproduct kan dus van alles zijn. Dat stelt veel bedrijven in staat om samen met Defensie te innoveren. ,,Er is potentie, maar ook meteen een uitdaging. Veel bedrijven weten niet hoe relevant ze kunnen zijn voor de krijgsmacht. Andersom is het voor Defensie lastig om te ontdekken waar die innovatieve oplossingen zich precies bevinden. Die twee werelden moeten elkaar beter weten te vinden. Waar grote, gevestigde bedrijven de weg naar het ministerie inmiddels kennen, geldt dat vaak niet voor start- en scale-ups.”

„Oud-Commandant der Strijdkrachten Dick Berlijn sluit zich daarbij aan. „Het is belangrijk dat Defensie duidelijk maakt aan de industrie en het mkb welke problemen ze momenteel hebben en welke capaciteiten ze missen. Dan kunnen de partijen beter beoordelen of ze een (deel)oplossing kunnen zijn.”

Grote pot geld

De komende jaren stromen er miljarden naar de defensie-industrie: tussen 2025 en 2030 gaat het om 178 miljard euro, becijferde PwC. Die pot geld is bedoeld voor drie zaken, zegt Van der Louw. ,,Defensie is een reparatieslag aan het doen op alle bezuinigingen van de afgelopen jaren. Veel geld gaat naar spullen die we de afgelopen jaren amper hebben aangeschaft. Een ander deel van het budget is bestemd om Oekraïne te helpen. Dat is belangrijk, maar zeker niet gratis. Wat overblijft, vloeit naar nieuwe technologieën en innovaties.”

Naar schatting kan zo’n 41 miljard euro daarvan in de Nederlandse maakindustrie terechtkomen. „Daar kunnen bedrijven profijt van hebben.”

Kansen voor mkb

Grote kansen liggen volgens Van der Louw bij drones. „Die doen hun werk al, maar kunnen nog verder worden doorontwikkeld.” Volgens Berlijn kunnen drones altijd nog slimmer, kleiner of meer geavanceerd met AI gemaakt worden. „Kleine bedrijven kunnen daarin een hele grote rol spelen.”

Robotica is volgens defensie-expert Van der Louw ook interessant, bijvoorbeeld om voorraden aan te voeren en gewonden van het slagveld te halen. Daarnaast ziet hij potentie in verschillende vormen van energie. „Kort gezegd: waar rijdt, vliegt en vaart Defensie op? Hoe kan dat efficiënter en duurzamer?” Berlijn ziet ook kansen voor bedrijven die detectiesystemen ontwikkelen. „Kleine bedrijven durven buiten traditionele paden te denken. Die kunnen vaak met hele unieke oplossingen komen.”

Van der Louw wijst erop dat de behoefte breder is dan alleen hightech. „Het kan net zo goed gaan om praktische oplossingen, zoals tijdelijke parkeerlocaties voor vrachtwagens op strategische plekken. Dat scheelt defensie dan zo’n grote opstelplaats en ook tientallen of misschien wel honderden voertuigen die staan te wachten tot ze nodig zijn. Een commercieel bedrijf kan contractuele afspraken maken met Defensie voor als die voertuigen nodig zijn. Daarnaast kunnen bedrijven soms relatief eenvoudig hun producten aanpassen voor militair gebruik. Denk aan een tractorfabriek die in tijd van oorlog relatief snel voertuigen zou kunnen leveren die voor Defensie een stuk achter het front heel bruikbaar kunnen zijn. Opnieuw win-win.”

Lees ook: Vervijfvoudiging ondernemers in defensiemarkt: ‘Werken voor Defensie is niet vies meer, maar logische stap’

Defensie is speciale tak van sport

In hoeverre Nederlandse bedrijven snel kunnen inspelen op de sterk groeiende defensiemarkt, is volgens Van der Louw onzeker. „Het is lastig, al is het maar omdat het bedrijfsleven en de overheid elkaar niet altijd begrijpen. Defensie is een speciale tak van sport met strikte regels en trage processen. Voormalig staatssecretaris Gijs Tuinman probeerde dat te versnellen met zijn mantra ‘leveren, leveren, leveren’. Dat is echt een andere houding dan jaren geleden. Toch is het niet makkelijk om zaken te doen met het ministerie. Dat heeft te maken met de capaciteit bij Defensie, maar ook met veiligheidsprocedures en bureaucratie. Voor ondernemers kan dat frustrerend zijn.”

