In het mkb speelt de discussie over AI vooral op de werkvloer. Bedrijven testen volop met toepassingen in administratie, marketing en productie. Factuurverwerking wordt geautomatiseerd, machines nemen in productie steeds vaker werk over. Taken veranderen, functies veranderen. Vaak gaat het niet om complete banen die verdwijnen, maar om onderdelen ervan die efficiënter worden uitgevoerd. Ingrid Thijssen ziet in deze ontwikkelingen echter de contouren van een arbeidsmarkt waarin AI domineert en steeds meer banen verdwijnen.
Banen in mkb krijgen andere invulling
Ook directeur van brancheorganisatie NLrobotics Thijs Dorssers, die bedrijven adviseert over robotisering en automatisering, ziet dat bedrijven in het mkb steeds vaker met AI experimenteren en processen aanpassen. Als voorbeeld noemt hij de maakindustrie, waarin hij ziet dat ondernemers zoeken naar toepassingen en stap voor stap automatiseren.
Maar mensen ontslaan om AI? Dat ziet hij nu nog niet gebeuren. „Dat daar mensen eruit gaan vanwege het gebruik van AI: zeker nog niet.” Hij plaatst daar wel meteen een kanttekening bij. „Als ik kijk naar hoe de ontwikkelingen gaan met AI, kan ik er wel in meegaan dat we over een jaar of vijf echt wel banen gaan verschuiven.”
Lees ook: Handboek AI Strategie: zo maak je als ondernemer écht impact met kunstmatige intelligentie
Van 14 naar 4 medewerkers, en 10 robots
Vooral dat woord is cruciaal: verschuiven, en repeterend werk verdwijnt als eerste. Dorssers ziet ondernemers zoeken en kijken: wat kunnen we ermee, hoe kunnen we het gebruiken? „Mensen die facturen een naam geven, facturen op een bepaalde plek zetten of facturen controleren: dat soort werk kan heel eenvoudig al door AI gecontroleerd worden.”
Dat houdt volgens hem niet automatisch in dat mensen verdwijnen, zeker niet bij administratieve toepassingen. „Op het moment dat AI het niet weet of twijfelt, krijg je nog een extra check door medewerkers.”In productie ligt dat anders, zegt Dorssers. Daar kan automatisering wél direct banen vervangen. „Ik weet van een fabriek die deuren maakt, waar ze eerst veertien mensen in dienst hadden. Dat zijn er nu nog vier en tien robots.”
Dát robots werk overnemen, betekent volgens hem niet dat mensen massaal buiten de boot vallen. „Er komen andere werkzaamheden voor terug. Die robots of AI-modellen moeten gecontroleerd worden.” En dat is volgens hem ook nodig, want de arbeidsmarkt is krap. „We halen nog steeds mensen uit het buitenland om werkzaamheden op te lossen. We hebben een enorm tekort aan handjes.”
Humanoids als technologische oplossing?
De volgende stap noemt hij ‘physical AI’: AI die niet alleen in software zit, maar in machines en humanoids. Volgens Dorssers gaat dat sneller dan veel ondernemers denken. „Humanoids zijn 80 procent klaar om te werken,” zegt hij. „Dat betekent dat ze veel taken al zelfstandig kunnen uitvoeren. En als ze het niet weten, wordt het op afstand overgenomen. Zo verzamel je data, train je door naar 90 procent en uiteindelijk naar 100 procent.”
Juist in de zorg en thuiszorg ziet hij daar een praktische toepassing. „Daar kun je humanoids inzetten op posities waar we nu mensen hebben.” Volgens hem kan dergelijke inzet helpen werkdruk op te vangen op plekken waar nu simpelweg te weinig personeel voor is. Wat betekent dit voor het mkb de komende drie tot vijf jaar? „We moeten meer opleiden voor vakmensen”, zegt Dorssers. „Handenwerk, craftsmanship. Dáár is straks geld te verdienen voor mensen die zich daarin specialiseren.”
Volgens Dorssers hoeft het allemaal niet ingewikkeld te zijn. „Je kunt al heel laagdrempelig beginnen, door te starten met ChatGPT of Mistral, om je productiviteit te verhogen.” Daarbij is het volgens hem wel belangrijk om te kijken wat je deelt en hoe je omgaat met wat je deelt. „Als je dat met een Europese variant doet, is het natuurlijk veel veiliger dan met een Amerikaanse of Chinese.” Volgens Dorssers is het vooral een kwestie van meebewegen. „Als je die adoptie niet maakt, ga je die slag verliezen.”
