Wat doe je als je autobanden verkoopt, maar bijna niemand rijdt in een auto? Dan verzin je een list. De Franse broers André en Édouard Michelin wisten als geen ander hoe je dat doet, schrijft het AD.
In 1889 gingen ze in hun fabriek in Clermont-Ferrand autobanden produceren, terwijl er in Frankrijk toen nog maar zo’n drieduizend auto’s rondreden. In Parijs tuften er nog maar zo’n zeshonderd auto’s over de avenues. Dus dat zette weinig zoden aan de dijk.
De broers bedachten daarom een aantrekkelijk, gratis, handig boekje voor automobilisten, vol stadsplattegronden en tips. Hoe verwissel je een band? Waar kun je tanken of je auto laten repareren? Waar kun je overnachten? En heeft het hotel wel een telefoon? Het idee: met zulke handige wetenswaardigheden zouden nóg meer mensen gaan autorijden en dus ook autobanden gaan kopen.
Lees ook: Michelinsterren 2025: twee sterren GEM. en Create, De Librije behoudt drie sterren
Gratis Michelingids
Dat werd de Franse Michelingids. De eerste was bijna 400 pagina’s dik en verscheen in 1900 in een oplage van 35.000 exemplaren. Iedereen die een Michelinband kocht, kreeg hem gratis mee. Later kwamen er internationale edities en moest er betaald worden voor het boek. In ruim honderd jaar zijn er dertig miljoen gidsen verkocht, tot in alle uithoeken van de wereld.
Dat succes is vooral te danken aan één nieuw ingrediënt dat in 1926, honderd jaar geleden dus, aan de gids werd toegevoegd: sterren. Restaurants werden beoordeeld en kregen, afhankelijk van de kwaliteit, een ster. In de gids van 1926 zie je tekeningen van het beroemde Michelinmannetje ‘Bibendum’, staand achter een fornuis met een koksmuts op zijn hoofd en een sigaar in zijn hand.
„Mensen gingen met hun auto op vakantie, dus werd het belangrijker om in de Michelingids ook toeristische tips te geven. Zo ontstonden de sterren voor restaurants’’, vertelt Marie-Claire Demain-Frackowiak van Michelin.
TripAdvisor avant la lettre
In die eerste gids met sterren uit 1926 werd er nog maar één zwarte ster toegekend aan restaurants die bovengemiddeld goed waren. Vijf jaar later werd het systeem met drie sterren bedacht, dat nu nog steeds bestaat.
In de beginjaren gaf de horeca zelf informatie aan Michelin over hun kookkunsten en menuprijzen. „In hotels en restaurants werden ook boeken neergelegd voor klanten waarin ze konden schrijven wat ze van het etablissement vonden. Michelin haalde al die boeken één keer per jaar op. De informatie van klanten werd dan verwerkt in de gids van het jaar erna’’, zegt Demain-Frackowiak. „Als een soort TripAdvisor avant la lettre.’’
Lees ook: Restaurant Choux ontvangt Michelinster én 10 van Het Parool: ‘Elke minuut komen er drie reserveringen binnen’
Michelingids als stadsplattegrond in Tweede Wereldoorlog
Pas in 1933 werden inspecteurs aangenomen. Zij bezoeken anoniem restaurants en beoordelen het eten aan de hand van een vast rijtje criteria. In 1948 werd het rode ster-icoontje bedacht dat nog steeds wordt gebruikt.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog verschenen er geen gidsen, maar de oude edities werden wel gebruikt. Het Amerikaanse ministerie van Defensie liet de Michelingids van 1939 herdrukken en gaf die in 1944 mee aan de militairen die in Normandië aan land gingen. En dat was niet om sterrenrestaurants te vinden – de gids wees de weg bij de bevrijding van Europa.
„Onze gidsen hadden betrouwbare stadsplattegronden en ze gaven de afstanden tussen steden. Dat was precies wat de Amerikaanse soldaten nodig hadden na de landing op D-Day. Want veel verkeersborden in Frankrijk waren door de oorlog vernietigd of door de Duitsers expres de verkeerde kant opgezet’’, vertelt Michelins ‘huis-historica’ Demain-Frackowiak.
Status en stress
De Michelingidsen hebben er de afgelopen decennia voor gezorgd dat koks volop in de schijnwerpers zijn komen te staan. Wie door Michelin bekroond was, ging daarna vaak kookboeken schrijven, tv-programma’s presenteren en andere restaurants openen.
