Ondernemen zat er al vroeg in bij de zussen Carola (52) en Liane (50). In hun ouderlijk huis in Purmerend speelden ze samen winkeltje, verzonnen ze plannen voor eigen bedrijven en fantaseerden ze over wat ze later wilden worden. Hun moeder werkte als bloemiste, hun vader was leraar. Het gezin was warm, hecht en stabiel, maar op de achtergrond speelde een familieverhaal dat later meer invloed zou krijgen dan ze toen konden vermoeden.
„Mijn oma zei altijd: heb en hou het goed met familie. Pas later realiseerde ik me waarom ze daar zo op hamerde”, vertelt Liane. Die wijze woorden van oma hadden alles te maken met het agrarische bedrijf dat zij met haar man had opgebouwd. ,,Na de overdracht raakte de familie gebrouilleerd. Dat is niet meer goed gekomen en had veel impact op onze hele familie.”
Altijd al samen willen ondernemen
Jaren later studeerden beide zussen Europese Studies aan de Universiteit van Amsterdam. Carola kwam in de financiële dienstverlening terecht en werkte als financieel planner bij de Rabobank, waar ze van dichtbij zag hoe vaak de opvolging binnen een familiebedrijf zorgt voor strubbelingen. Liane koos voor HR, psychologie en mediation, maar de zussen bleven de wens houden om ooit op een dag samen een bedrijf te beginnen.
Tijdens een vakantie op Curaçao besloten Liane en Carola hun droom om te zetten in daden. Liane: ,,Ons eerste bedrijf richtte zich op HR-dienstverlening, werving en selectie voor mkb-bedrijven, wat prima liep, maar er ontbrak iets. We waren op een event waar het ging over je niche vinden toen ik ineens dacht: familiebedrijven, dat is zo’n rode draad in ons leven. Vanaf dat moment zijn we ons volledig op het begeleiden van familiebedrijven gaan richten.”
Iedereen krijgt hetzelfde cadeautje
Het uitgangspunt van Familiezaken, zoals Carola en Liane hun bedrijf doopten, is dat een bedrijfsopvolging niet alleen draait om belastingregels en juridische constructies. „Families worstelen vaak vooral met de psychologische kant”, weet Liane uit ervaring. „Hoeveel ruimte krijgt de volgende generatie? Wat gebeurt er als niet ieder kind dezelfde rol krijgt? Hoe voorkom je dat zakelijke beslissingen de familieverhoudingen onder druk zetten?”
“Wat goed is voor de familie, is soms niet goed voor het bedrijf en andersom”
Liane de Ruijter van Familiezaken
De focus van Carola en Liane ligt niet op de zakelijke kant van opvolgingen, maar op de familie achter het bedrijf. ,,Als ouder wil je je kinderen gelijk behandelen, daarom krijgt iedereen op een verjaardag een cadeau van ongeveer dezelfde waarde. Maar in een bedrijf ben je als broers en zussen niet gelijkwaardig. Wat goed is voor de familie, is soms niet goed voor het bedrijf en andersom. Als je daar geen aandacht voor hebt, wordt het een precaire situatie.”
Sterke familierelatie is sterk familiebedrijf
Veel mensen onderschatten volgens Liane dat familiebedrijven niet ten onder gaan aan een slechte strategie of verkeerde structuur. ,,Het gaat mis op zaken die in de onderstroom spelen”, legt ze uit. ,,Oud zeer, een broer of zus die andere belangen heeft of te sterke loyaliteitsbanden waardoor de nieuwe generatie er nooit hun eigen bedrijf van kan maken. Het zijn vaak patronen die al generaties bestaan en die nu de samenwerking blokkeren.”
Door zichtbaar te maken wat er in die onderstroom speelt, ontstaat ruimte voor een nieuw perspectief. ,,Daardoor kunnen er weer keuzes worden gemaakt en is er meer slagkracht. Familie-ondernemers kunnen hun tijd en energie dan weer richten op de business in plaats van op familiegedoe. Wij zien dat familiebedrijven daardoor na onze begeleiding regelmatig hun beste jaar ooit draaien.”