Lees ook: Wegduiken kan niet meer: Chantal ontdekte dat AI alles van haar bedrijf ziet, of ze nu wil of niet
Adoptie AI in bedrijven ‘ongelofelijk laag’
Ook hoogleraar en technologie-expert Deborah Nas ziet dat AI werk verandert, en snapt de term ‘ontslaggolf’ als waarschuwing daarbij wel. „Ik denk dat dit woord gekozen wordt omdat daar een sterke waarschuwende werking van uitgaat. Het klinkt eng en heftig. Dus daar luisteren mensen naar.” Volgens haar gaat er wel degelijk iets veranderen, maar niet in de vorm van een plotselinge golf aan werkloosheid. „Ik zie het meer als een geleidelijke transformatie.” De meeste bedrijven staan volgens haar bovendien nog aan het begin van het AI-tijdperk.
Wat ze wél verwacht, zijn reorganisaties. „Wat er gaat gebeuren, is dat er allerlei ontslaggolven komen met het argument AI. Maar dat wil niet zeggen dat AI daadwerkelijk de aanleiding is.”
De adoptie in bedrijven is ongelooflijk laag. Dus het is echt niet zo dat je met AI gaat experimenteren en dat dit dan binnen vijf jaar leidt tot een enorme ontslaggolf
Deborah Nas
Ze geeft als voorbeeld ABN AMRO, dat onlangs een grootschalige reorganisatie aankondigde waarbij duizenden banen verdwijnen en verdere digitalisering en AI onderdeel zijn van de strategie. „Ze zeggen niet: we hebben AI toegepast en het heeft mensen overbodig gemaakt. Het is een voorspelling.”
Volgens Nas spelen stijgende rente, hogere loonkosten en druk op marges minstens zo’n grote rol. „AI wordt dan onderdeel van een bredere efficiëntieslag. De adoptie in bedrijven is ongelooflijk laag. Dus het is echt niet zo dat je met AI gaat experimenteren en dat dit dan binnen vijf jaar leidt tot een enorme ontslaggolf.”
Developers de klos
Dat betekent niet dat werk hetzelfde blijft. „Heel veel functies houden niet zozeer op te bestaan, maar verschuiven.” Vooral bij wat zij ‘cognitief werk’ noemt: „Werk dat een mens nu in principe doet door na te denken en vervolgens iets op een toetsenbord te doen, wat redelijk repeterend is.”
Tegelijkertijd ziet ze dat de spanning op sommige plekken nu al voelbaar is, bijvoorbeeld bij developers. „Het grootste onderwerp qua werkgeverssituatie of werk en AI zit nu bij developers, mensen die coderen”, aldus Nas. „Omdat AI-tools op het vlak van coderen zich zo snel ontwikkelen, vragen heel veel developers zich af: wat betekent dit dan voor mijn werk?” In elk geval niet dat die banen ineens verdwijnen. „De meeste bedrijven hebben nog steeds een tekort aan dat soort werknemers. Want er wordt ook steeds meer gedaan met AI en digitalisering.”
De echte uitdaging voor ondernemers en bedrijven zit volgens haar dan ook niet alleen in de technologie: hoe krijg je je mensen mee in al deze nieuwe ontwikkelingen, want mensen houden niet zo van verandering. „Dat kost moeite. Dan moet je een nieuw proces leren. Je moet met een nieuwe tool leren werken. Er komt veel onzekerheid bij kijken.”
Lees ook: AI-adoptie in het mkb is geen technologieprobleem: ‘AI-agent zonder proces is een stagiair zonder werkbeschrijving’
AFAS stapt door AI af van vijfjarenplan
Daar komt bij dat veel bedrijven nog werken met oude systemen en versnipperde data. „Als je je datahuishouding niet op orde hebt, dan is het gewoon moeilijk”, zegt Nas. Dat geldt voor grote én kleine bedrijven. „Theoretisch kan het mkb sneller moderniseren dan grote concerns, maar de kennis in de organisatie is vaak heel laag.”
Die onvoorspelbaarheid en het gebrek aan kennis maken het steeds lastiger om vooruit te plannen. Softwarebedrijf AFAS kiest daarom voor een radicale draai. Ceo Bas van der Veldt stopt met jaar- en vijfjarenplannen. „AI stond drie jaar geleden in geen enkel plan van geen enkele ondernemer”, zegt hij in gesprek met BusinessWise. „En toch zijn we er nu allemaal mee bezig. Hadden we een vijfjarenplan gemaakt, dan had dat nu echt de prullenbak in gekund.”
Terwijl de softwarekant dus planningen overhoop gooit, is de stap naar de fysieke wereld volgens Nas een heel ander verhaal. Waar Thijs Dorssers verwacht dat robots op korte termijn gaten op de arbeidsmarkt vullen, ziet zij dat minder rooskleurig in.
De uitrol van humanoids, als technologische oplossing voor bijvoorbeeld personeelsgebrek? Dat klinkt voor Nas voorlopig als (verre) toekomstmuziek. „Je zult wel eens een artikel gaan zien met een foto van een humanoid in een zorginstelling. Maar dat is wat anders dan grootschalige implementatie. Humanoids zullen eerst in fabrieken en voor mensen gevaarlijke omgevingen toegepast worden.”
Lees ook: Slechts kwart van mkb’ers bezig met AI: ‘Maar hier liggen de kansen’
