De miljardenrekening zit vooral in de tijd die ondernemers en medewerkers kwijt zijn aan het naleven van regels. Uit een eerdere peiling van VNO-NCW Midden onder ongeveer vijfhonderd ondernemers blijkt dat vooral de loondoorbetaling en re-integratie bij ziekte, milieu- en emissieregels, privacywetgeving en vergunningstrajecten veel tijd en geld kosten. De kosten van eigen uren en het inschakelen van juristen en andere deskundigen kunnen daardoor oplopen tot 30.000 euro per jaar.
Wat kost regeldruk jou?
Hoeveel tijd, geld en energie ben je als ondernemer op de werkvloer daadwerkelijk kwijt aan administratieve verplichtingen en regelgeving?
Voor een nieuwe videoserie brengt de redactie van De Ondernemer de impact van regeldruk op de dagelijkse bedrijfsvoering in beeld.
Meld je aan: stuur een e-mail naar redactie@deondernemer.nl met een korte toelichting op jouw bedrijf en het specifieke knelpunt waar je tegenaan loopt. Onze redactie neemt vervolgens contact met je op.
Daarmee is 16,8 miljard euro nog niet eens het volledige bedrag. PwC telde alleen de directe arbeidskosten mee: de lonen en uren van mensen die bezig zijn met rapportages, vergunningsaanvragen, controles en andere nalevingsactiviteiten. Uitgaven aan software en systemen vallen buiten het onderzoek. Dat geldt ook voor uitgestelde investeringen en innovaties die niet van de grond komen.
Lees ook: Regeldruk kost ondernemers 30.000 euro per jaar: wat kost het jou?
Regeldruk groeit sneller dan productiviteit
De kosten lopen bovendien snel op. Sinds 2013 zijn de nalevingskosten, gecorrigeerd voor inflatie, met 28 procent gestegen. In de financiële sector, de energiesector en de industrie groeien ze zelfs sneller dan de arbeidsproductiviteit. Die arbeidsproductiviteit nam in Nederland de afgelopen tien jaar gemiddeld met slechts 0,3 procent per jaar toe.
Daar zit volgens PwC-hoofdeconoom Barbara Baarsma het grootste probleem. Nederland zoekt naar manieren om de productiviteitsgroei aan te jagen, terwijl steeds meer schaarse arbeidsuren opgaan aan het naleven van regels. „De centrale vraag is niet alleen hoeveel regeldruk kost, maar ook wat de Nederlandse economie misloopt wanneer schaarse arbeid verschuift van innovatie en ondernemerschap naar het naleven van regels”, aldus Baarsma in de toelichting op het onderzoek.
7 procent van alle banen draait deels om regels
Voor het onderzoek analyseerde PwC met behulp van verschillende grote taalmodellen bijna 19.000 taken binnen 923 beroepen. De onderzoekers bepaalden welke werkzaamheden samenhangen met het naleven van wet- en regelgeving en koppelden de uitkomsten aan gegevens over werkgelegenheid en lonen. Zo berekenden zij hoeveel arbeidsuren en loonkosten in Nederland aan naleving worden besteed.
Inmiddels bestaat bijna 8 procent van de werkgelegenheid uit functies waarin meer dan een tiende van de werktijd naar regels gaat. Vooral juristen, accountants, ambtenaren en beleidsadviseurs besteden een groot deel van hun dag aan administratieve en controlerende werkzaamheden. Het aantal banen met veel nalevingswerk is volgens PwC bijna vier keer zo groot als het aantal banen dat verband houdt met onderzoek en ontwikkeling.
Zakelijke dienstverlening is de klos
Binnen het bedrijfsleven komen de hoogste kosten terecht bij de gespecialiseerde zakelijke dienstverlening, met 2,9 miljard euro per jaar. De financiële sector volgt met 1,2 miljard euro. Zakelijke dienstverleners doen daarbij ook veel nalevingswerk voor klanten in andere sectoren, die accountants, juristen en andere deskundigen inschakelen om aan alle verplichtingen te voldoen.
