‘Ik wil niet dat mijn zoon hetzelfde meemaakt als ik’, zegt een eigenaar van een bedrijf in de bouwsector. ‘Mijn vader bleef zich er maar mee bemoeien en mijn besluiten werden nogal eens teruggedraaid.’ Daarom gaat hij het anders doen. Na de overdracht stopt hij direct helemaal en komt hij niet meer op de zaak om zo zijn zoon alle ruimte te gunnen. Een offer dat uit een goed hart komt, maar ik weet dat dit niet het beste is.
“Loslaten waar je je hele leven, dagindeling, sociale bestaan en identiteit omheen hebt opgebouwd is heel erg lastig”
Deze ondernemer heeft bovendien gehoord dat een belangrijke oorzaak van mislukte overnames is dat overdragers te lang aanblijven en zo invloed blijven uitoefenen op de nieuwe generatie. Dat is inderdaad waar. Ik noem dat ondermijning van het gezag van de nieuwe baas die zo z’n slagkracht verliest. En het is ergens ook logisch, want je terugtrekken is ook ontzettend moeilijk. Loslaten waar je je hele leven, dagindeling, sociale bestaan en identiteit omheen hebt opgebouwd is heel erg lastig. En dus is de beweging om cold turkey afscheid te nemen een ontzettend groot offer om te brengen aan de nieuwe generatie. Alleen ik geloof er niet dat dat dan de oplossing is en dat iedereen hierbij gebaat is.
Heftige ervaring bij opvolging
Er is een andere manier. Het mooie aan een familiebedrijf is toch juist ook dat je het samen kunt doen? En dat je als jonge ondernemer een mentor of adviseur kunt hebben die ook je vader is! Ga dus op zoek naar de middenweg.
Schiet dus niet in wat ik noem de tegengestelde reactie. Het acuut vertrekken na overdracht, omdat jouw vader dat niet deed, is zo’n reactie. Een tegengestelde reactie komt voort uit een heftige ervaring die een ondernemer tijdens de eigen opvolging heeft ervaren waardoor hij kan besluiten om het anders te willen voor zijn kinderen. Die heftige ervaring kan allerlei vormen hebben. Het kan gaan om thema’s als zeggenschap, vertrouwen, aandacht, erkenning of samenwerking. Het kan ook zijn dat een ondernemer moest opvolgen en geen keuze kreeg waardoor hij het gevoel kreeg niet zijn eigen weg te kunnen volgen. Soms is het andersom en kregen ondernemers vanaf de tweede generatie juist alle vrijheid en hebben ze leiderschap van hun ouder(s) gemist.
Wees je bewust van je eigen opvolging
Hoe dan ook, wat de ervaring ook was, zet het niet om in een tegengestelde reactie naar je kinderen toe. Wees je ervan bewust hoe jouw opvolging is geweest. En check eens bij jezelf welke gedachten jij hebt over overdragen aan je kind(eren). Wat zou een tegengestelde reactie van jou kunnen zijn? Werd jij niet gehoord en er werd voor je beslist? Heb jij daarom de neiging om juist niet voor je kinderen te beslissen en om alles open te laten?
“Wie structuur en duidelijkheid heeft gemist, kan besluiten om nu alles tot in de puntjes te organiseren”
Waarschijnlijk heb je oor voor wat ze te zeggen hebben, maar misschien ben je ook bang om ze teveel te sturen en zeg je dat ze helemaal zelf mogen weten wat ze gaan doen. Of misschien moest je het bedrijf van je vader overnemen en heb je daarom besloten dat jouw kinderen hoe dan ook niet mogen opvolgen omdat dit zoveel gedoe met zich meebrengt. Ook dit is een duidelijke tegengestelde reactie.
Hetzelfde kan gelden voor ondernemers die ruzie kregen met broers of zussen. Wat ik nogal eens zie gebeuren is dat zij de confrontatie uit de weg gaan met de kinderen, waardoor spannende gesprekken nooit gevoerd worden. Of wie structuur en duidelijkheid heeft gemist, kan besluiten om nu alles tot in de puntjes te organiseren. Of wie armoede heeft gekend kan nu bijvoorbeeld bovenmatig bezig zijn met de (eigen) verdienste of de waarde van het bedrijf.
Zet het patroon niet door
In mijn boek Familiezaken zonder ruzie staat een kort voorbeeld van opvolger Brent. Hij mocht niet opvolgen omdat zijn vader in zijn tijd geen keuze kreeg en de zaak moest overnemen. Daarom besloot hij dat zijn zoon niet net zo ongelukkig mocht worden als hij is geweest. Maar helaas is dat toch gebeurd. Brent wilde juist heel graag in de voetsporen van zijn vader treden en hij dacht dat dit ook mocht. Hij werkte al in het bedrijf en zijn studiekeuze had hij op het familiebedrijf afgestemd. Het gesprek over opvolging werd echter nooit gevoerd en toen hij op een dag de stoute schoenen aantrok om zijn vader er concreet naar te vragen, kreeg hij een keiharde afwijzing te verduren.
Zo heeft de vader van Brent ongewild een patroon voortgezet. Zijn reactie was een logisch gevolg van actie en reactie, maar hij had het patroon pas echt doorbroken als hij zijn zoon in vertrouwen had genomen en had verteld over zijn ervaring en zorgen.
“Deel jouw ervaringen en wat jij ervan hebt geleerd. Pas dan heb je een open gesprek en geef je de nieuwe generatie ook een keuze”
Kijk naar je eigen verhaal
Realiseer je dat het tegenovergestelde gedrag in de kern dus voortkomt uit jouw stress en dat het eenzelfde ‘trauma’ kan opleveren bij je kinderen. Het goede nieuws is dat je hier wat aan kan doen als je bereid bent te kijken naar je eigen verhaal.
Ouders willen hun kinderen van nature beschermen, maar waartegen bescherm je ze als je eraan twijfelt of de nieuwe generatie het bedrijf wel moet opvolgen? Je wilt je kinderen niet alleen beschermen maar ook opvoeden, dus zet daarom jouw ervaringen om in lessen voor de volgende generatie. Behoedt ze niet voor dezelfde fouten, maar vertel erover. Deel jouw ervaringen en wat jij ervan hebt geleerd. Pas dan heb je een open gesprek en geef je de nieuwe generatie ook een keuze. Zij kunnen er vervolgens voor kiezen om het anders te doen. En anders zal je kind op zijn beurt leren van de fouten die hij of zij maakt. Daar groeien ze ook van.
Tip voor opvolgers vanaf de derde generatie
Jij kunt ook wat doen om het patroon te doorbreken. Vraag je vader of moeder eens naar het vroegere overnametraject. Stel de vraag wat ze hebben gemist of wat er volgens hen anders had gekund. Zo kom je erachter wat er nu anders zou moeten of waar jullie samen een andere beslissing over kunnen nemen. En misschien komen jullie tot de conclusie dat de beste oplossing juist die tegengestelde reactie is op wat er vroeger is gebeurd. Dat hoeft niet per se fout te zijn, als je maar weet waaruit het is ontstaan.
