Michiel Hordijk (IMK) over hulp bij schuldenlast: ‘Kritiek op ondernemer die regeling heeft getroffen is heel kwalijk’

Dinsdag werd het onderzoek van het RTL Nieuwspanel in samenwerking met De Ondernemer onder 3.000 ondernemers naar buiten gebracht. Daaruit blijkt dat 10 procent van alle ondernemers met zware financiële problemen te maken heeft. Bij 3 procent is de situatie dermate nijpend dat het voortbestaan van het bedrijf direct bedreigd wordt.

Kleinere mkb’ers hebben relatief minder vaak schulden, maar bij hen wegen deze zo zwaar dat ze het bestaan van hun bedrijf direct bedreigen. Een kwart van alle ondernemers met schulden heeft coronaschulden, en bij twee derde van hen gaat het om een groot tot volledig aandeel van de totale last. Ook blijkt uit het onderzoek dat slechts een kwart van de ondernemers met zware lasten, ondanks de ernst van hun financiële situatie, naar hulp zoekt. Ondernemers zonder betalingsproblemen weten bovendien vaak niet waar ze terechtkunnen als het misgaat.

Eerst ‘zelfhulp’, later op zoek naar gericht advies

Michiel Hordijk, directeur van het Instituut van Midden- en Kleinbedrijf (IMK), was dinsdag bij de presentatie van het onderzoek. Wat hem opviel aan de resultaten? „Dat 76 procent van de ondernemers eerst gaat ‘aanklooien’ en pas op een later moment om hulp vraagt. In principe verbaast mij dat niet. Ik snap dat je als ondernemer in eerste instantie zelf uit de financiële problemen probeert te komen. Dat is ook hartstikke goed. Maar op een gegeven moment kan je het niet zelf meer oplossen, tenminste in veel gevallen.’’

„Je ziet dat de ondernemers blijven proberen zelf tot een oplossing te komen en zo elke maand verder van de oplossing geraken. Een maand is zo voorbij en dan heb je weer die salarissen betaald, weer de belasting betaald. Waarschijnlijk heb je nog een keer je best gedaan om aan je verplichtingen rondom de schuldenregelingen te voldoen, of je hebt een achterstand opgelopen’’, gaat Hordijk verder.

Lees ook: Ben en David krijgen groot deel van 600.000 euro aan coronaschuld kwijtgescholden

Andere prioriteiten schuldeisers

Het probleem is dat er vaak andere prioriteiten worden gesteld door schuldeisers, stelt Hordijk. „Die wetenschap kan veroorzaken dat het vaak zonde van de tijd is en dat je waarschijnlijk op een eerder moment al geholpen had kunnen worden met gericht advies. Je zakt daardoor nog verder weg in het schuldenmoeras en mist kansen, terwijl je met meer inzicht ook nog eens zelf meer regie zou kunnen hebben.’’

Hordijk: „Uiteindelijk gaat het niet alleen om de hoogte van de schuld, maar om één vraag: ‘Is de onderneming nog levensvatbaar?’. Met andere woorden: kan het bedrijf - met realistische aanpassingen - weer structureel aan de lopende verplichtingen en aflossingen voldoen? Als dat antwoord ‘ja’ is, hoort daar meestal herstructurering en een strak plan bij. Als het antwoord ‘nee’ is, is gecontroleerd stoppen soms de meest verstandige route. Als het nog niet duidelijk is, dan helpt een snelle diagnose om te voorkomen dat maanden ‘aanmodderen’ de schade groter maakt.”

Waarom worstelen mkb-ondernemers met hulp bij schulden?

Waarom zoeken ondernemers die worstelen met de schulden laat - of zelfs te laat - hulp? Trots, schaamte, angst? ,,Het heeft meerdere oorzaken. Accountants zijn vaak terughoudend, maar ze zijn wel een belangrijke adviseur voor de ondernemer. Daardoor wordt een oplossing uitgesteld en ga je verkeerd schuiven met geld’’, aldus de IMK-directeur. ,,Dat is best een probleem, want dat kan je in een vervolgtraject duur komen te staan. Daarnaast zie je dat een ondernemer met problemen vaak te lang denkt dat alleen hijzelf zijn onderneming kan redden. Aan wie ga je dan uiteindelijk vertellen dat het toch niet lukt? Dan heb je het over een stuk schaamte, samen met stress, dat daarbij komt kijken.’’