De vergelijking met andere Europese landen levert een opvallend beeld op. Als aandeel van het bruto binnenlands product heeft Nederland de vijfde laagste nalevingskosten van de Europese Unie. Gemeten als percentage van de totale arbeidskosten stond Nederland in 2024 echter bovenaan van alle 27 EU-landen. Nergens wordt naar verhouding zoveel arbeid ingezet voor het naleven van regels.
Van CBS-vragenlijsten tot re-integratieregels
Het PwC-rapport splitst de 9,1 miljard euro niet uit per afzonderlijke wet. Andere onderzoeken laten wel zien welke verplichtingen ondernemers veel tijd en geld kosten. De recente RegelIndex van het Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf noemt onder meer CBS-statistieken bij het aannemen van personeel, eHerkenning bij subsidieaanvragen en de loondoorbetaling bij ziekte als knelpunten. Ook ingewikkelde fiscale regelingen, milieuvoorschriften, privacyregels en vergunningen leveren veel werk op.
Het kabinet zette in december een eerste tranche van 218 regels op de lijst om te schrappen of te vereenvoudigen. Daaronder vallen het beëindigen van de jaarlijkse mobiliteitsrapportage voor bedrijven met minder dan 250 medewerkers, minder en kortere CBS-vragenlijsten en eerst een waarschuwing bij een te late ziek- of herstelmelding aan het UWV. Ook de tachograafplicht voor lichte elektrische bedrijfsvoertuigen verdwijnt.
Lees ook: Bakker Jeroen (27) slaat alarm om zwaardere regeldruk: ‘Succesvolle bakkers sluiten hun deuren omdat ze murw geslagen zijn’
Geen 500, maar 403 regels aangepakt
Het kabinet wilde voor de zomer vijfhonderd knellende regels schrappen of eenvoudiger maken. Dat doel werd niet gehaald: eind juni bleef de teller steken op 403 aangepakte regels. Minister Heleen Herbert van Economische Zaken toonde zich desondanks positief. Volgens haar gaat het niet alleen om het aantal regels dat verdwijnt, maar vooral om de vraag of regels minder belastend worden.
De huidige schrapoperatie moet een trend keren die tot en met 2024 duidelijk de verkeerde kant op ging: in elf jaar stegen de nalevingskosten met 28 procent. Dat veel regels nog altijd moeilijk uitvoerbaar zijn, blijkt uit de RegelIndex. Van de eerste honderd onderzochte overheidsregelingen is bijna een derde volgens het IMK onuitvoerbaar voor het mkb. Nog eens 54 procent moet eenvoudiger worden gemaakt. Baarsma noemt het incidenteel schrappen van regels onvoldoende zolang er ondertussen nieuwe verplichtingen bijkomen.
Lees ook: 1 op de 3 regels belemmert mkb-ondernemer: ‘Er moet iets gebeuren’
Ministeries moeten worden afgerekend
PwC wil daarom terug naar bindende doelstellingen per ministerie. Tijdens de kabinetten-Balkenende moesten ministeries hun administratieve lasten met 25 procent terugdringen. Wie een nieuwe regel wilde invoeren, moest elders een verplichting schrappen of eenvoudiger maken. Ook moet Nederland volgens de onderzoekers terughoudender zijn met aanvullende nationale eisen boven op Europese regels en bestaande wetgeving vaker beoordelen op kosten, nut en uitvoerbaarheid.
Bedrijven kunnen zelf een deel van hun nalevingswerk automatiseren en rapportageverplichtingen rechtstreeks in hun systemen verwerken. Dat vermindert handmatig werk en voorkomt fouten, maar neemt de oorzaak van de oplopende regeldruk niet weg. Uiteindelijk is daarvoor volgens PwC de overheid aan zet. „Ministeries moeten afgerekend worden op het terugdringen van de regeldruk die zij veroorzaken”, stelt Baarsma.
