De Straat van Hormuz is een van de belangrijkste doorgangen voor olie en vloeibaar gas. Nu Iran onder vuur ligt en de scheepvaart daar onder druk staat, reageren de energiemarkten meteen. De Europese gasprijs schoot maandag als een raket omhoog. Op de handelsvloer is dat dramatisch, maar voor ondernemers wordt de soep niet zo heet gegeten, zegt energie-expert Dennis van der Meij.
„Zonder dit soort gekkigheid zie je dat de prijzen juist stabiliseren of dalen.” Hij noemt de huidige piek een ‘excess’: een geopolitieke verstoring die haaks staat op de dalende langetermijntrend. „We zagen hetzelfde bij de invasie in Oekraïne: een enorme piek, gevolgd door een correctie. Bovendien: een stijging op de beurs betekent niet dat je totale nota direct meestijgt.”
Dat komt doordat de kale marktprijs slechts een deel van de factuur vormt. „Van elke euro die je aan gas betaalt, gaat een fors deel naar energiebelasting, vastrecht en btw. Dat deel staat vast. De echte beweging zit in de kale leveringsprijs.”
Lees ook: Dreigend stroomtekort: hoe ondernemers rekening houden met waarschuwing overheid en leveranciers
Ondernemers met dunne marges
Maandagochtend stond de gasprijs al ruim 25 procent hoger. Later op de dag liep de stijging zelfs op tot bijna 50 procent, nadat Qatar de productie van vloeibaar gas voorlopig stillegde na Iraanse aanvallen op energiefaciliteiten. Qatar is een van de grootste lng-leveranciers aan Europa. Op de Amsterdamse gasbeurs tikte de prijs daarbij ruim 47 euro per megawattuur aan.
De echte pijn zit in het variabele deel van de rekening. Voor ondernemers met dunne marges kan zelfs een paar procent extra al het verschil maken. Hoe hard het binnenkomt, hangt vooral af van het energiecontract. Wie een vast tarief heeft, merkt voorlopig weinig. Wie op dag- of uurprijzen zit, voelt de stijging direct. „Zit je op de spotmarkt, dan voel je het morgen. Heb je een vast contract, dan zit je voorlopig rustiger. Als je contract bijna afloopt, stap je nu over op een ongunstig moment.”
Als je 100 procent op gas zit, heb je niet zoveel keus. Dat is hetzelfde als wedden op één paard, best gewaagd als dat paard kreupel wordt
Dennis van der Meij
Waar energie een fors deel van de kostprijs vormt, tikt elke stijging direct door in de marge. Dienstverleners die vooral op kantoor werken, merken dat minder snel. „Als jij in de dienstensector zit en alleen maar achter je laptop werkt, dan heb je natuurlijk minder last van energieprijzen dan wanneer je een bakkerij runt of staal produceert, waar heel veel energie in gaat”, zegt Van der Meij.
Gas duurder? Dan stroom ook
De tweede klap zit in elektriciteit. Nederland wekt nog altijd een groot deel van zijn stroom op met gascentrales en, zoals Van der Meij stelt, duurdere input betekent duurdere output. „Als gas duurder wordt, wordt stroom per definitie ook duurder.”
Retailers met grote winkelpanden, veel verlichting of koelinstallaties kunnen dat merken. Horecaondernemers voelen het in ovens, koelingen en verwarming. Ook wie denkt geen gas te gebruiken, ontkomt er niet automatisch aan. Omdat Nederland veel stroom opwekt met gascentrales, werkt een hogere gasprijs via de elektriciteitsrekening alsnog door.
Bedrijven zonder gasaansluiting of met een warmtepomp merken minder direct iets van een hogere gasprijs. Wie kan schakelen tussen gas en stroom, kan pieken deels opvangen door tijdelijk voor de goedkoopste energiebron te kiezen. Daar staat tegenover dat het stookseizoen bijna voorbij is, relativeert Van der Meij. „De verwarmingsvraag daalt, en dat dempt op dit moment de druk voor veel mkb’ers.”
De supply chain als tweede risicofactor
Het blijft niet bij gas en stroom. Ook de internationale aanvoerketen staat onder druk. Grote rederijen houden de situatie rond de Straat van Hormuz scherp in de gaten. Duurt de onrust langer, dan kan dat leiden tot omleidingen en langere vaartijden. Die onzekerheid zie je terug in hogere risicopremies en duurdere vracht. Die rekening verdwijnt niet onderweg, maar komt uiteindelijk bij bedrijven terecht.
Nu het scheepvaartverkeer door de Straat van Hormuz grotendeels stil ligt, wordt dat risico concreet voor bedrijven die afhankelijk zijn van aanvoer uit de regio. Ook daar ziet Van der Meij risico’s. „Als je afhankelijk bent van een product en je supply chain wordt onderbroken, dan schiet de prijs gewoon door het dak.”
Stijging risicopremies en toeslagen per container
Volgens ondernemersvereniging evofenedex zijn oorlogsrisicopremies inmiddels met circa 50 procent gestegen, naar ongeveer 0,35 procent van de scheepswaarde. Rederijen hanteren daarnaast tijdelijke toeslagen van 1500 tot 4000 dollar per container voor lading in de regio, terwijl sommige nieuwe boekingen zijn opgeschort. Wereldwijd is de luchtvrachtcapaciteit in een week tijd met ongeveer 18 procent gedaald. „Import voor webshops en e-commerce uit die regio is heel beperkt. Het is vooral olie, lng en wat aluminium”, zegt een woordvoerder van evofenedex.
Ook een woordvoerder van branchevereniging INretail zegt dat de duur van de onrust bepalend is. In het Midden-Oosten wordt niet geproduceerd voor de Nederlandse markt en handelsroutes vanuit China en Azië zijn vooralsnog open. „Maar stijgende energieprijzen – ook aan de pomp – en internationale onzekerheid drukken wel op het vertrouwen van ondernemers en consumenten.”
Stijgende energieprijzen - ook aan de pomp - en internationale onzekerheid drukken op het vertrouwen van ondernemers en consumenten
INretail
Gasunie verwacht op korte termijn geen directe leveringsproblemen. „Nederland haalt maar beperkt gas uit Qatar en importeert vooral uit Noorwegen”, zegt een woordvoerder. „Wel komt deze escalatie op een hoogst ongelukkig moment, omdat de Nederlandse gasopslag momenteel minder dan 11 procent gevuld is.”
Wie staat er sterk?
„De bedrijven die vaste contracten hebben en het minst afhankelijk zijn van gas, dat zijn de bedrijven die hier het minste last van hebben”, zegt Van der Meij. Wie volledig op gas draait en een variabel contract heeft, is kwetsbaarder. Ondernemers die bewust kiezen voor een vast contract kopen juist zekerheid in. „Dan weet je gewoon wat je betaalt. Je wil niet dat je energierekening ineens door het dak gaat.”
Je wil niet dat je energierekening ineens door het dak gaat
Dennis van der Meij
De directe impact verschilt per sector. Energie-intensieve bedrijven voelen de stijging het snelst. Maar ook wie afhankelijk is van internationale aanvoer kan te maken krijgen met hogere transportkosten of vertragingen als de situatie rond de Straat van Hormuz aanhoudt.
Volgens Van der Meij laat deze schok vooral zien hoe kwetsbaar sommige bedrijfsmodellen zijn. „Als je 100 procent op gas zit, heb je niet zoveel keus.”
Lees ook: Als Israël-Hamas ook op werkvloer tot spanning leidt
