Vaak begin je je carrière met een jaarcontract dat – als alles goed gaat (en soms pas na drie jaarcontracten) – wordt omgezet naar iets voor onbepaalde tijd. De meeste jongvolwassenen krijgen ergens tussen hun 18de en 35ste hun eerste vaste contract, schrijft AD. Een derde van de 23-jarige werkenden heeft een vaste aanstelling, tegenover 65 procent van de 35-jarigen, laten CBS-cijfers zien.
Maar lang niet alle jongvolwassenen krijgen de zekerheid van een vaste baan en moeten het doen met tijdelijke contracten. En dat heeft impact op de stappen die ze maken in het leven, ontdekte onderzoeker Lonneke van den Berg van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI) en de Rijksuniversiteit Groningen.
„Het krijgen van een kind is een grote stap: mensen willen vaak in een financieel zekere situatie zitten voordat ze eraan beginnen. Ik wilde graag weten of er inderdaad een samenhang is tussen het krijgen van een vaste aanstelling en het krijgen van kinderen. Wachten ze inderdaad tot ze meer financiële zekerheid hebben?’’ aldus Van den Berg.
Lees ook: Loonkloof in acht jaar gehalveerd, maar in hogere functies is de kloof nog enorm
Eerst een vast contract, dan een kind
Dat bleek inderdaad zo te zijn, zowel bij mannen als bij vrouwen, al is het effect bij die laatste groep veel groter. Van den Berg: „Er is een zichtbare stijging te zien in het aantal vrouwen dat een kind krijgt in het eerste jaar nadat ze een vast contract hebben gekregen.’’
Vanaf hun 27ste worden vrouwen met een vaste aanstelling vaker moeder dan vrouwen zonder vaste aanstelling. Het is zelfs zo dat de laatsten in de twee jaar voordat ze een vast contract krijgen, minder vaak kinderen krijgen dan hun leeftijdsgenoten. Zodra ze vast in dienst komen, halen ze dit weer in, laten de cijfers zien.
Inkomen loopt terug bij moeders
Een vast contract biedt financiële zekerheid, iets wat een vrouw vaker nodig heeft. Het CBS becijferde in 2025 namelijk dat vrouwen in Nederland gemiddeld 10,5 procent minder per uur verdienen dan mannen. Dat heeft er onder meer mee te maken dat vrouwen vaker banen hebben in sectoren waar de lonen lager liggen.
Maar het ouderschap zelf zorgt er ook voor dat een vrouw minder gaat verdienen. Zodra een vrouw een kind krijgt, loopt haar inkomen terug, omdat ze vaker in deeltijd gaat werken. Ook onderbreken vrouwen hun carrière sneller dan mannen, vaak vanwege de zorg voor kinderen. Dit heeft weer effect op de hoogte van het loon, omdat ze op dat moment geen stappen maken in hun carrière.
Van den Berg: „Het ouderschap heeft vooral effect op de carrière van vrouwen en minder op die van mannen, dat maakt het voor hen extra belangrijk om eerst de zekerheid van een vaste baan te hebben.’’
Tijdelijk contract maakt ongelukkiger
Niet alleen de carrière speelt een rol bij de vraag of jongvolwassenen aan kinderen beginnen. De oververhitte woningmarkt heeft ook een vinger in de pap, zagen collega-onderzoekers van het NIDI.
Zij constateerden onlangs dat de stijgende huizenprijzen een rol spelen in de daling van het kindertal. Jongvolwassenen geven aan dat een woning met ‘gezinsvriendelijke kenmerken’ een belangrijke voorwaarde is voordat zij aan kinderen beginnen. En probeer dat huis met meer slaapkamers en een tuin maar eens te bemachtigen zonder financiële zekerheid.
Een vaste of tijdelijke aanstelling wordt zo een nieuwe factor in de mate van ongelijkheid. We moeten de invloed van een vast contract niet onderschatten
Lonneke van den Berg
Veel jongvolwassenen met een tijdelijk contract hebben hierdoor het gevoel vast te zitten. „Lukt het niet om stappen te zetten vanwege onzekerheid, dan kan dat een weerslag hebben op je welzijn’’, zegt Van den Berg. „Uit cijfers blijkt dat jongvolwassenen met een tijdelijk contract zich ongelukkiger voelen, omdat ze zich vaker zorgen maken om hun situatie en hun toekomst.’’
Hoger opleidingsniveau en vermogende ouders
Zo ontstaan er, door zoiets simpels als een arbeidscontract, grote verschillen onder jongvolwassenen. Daar komt bij dat jongvolwassenen met een hoger opleidingsniveau, vaker vaste contracten hebben, zegt Van den Berg. Dit zijn ook vaker Nederlanders met vermogende ouders, die een handje kunnen helpen bij het creëren van financiële zekerheid.
„Een vaste of tijdelijke aanstelling wordt zo een nieuwe factor in de mate van ongelijkheid. We moeten de invloed van een vast contract niet onderschatten. Ook al heb je het idee dat je contract uiteindelijk wordt omgezet in een vaste aanstelling, toch is het fijn om die zekerheid te hebben.”
Dit artikel is geschreven door Sanne Wolters voor AD.