Dat zorgde voor status en ook voor stress: jarenlang op topniveau presteren bleek sterrenchefs zwaar te vallen. Sommige koks leverden hun sterren vrijwillig in, anderen groeiden uit tot scheldende monsterchefs voor hun personeel.
Mensen hadden meer dan honderd jaar geleden al vertrouwen in de autobanden, daarna in de wegenkaarten en vervolgens in de sterren voor de restaurants
Demain-Frackowiak
Eén ster avant la lettre was Eugénie Brazier. Meer dan honderd jaar geleden raakte ze als Franse tiener zwanger. Haar vader zette haar uit schaamte het huis uit, ze verhuisde naar Lyon en ging werken bij een rijke familie.
Toen de huiskok daar ziek werd moest Eugénie achter de potten en pannen gaan staan. Dat vond ze leuk. In 1921 opende ze met gespaard geld haar eigen restaurant. Iets meer dan tien jaar later was ze de eerste kok ooit die maar liefst zes Michelinsterren kreeg: drie sterren voor beide restaurants die ze inmiddels had geopend. Pas 64 jaar later slaagde een andere chef, Alain Ducasse, erin om zes Michelinsterren tegelijk te hebben.
Vaakst bekroond: met 32 Michelinsterren
De vaakst bekroonde chef ooit is Fransman Joël Robuchon. Hij slaagde erin 32 Michelinsterren tegelijk te bemachtigen voor zijn gezamenlijke restaurants in onder meer Frankrijk, Japan, de Verenigde Staten en Hongkong.
Robuchon staat bekend als een van de beste fijnproevers ter wereld, maar dat was niet altijd zo. „Toen ik als kok begon, hield ik eigenlijk alleen van steak frites. Ik moest dingen koken waar ik helemaal niet van hield’’, zei hij eens in een interview.
De Michelinsterren zijn inmiddels een mondiale leidraad voor overtuigde foodies. Maandag 16 maart wordt in Monaco de nieuwste Franse Michelingids gepresenteerd, opnieuw onder grote belangstelling van koks, pers en publiek.
„Het succes heeft ongetwijfeld te maken met de betrouwbaarheid’’, zegt Demain-Frackowiak. „Mensen hadden meer dan honderd jaar geleden al vertrouwen in de autobanden, daarna in de wegenkaarten en vervolgens in de sterren voor de restaurants.”
En Michelin zette meteen in op internationalisering. Al vóór de Eerste Wereldoorlog hadden alle Europese landen hun eigen Michelingids. Daardoor werd het een merknaam die wereldwijd bekend is.’’
Lees ook: Michelinster blijkt drempel, De Woage gooit roer om: ‘We willen dat mensen gewoon naar binnen lopen’
Neercanne was de eerste, met ananas
In 1905 verscheen de eerste Franstalige Michelingids voor ‘Belgique, Hollande, Luxembourg’. Daarin stonden alleen hotels. Pas in 1957 werden de eerste sterren voor Nederlandse restaurants uitgedeeld, onder meer aan Château Neercanne in Maastricht, dat nog steeds bestaat en nog steeds een ster heeft.
„Op de menukaart van 1957 stonden bijvoorbeeld ‘aan het stuk gebraden eend’ en ‘ossenhaas met bearnaisesaus’’’, vertelt de huidige eigenaar Camille Oostwegel. „Best wel traditioneel dus, hoewel er ook een dessert was met ananas. Dat was voor 1957 wel weer exotisch.’’
Ook opvallend is dat het restaurant in 1957 lokale grotchampignons serveerde, die nu, bijna zeventig jaar later, nog steeds op de kaart staan. „We hebben met Château Neercanne na 1957 zo’n 25 jaar lang onafgebroken onze Michelinster behouden en sinds 2023 hebben we opnieuw een ster. De keuken is wel geëvolueerd natuurlijk’’, zegt Oostwegel. „Het eten is verfijnder geworden, vernieuwender, vaak met meer elementen en meer ingrediënten op een bord.”
„Maar je ziet ook weer een andere trend. Dat er bijvoorbeeld één flink stuk fazant of een hele tarbot wordt geserveerd. De wensen van mensen veranderen en daar moet je in meegaan. Het belangrijkste is: als het maar perfect is. Want een leeg restaurant met een Michelinster, dat schiet niet op.’’