Last van het ‘lieve-meisjes-syndroom’
Liane en Carola moesten dat zelf ook leren, want zij zijn opgegroeid met wat Liane ‘het lieve-meisjes-syndroom’ noemt. ,,Conflicten werden bij ons thuis vermeden en het was niet de bedoeling dat je jezelf nadrukkelijk op de voorgrond plaatste”, vertelt ze. Die houding bleek als ondernemer minder handig, want om je bedrijf te laten groeien moet je voor je eigen visie gaan staan. ,,In het begin van het bedrijf blokkeerden we zelf letterlijk onze eigen groei.”
“In het begin van het bedrijf blokkeerden we zelf letterlijk onze eigen groei”
Liane de Ruijter van Familiezaken
De zussen moesten leren meer ruimte in te nemen en duidelijk te vertellen waar ze goed in zijn, een houding die hun geen windeieren legde. De zussen schuiven tegenwoordig aan bij veelal grote, vermogende ondernemende families en hebben een boek geschreven over bedrijfsopvolging: Familiezaken in opvolging. Maar de kern van hun werk is hetzelfde gebleven: zorgen dat families met een bedrijf met elkaar in gesprek gaan en blijven.
Lees ook: Je erft meer dan aandelen: waarom de zwaarste last in een familiebedrijf nergens op papier staat
Nu zelfs met drie zussen
Sinds afgelopen maart is Familiezaken zelf nog nadrukkelijker een familiebedrijf, omdat de jongste zus Marlies (47) zich bij Carola en Liane heeft aangesloten. ,,Carola en ik trekken al jaren intensief met elkaar op, dus onze band is heel hecht”, vertelt Liane. ,,Marlies heeft zich nooit buitengesloten gevoeld, maar het is prettig dat we dit nu met z’n drieën kunnen doen. We merken dat de dynamiek in het bedrijf door de komst van Marlies ook is veranderd.”
Marlies staat er wat neutraler in dan Carola en Liane, omdat ze meer afstand tot het bedrijf heeft. ,,Als iemand al jaren naast je staat, kan feedback sneller aanvoelen als een aanval”, legt Liane uit. ,,Marlies stelt veel vragen, maar van haar kunnen we dingen net wat makkelijker aannemen. Wij denken daardoor ook meer na over de structuren in ons bedrijf. Wie is waarvoor verantwoordelijk? Welke rol past bij wie?”
Wat als je ruzie krijgt
Toen Liane en Carola net samenwerkten, ging het tussen hen altijd over werk. ,,Maar op een gegeven moment trokken onze ouders aan de bel: hallo, er is meer in het leven”, lacht Liane. ,,Als we met z’n allen zijn, proberen we het daarom niet over werk te hebben, maar onderling blijft dat lastig. De zussen-app die we altijd al hadden, wordt nu zowel zakelijk als privé gebruikt. Dat is verwarrend, dus daar moeten we nog iets mee. Onze vader kijkt sowieso met zorg naar onze samenwerking: wat als ze ruzie krijgen? Of wat als het bedrijf minder goed gaat?”
Zelf hebben de zussen er alle vertrouwen in dat ze Familiezaken samen met hun andere vaste krachten verder kunnen uitbouwen. Daarbij helpt het dat ze hun eigen lessen ook op zichzelf kunnen toepassen. ,,Bij de families die we begeleiden zien we telkens hoe belangrijk het is om dingen op tijd uit te spreken”, zegt Liane. ,,Alles wat onder het tapijt verdwijnt, wordt uiteindelijk een hobbel waar je over struikelt. Het is precies zoals mijn oma al zei: heb en hou het goed met de familie.”
Lees ook: Familiebedrijf verkopen? Het echte werk begint vaak jaren eerder
