Oprichter kan leiderschap niet loslaten: opvolgerscoach Esther over de pijnlijke nasleep bij Pieter Smit Group

Ik heb erg met deze familie te doen, helemaal nu dit publieke aandacht krijgt. En toch schrijf ik er ook over, want ik hoop dat andere familiebedrijven dit bespaard blijft. De aandacht is het gevolg van hoe het uit de hand is gelopen en ik vind dat echt vreselijk voor de familie. Hier zijn alleen maar verliezers. Ik weet zeker dat niemand van hen dit zo heeft gewild.

Wat is er precies gebeurd? De vader, de oprichter van het bedrijf, bleef, nadat zijn zoon en dochter het bedrijf hadden overgenomen, te veel zijn eigen ding doen en besluiten nemen, terwijl hij operationeel niet meer aan het stuur stond. Het gevolg was uiteindelijk dat de kinderen hun eigen vader moesten ontslaan. De vader was het daar niet mee eens en stapte naar de rechter. De rechtbank stelt nu de kinderen in het gelijk. Au, au, au.

Vader is een ‘rebelse puber’

Waar is het hier toch misgegaan? Dat blijft gissen, want ik ken de familie en het bedrijf niet. Er komen allerlei vragen bij me op, bijvoorbeeld over de mate waarin voorafgaand aan de bedrijfsoverdracht is stilgestaan bij ieders persoonlijke belang. Als die belangen te veel uit elkaar liggen, is het goed om daar aandacht voor te hebben. Ik heb het niet alleen over geld, maar ook over emoties. De kinderen zijn bijvoorbeeld gedreven en ambitieus, terwijl vader wel rust wil maar ook betrokken wil blijven. Misschien identificeert de vader zich sterk met zijn rol als eigenaar van het bedrijf dat hij zelf oprichtte, al heeft hij zich dat nooit gerealiseerd voordat hij zijn kinderen in het zadel hielp.

De impact van een exit en het verliezen van invloed kan heel groot voelen als iemand het grootste gedeelte van zijn leven alles heeft gegeven voor het bedrijf en grote risico’s heeft gedragen. Ineens sta je niet meer op met het bedrijf en ga je er niet meer mee naar bed. Tenminste, je kunt dat wel doen, maar het heeft geen zin meer. Als je ineens niet meer continu aan hoeft te staan als eindverantwoordelijke voor een bedrijf, dan mag je leren om ook eens uit te staan. Dat gaat niet van de een op de andere dag. Dat vraagt om aandacht en enorme inspanning, veerkracht en geduld.

Hij zegt zelf dat het nooit zijn bedoeling is geweest om zeggenschap te verliezen. Wat is er dan besproken, denk ik hardop. Hoe is de opvolging voorbereid en besproken? Met welke kennis is hij deze deal aangegaan en wat is er afgesproken? Hij bezocht leveranciers en bestelde zelfs trailers. Dat leidde uiteindelijk tot boze mails van zijn kinderen waarin zijn dochter hem een ‘rebelse puber’ en ‘rondschoppende rebel’ noemde. En kennelijk ligt dit nu allemaal op straat.

Kan de relatie ooit hersteld worden?

Kinderen hebben vaak last van een ouder die niet loslaat. Je kan het daarom ook anders bekijken en zeggen dat het mooi is dat deze kinderen kennelijk de zeggenschap hebben om hun vader te ontslaan. Als dat niet zo was geweest, had deze vader hun leiderschap waarschijnlijk nog langer ondermijnd. Zakelijk gezien kun je zeggen dat het maar goed is dat de kinderen volledig de leiding hebben. Tja, als je slechts zakenpartners bent, kun je een relationele breuk wellicht voor lief nemen, maar dit gaat om familie. Om vader of misschien zelfs opa, als er kleinkinderen zijn. Dit is nogal een kras op de relatie. Zou dat ooit hersteld kunnen worden?

Nogmaals, ik zie alleen maar verliezers. Of misschien heeft het bedrijfsbelang gewonnen. Maar ook dat vraag ik me af, want dit heeft nu publiciteit gekregen en dat doet iets met het imago. Bovendien kun je bij een familiebedrijf het zakelijke niet los zien van de familie, al is dat vaak wel een streven. Gedachtegoed, historie, cultuur en de familiale verbintenis maken een familiebedrijf per definitie anders dan een niet-familiebedrijf. En als op dat stuk een kras komt, dan raakt dat hoe dan ook het bedrijf.

Veranderen, verlaten of accepteren

Waar het echt mis is gegaan, zullen wij die op afstand staan nooit te weten komen. Zelfs als je heel dichtbij staat, is dat misschien moeilijk te zien. Al snel zoeken we naar een oppervlakkige oorzaak, zoals verlies van invloed of te ambitieuze kinderen, maar ik weet inmiddels dat gedoe in familiebedrijven veel diepere oorzaken kan hebben. Er kan zo veel gebeuren in gezinnen en door een opstapeling van situaties kunnen relaties heel complex worden. En kom daar dan maar weer eens uit. Daar zijn alle partijen voor nodig.

Ik heb geleerd dat je in een nare situatie drie opties hebt: veranderen, verlaten of accepteren. Soms zijn twee van deze drie opties niet mogelijk en blijft er één optie over. Misschien was dat hier ook aan de hand en besloten de kinderen dat ze hun vader moesten ontslaan, waarmee ze de situatie veranderden. Dus ik oordeel niet over hun besluit. Misschien was dit voor hen het beste dat ze konden doen.

Ik wens deze familie vooral mildheid. Gelijk hebben en gelijk krijgen zijn twee verschillende dingen en soms is acceptatie van een meningsverschil het beste wat je voor jezelf kunt doen. Vergeven doe je overigens ook vooral voor jezelf. Dat heb ik al veel klanten aan mijn gesprekstafel ingefluisterd. Kiezen voor vrede geeft het meeste rust en is de gezondste optie voor jezelf.