Op papier klopt het plaatje: je hebt een pand en een plan, alleen één essentieel onderdeel ontbreekt en dat is stroom. Voor duizenden ondernemers is dat dagelijkse praktijk. Eind juni stonden bijna 15.500 aanvragen op de wachtlijst bij de regionale netbeheerders, telt brancheorganisatie Netbeheer Nederland. Eind 2025 waren dat er nog 15.154.
Hans-Peter Oskam, algemeen directeur van Netbeheer Nederland, ziet het glas toch halfvol. „Het waren er 15.000, het zijn er nog steeds 15.000. Dat is 15.000 te veel. Maar gelukkig geen verdere groei. Sterker nog, we zien in bepaalde regio’s al een eerste daling van de wachtlijst”, zegt hij tegen het AD. Helemaal stil staat de teller niet: netto kwamen er ruim driehonderd aanvragen bij, terwijl er in een halfjaar bijna 1.700 van de lijst verdwenen.
“Er zijn goede afspraken te maken met de ondernemers over wanneer zij hun stroom op het net zetten”
Hans-Peter Oskam Algemeen directeur van Netbeheer Nederland
Batterij, buurman, flexcontract
Op steeds meer plekken ontstaat ruimte, en die komt voor een deel van ondernemers zelf. Een groeiend aantal kiest een flexibel contract, schrijft het AD. Je trekt dan niet op elk uur de volle capaciteit, maar laat het net met rust als het druk is. Anderen zetten een batterij neer of delen hun aansluiting met een bedrijf verderop.
„Dat zien we bijvoorbeeld in de praktijk: er wordt geen wind- of zonnepark meer ontwikkeld zonder batterij. En er zijn goede afspraken te maken met de ondernemers over wanneer zij hun stroom op het net zetten. Bij wind- en zonneparken is flexibel gebruik echt de norm geworden”, zegt Oskam. Netbeheer Nederland waarschuwt wel dat het in sommige gebieden niet genoeg is.
Bij bedrijven die stroom willen leveren, krimpt de rij voor het eerst: 54 aanvragen minder, van 8.612 naar 8.558. Wel vragen die bedrijven samen meer vermogen dan eind vorig jaar. Ook bij hoogspanningsnetbeheerder TenneT is de lijst korter geworden. Daar wachten nog 205 aanvragen voor stroomgebruik en 156 voor levering.
Lees ook: Robbert Jan omzeilt wachtlijst voor overvolle stroomnet met eigen energiehub, maar dat ging niet vanzelf
Shoppen in vier provincies kost nu geld
Even in vier provincies tegelijk een aansluiting aanvragen en kijken waar je het eerst aan de beurt bent? Dat deden sommige ondernemers vroeger, aldus het AD. Die gok kost je inmiddels geld: wie een plek op de wachtlijst wil, betaalt een deel van de aansluitkosten vooraf. Bij regionale netbeheerders is dat 20 procent, TenneT kondigde 10 procent aan. Zo willen netbeheerders de wachtlijst realistisch houden.
Elf organisaties, van transportbranche TLN tot de chemische industrie, stuurden eind september een brandbrief naar toezichthouder ACM. De aanbetalingen kunnen oplopen tot miljoenen euro’s, zonder zekerheid over hoe lang je moet wachten. Zo krijgen partijen met veel geld voorrang op serieuze projecten, vinden ze.
AI tekent sneller dan de ingenieur
Ondertussen gaat de schop de grond in. In het eerste halfjaar legden netbeheerders 1.061 kilometer kabel in wijken en dorpen en plaatsten ze 1.176 transformatorhuisjes. Lijkt veel, maar de komende jaren moeten er zo’n 50.000 bij. Het tempo moet omhoog, maar er zijn te weinig mensen om dat te doen.
Dus tekent de computer mee. AI stelt voor of een wijk een extra kabel nodig heeft of een nieuwe, en welke route die het best kan volgen. „We geven die AI een kadastrale kaart en binnen 30 seconden heb je een eerste opzet. Een ingenieur heeft heel veel meer tijd nodig”, zegt operationeel directeur Han Slootweg van netbeheerder Enexis.
Snel tekenen helpt alleen niet als het gemeentehuis op de rem staat. Niet elke gemeente staat te trappelen voor een nieuw middenspanningsstation, en sommige vragen de hoofdprijs voor de grond. Elders kibbelen gemeente en provincie jarenlang over de plek. Het resultaat: in een halfjaar zo’n 1.000 kilometer middenspanningskabel, minder dan de netbeheerders hadden gewild.
“We kunnen de groeiende vraag naar transportcapaciteit niet oplossen met alleen meer kabels en stations”
Hans-Peter Oskam Algemeen directeur Netbeheer Nederland
235 miljard, of de helft
Voor de uitbreiding van het net rekenen netbeheerders de komende jaren op 235 miljard euro, schrijft de NOS. Experts die de omroep sprak, denken dat het goedkoper kan. Jan Rotmans, hoogleraar energietransitie en duurzaamheid, noemt het stroomnet een „negentiende-eeuws systeem”. Over die 235 miljard zegt hij: „Dat kan de helft minder zijn. Wie gaat dat geld opbrengen? Dat zijn wij met z’n allen.”
Stroombesparende innovaties lossen „zeker 10 procent” van het probleem op, zegt Maartje Brans, directeur van netbeheerder Alliander. In de Arnhemse nieuwbouwwijk Rijnpark, goed voor zo’n zevenduizend woningen, test Alliander samen met de gemeente een aansluiting voor de hele wijk die drie keer kleiner is dan normaal. Die huizen worden wel duurder dan woningen met een gewone aansluiting. Minister Elanor Boekholt-O’Sullivan (Volkshuisvesting) wil dat netbewust bouwen vanaf 2028 de norm wordt.
Lees ook: Patrick wil de markt voor warmtepompen opschudden met betaalbaar model: ‘Het mag geen luxeproduct zijn’
Nettarieven
Ook gaat de rekening op de schop. Netbeheerders willen in 2029 tijdsafhankelijke nettarieven invoeren: wie buiten de spits stroom gebruikt, betaalt minder voor het transport. Dat geldt ook voor bedrijven met een kleine aansluiting, tot 3x80 ampère. Toezichthouder ACM moet het voorstel nog goedkeuren.
Oskam wil niet kiezen tussen graven en slim schakelen. „We kunnen de groeiende vraag naar transportcapaciteit niet oplossen met alleen meer kabels en stations. We moeten de ruimte die er vandaag al is, blijvend beter benutten, naast de continue uitbreiding van het stroomnet.” Beide zijn nodig, zegt hij.
