Steeds meer werknemers met obesitas: waarom overgewicht op de werkvloer geen privékwestie meer is

De cijfers liegen er niet om. Meer dan de helft van de Nederlandse volwassenen heeft inmiddels overgewicht. Bij één op de zeven volwassenen is er zelfs sprake van obesitas. „Dat maakt zwaarlijvigheid niet alleen een volksgezondheidsprobleem, maar ook een arbeidsmarktprobleem”, zegt Suzanne van Pelt, ceo en oprichter van gezondheidsplatform Smart Health.

„Werknemers met obesitas verzuimen gemiddeld vijf dagen per jaar meer dan hun collega’s”, vertelt Van Pelt. Dat komt volgens haar doordat veel mensen met ernstig overgewicht slechter slapen. „Uit onderzoek blijkt ook dat mensen die zwaarder zijn vaker pijnklachten hebben en langzamer herstellen van een ziekte of een operatie. Dat vergroot het risico op langduriger verzuim.”

Witte stof in je hersenen

Ook speelt ‘presenteïsme’ een grote rol. Anders dan bij absenteïsme, waarbij je ziek thuisblijft, ga je bij presenteïsme wel naar je werk. Maar vanwege fysieke of mentale gezondheidsproblemen functioneer je minder goed. „Obesitas wordt in verband gebracht met veranderingen in de hersenstructuur en hersenveroudering, waardoor cognitieve functies minder goed werken’’, legt Van Pelt uit.

Daardoor vermindert je productiviteit, ook als je keihard je best doet. Los daarvan hangt overgewicht samen met een reeks andere chronische aandoeningen die zich vaak geleidelijk ontwikkelen en daardoor jarenlang van invloed kunnen zijn op de inzetbaarheid en het functioneren van werknemers. „Artrose, diabetes type 2, luchtwegaandoeningen”, somt Van Pelt op.

Lees ook: Ondernemer Janno werd doof door de stress, nu helpt Erik Wegewijs hem: ‘Ik moest na 22 jaar weer leren loslaten’

Geen persoonlijk falen

Mensen met overgewicht hebben statistisch gezien ook vaker te maken met psychische aandoeningen. Van Pelt: „Er zijn verschillende factoren, zoals ontstekingen en hormonen, die bijdragen aan het ontstaan van stemmingsstoornissen bij overgewicht.” Maar ook discriminatie en stigmatisering van mensen met overgewicht spelen mee bij het ontstaan van psychische aandoeningen.

Veel mensen met zwaar overgewicht gaan gebukt onder een negatief zelfbeeld en schaamte. „Overgewicht wordt vaak gezien als een persoonlijk falen, waardoor mensen het onderwerp liever mijden”, zegt personal trainer en leefstijlcoach Pieter Kortenbach, die in zijn praktijk ziet dat veel mensen pas in actie komen wanneer hun gezondheid al duidelijk onder druk staat.

Overgewicht is wél ongezond

Veel van de cliënten van Kortenbach zijn ondernemers of medewerkers van mkb-bedrijven die door hun leefstijl tegen problemen aanlopen. „Mensen komen meestal pas bij mij als ze al jaren rondlopen met overgewicht”, vertelt hij. „Ze voelen zich vaak niet lekker, ze zijn moe, ze hebben pijntjes. En uiteindelijk vallen ze vaker uit. Als jij ondernemer bent, dan wil je dat natuurlijk niet.”

Niet voor jezelf, maar ook niet voor je medewerkers. „Maar de meeste mensen met overgewicht zitten heel erg in de ontkenning. Ze willen niet horen dat overgewicht ongezond is, wat de laatste jaren wordt aangejaagd door de body positivity-beweging. Of ze zeggen dat ze aanleg of een trage schildklier hebben, maar dat is in werkelijkheid maar zelden het geval.”

Oei, er moet iets veranderen

De meeste mensen kloppen pas bij Kortenbach aan als hun huisarts heeft gezegd dat hun cholesterol te hoog is of dat hun bloedglucosewaarden richting diabetes gaan. „Dat is vaak het moment waarop ze denken: oei, er moet echt iets aan veranderen. Anders kost het me mijn bedrijf, want als ondernemer met een eigen zaak kun je je taken niet eenvoudig overdragen.”

Een zieke werknemer kost werkgevers volgens TNO gemiddeld tussen de 250 en 400 euro per dag aan loonkosten en productiviteitsverlies, dus daar zit je als werkgever ook niet op te wachten. „Je kunt denken: dat is niet mijn probleem als werkgever, daar moet de werknemer zelf iets aan doen”, zegt Suzanne van Pelt. „Maar zo zwart-wit is dat in de praktijk niet.”

Lees ook: Langdurig zieke werknemer brengt mkb’er in problemen: ‘Kosten zijn enorm’

Preventief medisch onderzoek

Werkgevers kunnen volgens Van Pelt een belangrijke rol spelen bij het stimuleren van een gezondere leefstijl. „De werkomgeving beïnvloedt sterk hoe mensen eten, bewegen en omgaan met stress”, legt ze uit. „Je kunt de omgeving als werkgever zo inrichten dat gezonde keuzes makkelijker worden. Denk aan wandelmeetings, meer beweging tijdens werktijd of gezondere opties in de kantine.”

Vaak begint dat met inzicht. Van Pelt: „Veel bedrijven hebben nauwelijks zicht op de gezondheid van hun medewerkers, terwijl dat waardevolle informatie kan opleveren. Met een preventief medisch onderzoek of een gezondheidscheck kun je beter begrijpen waar de risico’s liggen. Daarna kun je gerichter kijken welke maatregelen nodig zijn om vitaliteit en inzetbaarheid te verbeteren.”

Gezonde lunch als bedrijfsstrategie

Een ondernemer die al jaren bewust inzet op een gezonde werkomgeving is Rob Baan, eigenaar van Koppert Cress, gespecialiseerd in cressen en microgroenten voor de horeca. Toen hij zag wat zijn medewerkers dagelijks aten, gooide hij het roer om. „Ik produceer groenten voor zeventigduizend restaurants, maar in onze eigen kantine aten mensen roze koeken.”

Baan bande frisdrank en gefrituurd eten uit de kantine en introduceerde een gratis groenterijke lunch voor alle medewerkers. Baan: ,,De effecten waren al heel snel zichtbaar. Binnen een paar maanden viel het personeel in totaal zo’n driehonderd kilo af, zonder dat ze daar veel voor hoefden te doen. Mensen voelen zich energieker en het ziekteverzuim is omlaaggegaan.”

Gezondheid is geen privékwestie

Volgens Baan ligt hier een kans voor veel ondernemers. ,,Veel ondernemers zien gezondheid nog als een privékwestie”, zegt Baan. ,,Maar uiteindelijk is het gewoon bedrijfsvoering. Als je mensen helpt om gezonder te leven, heeft dat een positief effect op het functioneren van je organisatie. Daar kun je als werkgever actief aan bijdragen met bijvoorbeeld een gezonde lunch.”

Je menselijke kapitaal is je belangrijkste bezit, stelt Van Pelt. „Als jouw werknemers gezonder zijn, omdat jij beweging stimuleert, gezondere voeding aanbiedt of mensen meer inzicht geeft in hun levensstijl, dan hebben ze meer energie, vallen ze minder vaak uit, zijn ze productiever en blijven ze langer inzetbaar. Zonder gezonde mensen heb je geen bedrijf.”