Aandacht voor problematiek helpt

Uit het onderzoek komt naar voren dat nog steeds veel ondernemers met schuldenlast niet weten bij welke loketten ze terecht kunnen voor advies. Waar ligt dat volgens Hordijk aan? „We zullen nog duidelijker moeten zijn en blijven herhalen dat er verschillende organisaties zijn waar ondernemers om hulp en advies kunnen vragen. Onderzoeken als dat van het RTL Nieuwspanel en artikelen zoals dit helpen het best. Want naar aanleiding daarvan zie je toch steeds weer andere ondernemers die aankloppen met de vraag of ook zij geholpen kunnen worden. De aandacht voor deze problematiek helpt enorm.’’

Lees ook: Modeondernemer pleit voor snellere aanpak coronaschulden: ‘Kan geen toekomstplannen maken’

Wat ondernemers ook weerhoudt zijn de negatieve reacties van sommige andere ondernemers op verhalen van collega-ondernemers die inmiddels hulp gezocht hebben en daardoor erger hebben kunnen voorkomen. Bijvoorbeeld de reacties op het verhaal van vader en zoon Ben (70) en zoon David (33) van de Amsterdamse brunchketen Benji’s. Met behulp van IMK en een constante winstmarge is de weg vrijgemaakt voor een schuldenvrije toekomst en het tienjarig jubileum.

Negatieve reacties op Facebook

Hordijk: „Als je ziet wat voor reacties er op Facebook komen van sommige mensen, vaak niet eens ondernemers, maar werknemers van andere bedrijven. Kritiek omdat een ondernemer een bepaalde regeling heeft getroffen. Dat vind ik heel kwalijk. Dan kan ik me voorstellen dat een ondernemer er niet voor uit durft te komen dat hij het niet in zijn eentje redt. Want blijkbaar mag dat niet van bepaalde personen. Maar een streep door de rekening is heel normaal wanneer je uit een situatie komt waar jezelf heel weinig schuld aan hebt. En die hulp betekent niet dat je een pak geld cadeau krijgt. Het is hulp, zodat je overleeft en later je eigen broek weer op kunt houden.’’

De negatieve reacties hebben deels als oorzaak dat mensen onwetend zijn, te weinig geïnformeerd en anderzijds een stukje misgunnen. „Toen (mode-ondernemer) Rick Moorman eerder op De Ondernemer zijn verhaal deed over de hulp die hij kreeg, oogstte hij ook veel kritiek te verduren. Nadat hij de critici zijn verhaal rustig had uitgelegd, kwam er toch veel meer begrip. De vork zit anders in de steel dan dat veel mensen aan de zijlijn denken. Laat je daarom goed informeren. Nogmaals, het is geen cadeautje. Het is geen pak geld. Zo werkt het niet’’, benadrukt de IMK-directeur nog maar eens.

Lees ook: Daan betaalde wél tijdig zijn coronasteun terug, nu eist hij compensatie

Wat ondernemers met schulden nog meer kunnen doen

„Begin met helderheid over levensvatbaarheid: is er een realistisch scenario waarin de onderneming binnen afzienbare tijd weer structureel kan betalen? Die uitkomst bepaalt of je moet herstructureren, saneren of stoppen.”

Het feit dat de schuldenlast ook mentaal een zware wissel trekt op veel ondernemers, maakt het volgens Hordijk extra belangrijk dat hulp snel wordt gezocht. „Daarnaast is het belangrijk dat de mensen in de omgeving van die ondernemer ook op tijd vragen hoe het met ze gaat, of zij de getroffen ondernemers kunnen helpen’’, zegt Hordijk. Hij ziet dat de groep van ondernemers in financiële problemen nog steeds erg groot is. „We weten gelukkig dat veel problemen voor mkb’ers op te lossen zijn en dat aandacht als dit zeker helpt. Dat stemt me positief, maar we zijn er nog lang niet.’’

Laatste advies: praat met andere ondernemers die in een vergelijkbare situatie hebben gezeten. „Hoe hebben zij het aangepakt? Ze willen je graag helpen. Ondernemers onder elkaar spreken allemaal dezelfde taal. Zij weten dat je je niet hoeft te schamen en dat hulp vragen echt werkt. Juist dat gesprek helpt om de situatie nuchter te bekijken: niet alleen ‘hoeveel schuld’, maar ‘wat is er nog levensvatbaar’.”