Die frustratie is begrijpelijk, benadrukt hij. „Maar al die regels zijn er niet voor niets. Het gaat om belastinggeld en daar moet zorgvuldig mee worden omgegaan. Het is voortdurend balanceren tussen snelheid en zorgvuldigheid.”

Volgens Berlijn is het voor bedrijven in het begin wat meer uitzoekwerk als je aan Defensie wilt gaan leveren. „Wat zijn de procedures, met wie moet ik zaken doen, wat voor soort taal hoort daarbij en waar is geld voor mij beschikbaar? Dat vergt extra tijd.” Van der Louw wijst naar ondernemersorganisaties zoals VNO-NCW, geldverstrekkers bij banken of collega-ondernemers die al zakendoen met Defensie. „Zij kunnen helpen om de weg naar Defensie te vinden.”

Van proven concept naar experiment

Oftewel: er is werk aan de winkel om innovatieve mkb-bedrijven te laten floreren in de defensieketen. Van der Louw: ,,Gelukkig zijn er genoeg jonge mensen en ambitieuze ondernemers met goede ideeën. Die hebben soms een klein duwtje nodig om een bedrijf te starten, zij het in de vorm van geld of advies. Defensie probeert daar steeds meer in te ondersteunen en ontwikkelt zich geleidelijk van afnemer tot partner.” De defensiespecialist wijst naar het initiatief MINDbase. ,,Dat is een samenwerkingsverband tussen bedrijven, startups, kennisinstellingen en het ministerie. Zo kan Defensie sneller aanhaken bij nieuwe ideeën. In steden als Eindhoven, Delft en Groningen is MINDbase al actief.”

Voor Defensie vraagt dit om een andere manier van werken. ,,Traditioneel werd gezocht naar een proven concept: iets waarvan al bewezen was dat het werkt. Nu is het belangrijker om te durven experimenteren en ideeën in de praktijk te testen. Ondernemers hebben die mentaliteit vaak al. Voor een grote, logge organisatie als Defensie is dat wennen. In die zin kan zij nog wat leren van wendbare, innovatieve bedrijven.”

Wind mee?

„Ondertussen hebben ondernemers in de defensieketen de wind mee. Het negatieve sentiment rond de defensie-industrie neemt in rap tempo af, zegt Van der Louw. „In de politiek steunen links en rechts een sterker leger en het opbouwen naar de NAVO-norm. Ook banken en pensioenfondsen stellen zich constructief op. De bereidheid om te investeren is groot. Dat is goed nieuws voor ondernemers met mooie plannen.”

Hij verwacht dat dit de komende jaren zo blijft. „Het laat zich moeilijk voorspellen, maar de kans is groot dat de wereld de komende vijf à tien jaar niet veel rustiger wordt.” In landen als China, Rusland en Noord-Korea zijn mensen aan de macht die voor veel onrust zorgen.” En dan heb ik het nog niet eens over onze eigen bondgenoot Amerika gehad.” Berlijn ziet daarom juist kansen voor bedrijven die expliciet in Nederland produceren. „Dat helpt om Europa strategisch autonoom te maken.”

„Tijdens de NAVO-top hebben lidstaten afgesproken om meer geld uit te trekken voor defensie. „Dat is een meerjarige afspraak”, aldus Van der Louw. „Daaruit concludeer ik dat een geloofwaardige defensie-industrie aan de orde blijft. Als Europa willen we bovendien onafhankelijker worden van Amerika. Daar zijn investeringen voor nodig.”

Zijn conclusie is helder: „Als het over onze krijgsmacht gaat, is er veel werk te doen. Het zijn trajecten van de lange adem, maar ze bieden ondernemers de kans om zowel economisch als maatschappelijk bij te dragen.” Een sterker en onafhankelijker leger is uiteindelijk goed nieuws voor de veiligheid van alle Nederlanders.”