Dat blijkt uit een analyse van miljoenen geanonimiseerde betaaltransacties door ABN Amro. De bank vergeleek de uitgaven van huishoudens tijdens de hittegolf van juni met het normale uitgavenpatroon. „We zijn verbaasd over de grote verschillen tussen gemeenten”, zegt econoom Jeannine van Reeken tegen AD.
Naarmate de temperaturen opliepen tot boven de 30 graden, en het KNMI code rood afgaf, liepen de landelijke uitgaven terug. Gemiddeld werd aan het einde van de hittegolf 4 procent minder gespendeerd dan gebruikelijk.
De uitgavendaling is tijdelijk. Na de hittegolf halen we onze uitgestelde aankopen weer in rap tempo in.
370 miljoen euro minder
Tijdens de gehele tiendaagse hittegolf is in juni al snel grofweg 370 miljoen euro minder uitgegeven, rekent Van Reeken voor, als ze alle transacties vergelijkt met een ‘normale’ periode met zomers weer.
Opvallend is dat niet alle betaalmethoden hetzelfde beeld laten zien. Online aankopen en geldopnames daalden tijdens de gehele hittegolf, maar pinbetalingen (in supermarkt, horeca, recreatie) niet.
Tijdens de eerste warme dagen van juni, tijdens code geel, rekenden mensen zelfs vaker af met hun pinpas dan normaal. Pas toen de hitte echt extreem werd en op 26 juni code rood gold in een groot deel van Nederland, sloeg dat om. Toen zakten ook de pinbetalingen.
Stad trekt erop uit
Volgens de economen laat dit zien dat warm zomerweer niet automatisch leidt tot minder bestedingen. „In zomerse temperaturen trekken mensen er aanvankelijk meer op uit’’, zegt Van Reeken. Pas zodra de hitte extreem wordt, gaan we activiteiten uitstellen of schrappen.
De grote verschillen tussen stad en platteland springen het meest in het oog. In sterk stedelijke gebieden bleef de terugval beperkt. Tijdens de heetste dagen lagen de pinbetalingen bij cafés en restaurants zelfs hoger dan normaal. „Best verrassend’’, stelt de econoom.
De onderzoekers vermoeden dat stedelingen bij extreme hitte vaker buitenshuis verkoeling zoeken op een terras, in een horecazaak of in een gekoeld winkelcentrum.
Platteland blijft thuis
Buiten de grote steden is het beeld heel anders. Daar namen de uitgaven soms sterk af. De bestedingen aan brandstof liepen er terug, een eerste aanwijzing dat veel mensen thuisbleven. Ook de horeca profiteerde er minder van het warme weer.
In typische plattelandsgemeenten, zoals het Friese Waadhoeke en Berkelland in de Achterhoek, liepen de bestedingen tussen de 10 en 15 procent terug. De meeste thuisblijvers vinden we in Beuningen, Alphen-Chaam, Bladel, Simpelveld, Mook, Ameland en Schiermonnikoog.
Vaker een koele tuin
ABN Amro ziet twee mogelijke verklaringen. „Mensen buiten de stad beschikken vaker over een tuin of een andere plek waar ze verkoeling kunnen zoeken. De noodzaak om de deur uit te gaan is er kleiner.”
Daarnaast wonen er relatief meer ouderen. Dat is een groep die bij extreme hitte vaker trouw het advies opvolgt om binnen te blijven, en lichamelijke inspanning te beperken.
Uitgaven snel ingehaald
Opmerkelijk is verder dat de economische schade van een hittegolf uiteindelijk beperkt blijft. Want zodra de temperaturen dalen, halen we onze uitgestelde aankopen snel in, en keren we terug naar ons normale uitgavenpatroon.
Sterker nog: in de dagen na de hittegolf van juni gaven huishoudens tijdelijk méér geld uit dan gebruikelijk. Binnen vier dagen was de consumptiedaling van die hete dagen ervoor volledig ingehaald.
Hitte, concludeert de bank, zorgt dus vooral voor een verschuiving van bestedingen in de tijd. En niet voor een blijvend verlies aan consumptie.
Woonomgeving bepaalt
Het onderzoek laat volgens de economen zien hoe extreem weer zichtbaar is in het economische leven. En ook hoe onze woonomgeving bepaalt of we onze portemonnee trekken, of juist thuisblijven tijdens een hittegolf.
De bankeconomen willen de komende tijd nog dieper inzoomen op ons zomerse uitgavengedrag. „Bijvoorbeeld hoe het dan specifiek staat met uitgaven in bioscopen, kleding- of schoenenwinkels”, zegt Van Reeken.
Dit artikel is geschreven door Saskia van Westhreenen voor het AD.
