Bij de Belastingdienst gaan ze tegenwoordig op ‘kamelenjacht’: het tegengaan van overvolle kantoren op dinsdag en donderdag. De kantoorbezetting laat op die dagen namelijk twee torenhoge pieken zien — precies de twee bulten van een kameel, schrijft het AD.
In de rest van het land is het niet anders, blijkt uit navraag. Bij veel bedrijven zijn dinsdag en donderdag de drukstbezochte werkdagen. Experts spreken inmiddels van een ‘di-do-economie’, en dat brengt de nodige problemen met zich mee: van overvolle wegen tot ergernis in de trein.
Reistijd viel weg
Volgens hoogleraar Ton Wilthagen waren we voor de pandemie al ‘Europees kampioen thuiswerken’, mede door ons vele deeltijdwerk. Tijdens de lockdowns werd dat versterkt: het liep prima, de productiviteit bleef op peil en reistijd viel weg. Wilthagen: „Bedrijven kwamen zelfs bureaustoelen en schermen thuis afleveren.”
Maar de tijden zijn veranderd. Bedrijven willen hun werknemers weer terugzien op kantoor. ABN Amro is het meest recente voorbeeld: de bank wil zijn personeel via de nieuwe cao verplichten minimaal de helft van de werkweek naar kantoor te komen.
De Belastingdienst doet ook een poging. „Denk aan activiteiten zoals een yogales op woensdag of een vrijdagmiddagborrel voor teams die hun overleg op vrijdag plannen”, zegt een woordvoerder. „Zulke acties zorgen meestal niet voor grote verschuivingen in aanwezigheid, maar helpen wel om bewustwording te creëren rond de scheve spreiding.”
De Belastingdienst voert de ‘kamelenjacht’ — onderdeel van Rijksoverheidsbeleid — zo uit: op rustige dagen mag personeel een vergaderzaal al een jaar van tevoren reserveren, op piekdagen slechts drie maanden.
Strenger tegen personeel
Dat zijn goede voorbeelden, maar bedrijfsantropoloog Daniëlle Braun ziet bij leidinggevenden over het algemeen een ‘handelingsverlegenheid’: een angst om wat strenger te zijn. „Zeggen dat je 32 of 36 uur bereikbaar moet zijn, vinden veel managers lastig. Ik was laatst bij een provincie waar niet op woensdagochtend kon worden vergaderd omdat iemand dan yogales had.”
Werknemers zetten thuiswerken in als onderhandelingsmiddel, zegt Braun: „Mag het niet, dan kijken ze een deurtje verder. In een krappe arbeidsmarkt hebben mensen meer te eisen.”
De sleutel is volgens Braun — hoe streng het ook klinkt — om toch te zeggen: „Zullen we weer even normaal doen? Thuiswerken is fijn, maar ja: ik vind drop eten ook fijn. Dat betekent niet dat het altijd goed voor je is.”
Spreiding van werkdagen
82 procent van de werknemers ziet thuiswerken als een belangrijke arbeidsvoorwaarde, zegt ook Tanja van der Lippe, hoogleraar sociologie aan de Universiteit Utrecht. Dat heeft ook iets moois; werknemers kunnen hun eigen ritme bepalen, de deadlines van het werk halen en tegelijkertijd de privé-werkbalans op orde krijgen. „Het is een compleet normale arbeidsvoorwaarde geworden.”
Toch pleit de hoogleraar al langer voor een betere spreiding van de werkdagen. „Thuiswerken werkt misschien niet productiviteitsverlagend, maar je wisselt wel minder ideeën uit, er is minder cohesie. Op de lange termijn kan het wel een probleem worden.”
Het is volgens haar niet gemakkelijk om tot concrete oplossingen te komen, omdat het een patroon is dat tijdens de coronatijd is ingesleten, zowel bij werknemers als bij werkgevers. „Je kunt wel kleine dingen doen. Zeg tegen een team dat twee dagen op kantoor werkt bijvoorbeeld dat ze niet én op dinsdag én op donderdag mogen komen, maar ook een maandag, woensdag of vrijdag moeten kiezen.”
Slim
Een groot bedrijf als Unilever merkt bijvoorbeeld dat de vrijdag een populaire thuiswerkdag is, maar ziet daar juist de kansen van in. „Vrijdag springt er bij ons wel uit als een dag waarop veel mensen ervoor kiezen om thuis te werken”, zegt een woordvoerder. „Maar we zien dat teams die dag juist slim gebruiken om met elkaar iets op kantoor te organiseren. Je hebt dan verschillende ruimtes om uit te kiezen.”
Maar om het probleem echt op te lossen, is een groter plan nodig waarbij de overheid, vakbonden en werkgevers de handen ineenslaan, zegt Van der Lippe. „Je moet niet alleen individuele werknemers aanspreken, maar ook aan de slag met de cultuur, de gewoonten en de regels op het werk. Verbeter ook de werkomgeving, want de huidige kantoortuinen maken naar werk komen echt minder aantrekkelijk.”
Wat volgens organisatiepsycholoog Aukje Nauta (Universiteit Leiden) niet gaat helpen, is om van bovenaf een dictaat op te leggen: „De kunst is om werknemers zelf in te laten zien waarom het belangrijk is om elkaar weer vaker te zien. Je kunt teamsessies houden en erover praten. Als mensen met elkaar uitwisselen wat nodig is voor goede samenwerking en verbinding, kun je samen een rooster afspreken dat ook echt draagvlak heeft.”
Waarover de experts het wel eens zijn: elkaar ontmoeten op de werkvloer blijft belangrijk. Braun: „Collega’s zijn geen puur economische wezens, ze hebben binding nodig. Een lesje yoga of een lunch is leuk, maar echte binding ontstaat pas door toevallige ontmoetingen in de gang of bij het koffieapparaat.”
Dit artikel is geschreven door Jurriaan Nolles voor het Algemeen Dagblad.
