Het woord ‘watercongestie’ gebruikt Hans de Groene, directeur van de Vereniging van drinkwaterbedrijven (Vewin), zelf niet. Toch snapt hij de vergelijking. „De term congestie is inmiddels ingeburgerd en het zijn allebei nutsvoorzieningen waar schaarste voor de gebruiker dreigt.” Al zijn er ook wezenlijke verschillen, zegt hij er meteen bij. „De drinkwatervoorziening zit heel anders in elkaar dan de elektriciteitsvoorziening.”
De Groene vertegenwoordigt de tien Nederlandse drinkwaterbedrijven. Gezamenlijk produceren die zo’n 1,2 miljard kubieke meter drinkwater per jaar voor 8,6 miljoen adressen. Daarvan gaat driekwart naar huishoudens en een kwart naar bedrijven. De vraag naar water stijgt door bevolkingsgroei, een toenemende vraag van bedrijven en klimaatverandering. Met name op warme dagen piekt het waterverbruik. „We gebruiken per persoon minder water dan een aantal jaar geleden, maar per saldo is er toch sprake van groei.”
Lees ook: 15.000 ondernemers wachten op stroom, op dit bedrijventerrein gloort hoop: ‘Kan gigantische doorbraak zijn’
Geen gebrek aan water, maar aan vergunningen
De productiecapaciteit van de drinkwaterbedrijven moet omhoog, maar dat valt niet mee. ,,Het kost erg veel tijd om vergunningen rond te krijgen. Die zijn nodig om water te winnen uit grond- en oppervlaktewater, zuiveringsinstallaties te bouwen en infrastructuur aan te leggen in de vorm van drinkwaterleidingen.”
“Ik kan niet zeggen dat er een tekort is aan water. Wel dat we grote moeite hebben om de productiecapaciteit te vergroten”
Hans de Groene directeur van de Vereniging van drinkwaterbedrijven
Aan water is eigenlijk geen gebrek, zegt De Groene. Het zijn de vergunningen waar drinkwaterbedrijven nat op gaan. „Die 1,2 miljard kubieke meter water die we per jaar produceren lijkt veel. Maar als je het afzet tegen al het zoete water dat jaarlijks het land binnenkomt via rivieren en regen, dan is dat pakweg anderhalf procent. Ik kan dus niet zeggen dat er een tekort is aan water. Wat ik wel kan zeggen, is dat we grote moeite hebben om de productiecapaciteit te vergroten.”
Dat vergunningen laat of soms helemaal niet rondkomen, heeft verschillende oorzaken. Die variëren van de stikstofproblematiek tot simpelweg te weinig ambtenaren die vergunningen afgeven. Een ander groot probleem is de ruimte, of eigenlijk het gebrek daaraan. ,,Drinkwater heeft ruimte nodig en ons land is vol. Natuur, landbouw, woningbouw strijden om dezelfde ruimte. Provincies moeten dat allemaal met elkaar in evenwicht zien te brengen. Dat wordt steeds uitdagender. En meer dan vroeger wordt er juridisch bezwaar gemaakt om vergunningverlening tegen te houden. De hoofdlijn is dat het voor provincies lastig is om vergunningen af te geven in het tempo dat we nodig hebben.”
Waterkwaliteit
Het water dat hier uit de kraan komt, behoort tot het beste ter wereld. Het moet aan veel eisen voldoen, meer nog dan water uit de fles. Die kwaliteit waarborgen kost steeds meer moeite door verontreinigingen zoals bestrijdingsmiddelen, nitraat, verzilting, medicijnresten en industriële lozingen.
„Grondwater is doorgaans schoner dan oppervlaktewater, maar helaas zien we ook daar steeds meer verontreinigingen. Hierdoor moeten we extra zuiveren, iets dat relatief kostbaar is bij een kleine grondwaterwinning. Zonder goede zuivering kunnen we zo’n grondwaterbron minder of helemaal niet benutten. Dan hebben we misschien wel een vergunning om water te winnen, maar het is onbruikbaar omdat we er geen drinkwater van kunnen maken.”
Al last van watertekort?
Zit het tekort aan water jouw bedrijfsvoering al in de weg? Wij zijn benieuwd naar jouw ervaringen. Stuur ons een bericht op LinkedIn of mail ons op redactie@deondernemer.nl.
Kaarten kleuren rood
Alle tien de drinkwaterbedrijven die De Groene vertegenwoordigt, moeten uitbreiden richting 2030. „We zitten nu al vaak aan onze maximale productiecapaciteit en hebben geen ruimte om pieken op te vangen.” Hij verwijst naar een kaart die weergeeft hoe het erbij staat met de beschikbaarheid van drinkwater. Nederland kleurt verschillende tinten rood. In sommige regio’s is dat dieprood, zoals Twente en West-Brabant. „Daar kunnen we geen nieuwe, grote bedrijven meer aansluiten op het drinkwaternet. Zo’n situatie hebben we nog nooit gehad en is natuurlijk onwenselijk voor het vestigingsklimaat. Waar bedrijvigheid is, is water nodig.”
De regio’s die nu tegen een grens aanzitten, winnen drinkwater uit grondwater. De waterwingebieden kunnen niet zomaar worden uitgebreid, omdat dit lokaal kan leiden tot verdroging. In Twente wordt gewerkt aan een groot plan. „Het idee is om oppervlaktewater uit de IJssel te transporteren naar Twente om bij te dragen aan de drinkwatervoorziening daar. Dat is een enorme klus: ik geloof dat zo’n waterleiding door zestien gemeenten moet en daar zijn allemaal vergunningen voor nodig. Als we dit voor elkaar willen krijgen, heeft het drinkwaterbedrijf echt hulp nodig van gemeenten, de provincie en de landelijke overheid.”
Lees ook: Al 3 jaar 300 procent omzetgroei: Marc en Marnix bouwen met Aquablu aan het grootste hydratatieplatform ter wereld
Bedrijven moeten zuiniger worden
Om ervoor te zorgen dat het Nederlandse bedrijfsleven niet vastloopt, trekt Vewin op met ondernemersorganisaties zoals VNO-NCW en MKB-Nederland. „Samen zetten we onze zorgen rond de beschikbaarheid van water op de agenda. We willen niets liever dan bedrijven netjes blijven voorzien van drinkwater.”
“Ondernemers moeten zich ervan bewust zijn dat water daadwerkelijk kostbaar is”
Hans de Groene directeur van de Vereniging van drinkwaterbedrijven
Hij doet ook een oproep aan de eindgebruikers. „Huishoudens en ook zeker bedrijven moeten zuinig en verantwoord met drinkwater omgaan. Dat betekent dat bedrijven nagaan of ze in bepaalde situaties wel drinkwater moeten gebruiken. Koelen met drinkwater is bijvoorbeeld niet nodig. Daar zijn echt alternatieven voor.”
Met grootzakelijke verbruikers zijn drinkwaterbedrijven al in gesprek over hoe het waterverbruik minder en anders kan. „Dat is best succesvol. Wanneer grootverbruikers hun verbruik aanpassen, kan dat aanzienlijke besparingen opleveren.” Ook het mkb kan stappen maken. „Zeker bij kleine bedrijven is water niet de grootste kostenpost. Toch moeten ondernemers zich ervan bewust zijn dat water daadwerkelijk kostbaar is. Die oproep wil ik doen.”
Watercongestie en netcongestie
Terug naar de vergelijking watercongestie en netcongestie. Volgens Hans staat de drinkwatervoorziening nog niet zo onder druk als de stroomvoorziening. „Als we snel acteren, kunnen we serieuze tekorten voorkomen. Alle aangesloten drinkwaterbedrijven hebben extra capaciteit nodig. In sommige regio’s is het al zo ver gekomen dat grote, zakelijk afnemers geen aansluiting krijgen. Als we niets doen, gebeurt dit op meer plekken en zal het straks ook lastig worden om grote woningbouwlocaties aan te sluiten op het drinkwaternet. Zijn we op dat punt, dan krijgt het mkb’er zeker ook last van.”
Daar zijn we gelukkig nog niet, zegt hij. „We zitten eerder in de ontwikkeling als je het vergelijkt met netcongestie. We hebben kansen om te voorkomen dat de problemen zich opstapelen.”
Actie is nodig
Daarmee wil hij het probleem niet bagatelliseren. „Het RIVM, de Algemene Rekenkamer en de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur onderstrepen allemaal dat het drinkwater onder druk staat.” Er is zeker actie nodig.”
Voor de drinkwaterbedrijven betekent dat ruimte om de productiecapaciteit te vergroten. „Aan de ene kant vergunningsruimte, aan de andere kant letterlijk ruimte in het land om productielocaties en waterleidingen te bouwen.” Maar ook: financieringsruimte. „We moeten opschalen en dat kost geld. Dat vraagt om investeringen.”
Daarbij vraagt hij om hulp uit Den Haag. „De toekomstige drinkwatervoorziening vraagt om een nationale strategie. We lopen tegen grenzen aan. Het probleem wordt te groot om over te laten aan provincies en drinkwaterbedrijven alleen. Als we niet samenwerken, zijn we er niet gerust op dat het goedkomt.”
